پرسش ـ موانع استجابت دعا چيست؟
پاسخ ـ اولاً بايد توجه داشت كه استجابت مراحلي دارد. اولين مرحله آن، يافتن توفيق براي دعا كردن است. چه بسا همين پاسخ نيافتن ما، اجابت از سوي خدا باشد يعني خداوند منان با طول دادن اجابت، ما را بيشتر به حالت انابه و تضرع در درگاهش نگه ميدارد و اين لطف بزرگي است كه به اين وسيله، ارتباط عبد با معبود حفظ ميگردد و در پي آن الطاف بيشمار ديگري نصيب او ميشود. در حديثي قدسي آمده است:
يا موسي، اِنّي لَسْتُ بِغافِلٍ عَنْ خَلْقي وَ لكِنّي اُحِبُّ أنْ تَسْمَعَ مَلائِكَتي ضَجيجَ الدُعاءِ مِنْ عِبادي.
اي موسي، همانا منم از مخلوقم غافل نيستم [كه دعايش را سريعاً نافذ نميگردانم] بلكه، دوست دارم كه فرشتگان من صداي ضجّه دعاي بنده ام رابشنوند. (عليرضا برازش، قرآن صاعد، ص 82 . )
مولوي در دفتر سوم مثنوي چنين سروده است:
آن يكي اللّه ميگفتي شبي
تا كه شيرين ميشد از ذكرش لبي
گفت شيطان: آخر اي بسيار گو
اين همه «اللّه» را «لبيك» كو؟
مينيايد يك جواب از پيش تخت
چند «اللّه» ميزني با روي سخت
او شكسته دل شد و بنهاد سر
ديد در خواب او خضر اندر خضر
گفت: «هين» از ذكر چون واماندهاي
چون پشيماني از آن كش خواندهاي؟
گفت: لبيكم نميآيد جواب
زآن همي ترسم كه باشم رد باب
گفت: آن «اللّه» تو «لبيك» ماست
و آن نياز و سوز دردت پيك ماست
ترس و عشق تو كمند لطف ماست
زير هر يا رب تو لبيكهاست
امّا عواملي كه مانع اجابت دعا ميشوند:
1. همسو نبودن زبان فطرت با زبان دهان: گاهي دعا با سوز و گداز و از ته قلب است و تنها خدا، خوانده ميشود ولي زبان فطرت و خواسته حقيقي انسان با آن همخواني ندارد و فطرت او اجابت را در هرچه نزديك شدن به مقام قرب الهي ميداند اما زبان او خواسته اي را ميطلبد كه وي را از خواسته حقيقي فطرت (مقام قرب الهي) دور ميكند. چنين دعايي، در واقع نفرين برخود است كه اگربرآورده هم شود، غضب پروردگار ميباشد نه رحمت و لطف او.
2 . دوري نكردن از گناه (و حتي اصرار بر تداوم آن).
3 . انجام ندادن فرائض الهي مانند نماز، روزه، امر به معروف و نهي از منكر، حج، جهاد، تولي و تبرّي و… .
4 . يأس از درگاه خداوند.
5 . توبه نكردن از گناهان و جبران نكردن حق اللّه و حق الناس.
6 . به مصلحت نبودنِ اجابت دعا؛ گاه دعايي ميكنيم كه در آينده به مصلحت ما نيست و برآورده نشدن آن به نفع ماست.
7 . فرا نرسيدن زمان اجابت دعا.
8 . ذخيره شدن دعا براي آخرت انسان.
9 . … (قرآن صاعد، ص 82 ـ 114.) .
