به جز اسلام در ادیان الهی مانند یهود و مسیح و حتی در ادیان غیر الهی مانند بودیسم و هندویسم و غیره روزه و ریاضتهای جسمی و روحی برای ارتقای روح و جسم از ضروریات محسوب میشود.
یا ایها الذین آمنوا کتب علیکم الصیام کما کتب علی الذین من قبلکم لعلکم تتقون. (بقره/۱۸۰)
روشها و آیینهای خاصی که ادیان گوناگون برای ارتقای روحی و روانی پیروان خود واجب دانستهاند تا حدی متفاوت است، اما دراین بین آیین روزه در بیشتر ادیان و در سرزمینهای مختلف در طی قرون متمادی مشترک بوده است که به شکلهای متفاوت صورت میگیرد. به جز اسلام در ادیان الهی مانند یهود و مسیح و حتی در ادیان غیر الهی مانند بودیسم و هندویسم و غیره روزه و ریاضتهای جسمی و روحی برای ارتقای روح و جسم از ضروریات محسوب میشود.
روزه در آیین زرتشت
در آیین زرتشت، زرتشتیان باید در سه بخش معنوی شنوایی، اندیشه و احساس همیشه روزه باشند؛ به آن معنا که از طریق این سه حس از نیکی دور نشوند و اندیشه و احساس و شنواییشان همیشه سرشار از نیکی باشد. با اینحال زرتشتیان برای افراط نکردن در خوردن گوشت حیوانات روزهای دوم، دوازدهم، چهاردهم و بیست و یکم هر ماه از خوردن گوشت پرهیز میکنند. همچنین زرتشتیان پس از مرگ یکی از نزدیکان، به مدت سه شب از پختن یا خوردن گوشت پرهیز میکنند.
روزه در آیین یهودیت
یهودیها در یوم کیپور (yom kippur) روزه میگیرند. یوم کیپور در ماه سپتامبر یا اکتبر است که تعطیلی مذهبی یهودیان میباشد و مردم در آن روز روزه میگیرند و در کنیسه، دعای صبر میخوانند. آن روز را، روز کفاره هم میگویند.
یهودیان شش روز دیگر را نیز روزه میگیرند که tisha bav (نهم آوریل، روزی که معبد یهودیان در آن روزتخریب شد) از آن جمله است.
در «یوم کیپور» و tisha bav خوردن و آشامیدن از زمان غروب آفتاب تا غروب بعدی به مدت ۲۴ ساعت ممنوع است، در حالی که در سایر ایام روزهشان، این محدودیت از طلوع تا غروب آفتاب است.
هدف از روزه در دین یهودیت، استغفار از گناهان یا درخواست حاجت خاصی از خداست.
روزه در آیین مسیحیت
روزه مسیحیان در زمان و تحت قوانین مذهبی خاصی صورت نمیگیرد. آنها آزاد هستند که در هر زمان، با هدایت روح خدا، بهطور انفرادی یا دستجمعی، برای یک روز یا روزهای متعدد و یا حتی برای چند ساعت، روزه بگیرند. ضمناً در روزه مسیحی میتوان از یک یا چند وعده غذا صرف نظر کرد و یا حتی از خوردن بعضی مواد غذایی خودداری نمود.
هدف اصلی روزه در دین مسیح این است که با فروتنی به خدا تقرب جوید و اوقاتی را در دعا و مناجات به سر ببرد .
روزه در دین مسیح، بهمنظور صواب و ریاضت و یا بهدست آوردن دل خدا و نجات از گناه، بجا آورده نمیشود، زیرا با ریخته شدن خون مسیح بر صلیب و مرگ و دفن و قیام او از مردگان، نجات از گناه و طریق راه یافتن انسان به حضور خدا، مهیا گردیده است. دلایل روحانی روزه مسیحیان را این گونه بر شمردهاند. روزه کمک میکند که:
۱- دل ما در حضور خدا نرم و فروتن باشد.
۲- به صدا و هدایت و حضور خدا حساس باشیم.
۳- نفس سرکش ما ضعیف و سرکوب باشد.
۴- پرستش و دعای مسیحی ما قویتر و مؤثرتر باشد.
مسیحیت فرقههای زیادی دارد که شاید به دلیل عدم تفاهم بر روی اصول دینی، فرهنگ متفاوت مسیحیان و سلیقههای شخصی و گاهی تفاوت اعتقادی بین این فرقهها آنقدر زیاد است که هر کدام دین متفاوتی به نظر آیند و روزه در هر فرقه به شکلی متفاوت صورت میگیرد.
کاتولیکها در روزهای چهارشنبه خاکستر «ash wednesday» (اولین روز ایام روزه مسیحیان) و جمعههای ایام روزه «lent» و جمعه پاک «good friday» روزه میگیرند و از خوردن گوشت خودداری میکنند. کاتولیکها قرنهای متمادی از خوردن این ماده غذایی در تمام جمعهها منع شده بودند، اما از اواسط دهه ۱۹۶۰ خودداری از مصرف گوشت در جمعههای خارج از ایام روزه، به نظر محلی و شخصی افراد واگذار شد.
در روز چهارشنبه خاکستر و جمعه پاک، خوردن دو وعده غذایی کوچک و یک وعده غذایی عادی جایز است، اما خوردن گوشت ممنوع است. در سایر جمعههای ایام روزه نیز مصرف هر نوع گوشتی حرام است. برای روزههای اختیاری در روزهای جمعه، برخی افراد به جای خودداری از غذا خوردن، ریاضت دیگری را برای تقرب در نظر میگیرند یا نماز مخصوصی را میخوانند.
هدف از این روزه کنترل هواهای نفسانی و ریاضت کشیدن برای بخشایش گناهان و همدردی با فقراست.
در فرقه ارتودکس، دورههای متعددی برای روزه وجود دارد که شامل ایام روزه «lent»، روزههای رسولان «apostels»، روزه آسودن یا دورماسیون «dormition»، روزه تولد مسیح «nativity» و روزههای دیگر است. هر چهارشنبه و جمعه، روزهای روزه به شمار میآیند به غیر از آنهایی که در هفتههای خالی از روزه واقع میشوند.
در روزه این آیین به طور کلی مصرف گوشت، لبنیات و تخم مرغ ممنوع است. ماهی در برخی روزهای روزه ممنوع است و در بعضی روزها مجاز.
ارتدوکسها به این دلیل روزه میگیرند که معتقدند پرهیز از شکمپروری، رحمت خدا را برای آنها به ارمغان میآورد.
روزه در آیین پروتستان، قانون جامعی ندارد، بلکه به انتخاب و صلاحدید افراد، کلیساها، مؤسسات یا انجمنهاست.
برخی از افراد کلاً از مصرف غذا و نوشیدنی امتناع میکنند؛ بعضی دیگر فقط آب یا آب میوه مینوشند؛ یا اینکه فقط غذاهای مشخصی را میخورند و از غذاهای خاصی امتناع میکنند و با هر وسوسهای مقابله میکنند.
هدف از روزه در این آیین، تقویت روح یا به کرسی نشاندن یک سخن حق در جامعه مدنی یا سیاسی است.
در فرقه مورمن اولین یکشنبه هر ماه، زمان روزه است. افراد و خانوادهها در صورت تمایل ممکن است روزهای دیگری نیز روزه بگیرند. خودداری از خوردن و آشامیدن برای دو وعده متوالی و نیز بخشیدن غذا یا پول به نیازمندان روزهداری این فرقه است. بعد از روزه اعضای کلیسا در جلسه روزه و شهادت دادن شرکت میکنند.
