به جز اسلام در اديان الهي مانند يهود و مسيح و حتي در اديان غير الهي مانند بوديسم و هندويسم و غيره روزه و رياضتهاي جسمي و روحي براي ارتقاي روح و جسم از ضروريات محسوب ميشود.
يا ايها الذين آمنوا کتب عليکم الصيام کما کتب علي الذين من قبلکم لعلکم تتقون. (بقره/180)
روشها و آيينهاي خاصي که اديان گوناگون براي ارتقاي روحي و رواني پيروان خود واجب دانستهاند تا حدي متفاوت است، اما دراين بين آيين روزه در بيشتر اديان و در سرزمينهاي مختلف در طي قرون متمادي مشترک بوده است که به شکلهاي متفاوت صورت ميگيرد. به جز اسلام در اديان الهي مانند يهود و مسيح و حتي در اديان غير الهي مانند بوديسم و هندويسم و غيره روزه و رياضتهاي جسمي و روحي براي ارتقاي روح و جسم از ضروريات محسوب ميشود.
روزه در آيين زرتشت
در آيين زرتشت، زرتشتيان بايد در سه بخش معنوي شنوايي، انديشه و احساس هميشه روزه باشند؛ به آن معنا كه از طريق اين سه حس از نيكي دور نشوند و انديشه و احساس و شنواييشان هميشه سرشار از نيكي باشد. با اينحال زرتشتيان براي افراط نكردن در خوردن گوشت حيوانات روزهاي دوم، دوازدهم، چهاردهم و بيست و يكم هر ماه از خوردن گوشت پرهيز ميكنند. همچنين زرتشتيان پس از مرگ يكي از نزديكان، به مدت سه شب از پختن يا خوردن گوشت پرهيز ميكنند.
روزه در آيين يهوديت
يهوديها در يوم کيپور (yom kippur) روزه ميگيرند. يوم کيپور در ماه سپتامبر يا اکتبر است که تعطيلي مذهبي يهوديان ميباشد و مردم در آن روز روزه ميگيرند و در کنيسه، دعاي صبر ميخوانند. آن روز را، روز کفاره هم ميگويند.
يهوديان شش روز ديگر را نيز روزه ميگيرند که tisha bav (نهم آوريل، روزي که معبد يهوديان در آن روزتخريب شد) از آن جمله است.
در «يوم کيپور» و tisha bav خوردن و آشاميدن از زمان غروب آفتاب تا غروب بعدي به مدت 24 ساعت ممنوع است، در حالي که در ساير ايام روزهشان، اين محدوديت از طلوع تا غروب آفتاب است.
هدف از روزه در دين يهوديت، استغفار از گناهان يا درخواست حاجت خاصي از خداست.
روزه در آيين مسيحيت
روزه مسيحيان در زمان و تحت قوانين مذهبي خاصي صورت نميگيرد. آنها آزاد هستند که در هر زمان، با هدايت روح خدا، بهطور انفرادي يا دستجمعي، براي يک روز يا روزهاي متعدد و يا حتي براي چند ساعت، روزه بگيرند. ضمناً در روزه مسيحي ميتوان از يک يا چند وعده غذا صرف نظر کرد و يا حتي از خوردن بعضي مواد غذايي خودداري نمود.
هدف اصلي روزه در دين مسيح اين است که با فروتني به خدا تقرب جويد و اوقاتي را در دعا و مناجات به سر ببرد .
روزه در دين مسيح، بهمنظور صواب و رياضت و يا بهدست آوردن دل خدا و نجات از گناه، بجا آورده نميشود، زيرا با ريخته شدن خون مسيح بر صليب و مرگ و دفن و قيام او از مردگان، نجات از گناه و طريق راه يافتن انسان به حضور خدا، مهيا گرديده است. دلايل روحاني روزه مسيحيان را اين گونه بر شمردهاند. روزه کمک ميکند که:
١- دل ما در حضور خدا نرم و فروتن باشد.
٢- به صدا و هدايت و حضور خدا حساس باشيم.
٣- نفس سرکش ما ضعيف و سرکوب باشد.
٤- پرستش و دعاي مسيحي ما قويتر و مؤثرتر باشد.
مسيحيت فرقههاي زيادي دارد كه شايد به دليل عدم تفاهم بر روي اصول ديني، فرهنگ متفاوت مسيحيان و سليقههاي شخصي و گاهي تفاوت اعتقادي بين اين فرقهها آنقدر زياد است كه هر كدام دين متفاوتي به نظر آيند و روزه در هر فرقه به شکلي متفاوت صورت ميگيرد.
كاتوليكها در روزهاي چهارشنبه خاكستر «ash wednesday» (اولين روز ايام روزه مسيحيان) و جمعههاي ايام روزه «lent» و جمعه پاك «good friday» روزه ميگيرند و از خوردن گوشت خودداري ميكنند. كاتوليكها قرنهاي متمادي از خوردن اين ماده غذايي در تمام جمعهها منع شده بودند، اما از اواسط دهه 1960 خودداري از مصرف گوشت در جمعههاي خارج از ايام روزه، به نظر محلي و شخصي افراد واگذار شد.
در روز چهارشنبه خاكستر و جمعه پاك، خوردن دو وعده غذايي كوچك و يك وعده غذايي عادي جايز است، اما خوردن گوشت ممنوع است. در ساير جمعههاي ايام روزه نيز مصرف هر نوع گوشتي حرام است. براي روزههاي اختياري در روزهاي جمعه، برخي افراد به جاي خودداري از غذا خوردن، رياضت ديگري را براي تقرب در نظر ميگيرند يا نماز مخصوصي را ميخوانند.
هدف از اين روزه كنترل هواهاي نفساني و رياضت كشيدن براي بخشايش گناهان و همدردي با فقراست.
در فرقه ارتودکس، دورههاي متعددي براي روزه وجود دارد كه شامل ايام روزه «lent»، روزههاي رسولان «apostels»، روزه آسودن يا دورماسيون «dormition»، روزه تولد مسيح «nativity» و روزههاي ديگر است. هر چهارشنبه و جمعه، روزهاي روزه به شمار ميآيند به غير از آنهايي كه در هفتههاي خالي از روزه واقع ميشوند.
در روزه اين آيين به طور كلي مصرف گوشت، لبنيات و تخم مرغ ممنوع است. ماهي در برخي روزهاي روزه ممنوع است و در بعضي روزها مجاز.
ارتدوكسها به اين دليل روزه ميگيرند كه معتقدند پرهيز از شكمپروري، رحمت خدا را براي آنها به ارمغان ميآورد.
روزه در آيين پروتستان، قانون جامعي ندارد، بلكه به انتخاب و صلاحديد افراد، كليساها، مؤسسات يا انجمنهاست.
برخي از افراد كلاً از مصرف غذا و نوشيدني امتناع ميكنند؛ بعضي ديگر فقط آب يا آب ميوه مينوشند؛ يا اينكه فقط غذاهاي مشخصي را ميخورند و از غذاهاي خاصي امتناع ميكنند و با هر وسوسهاي مقابله ميكنند.
هدف از روزه در اين آيين، تقويت روح يا به كرسي نشاندن يك سخن حق در جامعه مدني يا سياسي است.
در فرقه مورمن اولين يكشنبه هر ماه، زمان روزه است. افراد و خانوادهها در صورت تمايل ممكن است روزهاي ديگري نيز روزه بگيرند. خودداري از خوردن و آشاميدن براي دو وعده متوالي و نيز بخشيدن غذا يا پول به نيازمندان روزهداري اين فرقه است. بعد از روزه اعضاي كليسا در جلسه روزه و شهادت دادن شركت ميكنند.
