پرسش. چگونه ممكن است از سويي حضرت علي عليه السلام در هنگام نماز خارج كردن تيري از پايش را متوجه نشود و از سويي ديگر متوجه سائلي بشود و در حين نماز انگشتر خود را به او هديه بدهد؟
پاسخ: در مورد حال نماز حضرت علي عليه السلام بايد گفت: آن حضرت در اثر ارتباط نزديك معنوي با حضرت حق غرق در تماشاي جمال ذات خداوند ميشد، نه اينكه بيهوش بشود و حواس خود را از دست بدهد. بنابراين شنيدن صداي گدا و كمك به او، خلاف توجّه او به خدا نيست بلكه عين توجه به خداست. حضرتش همانگونه كه براي خدا ذكر ميگويد، براي خدا هم انفاق ميكند؛ به همين جهت آيه ولايت در شأن اميرمؤمنان علي عليه السلام نازل شد. پس توجيه اين دو حالت به اين است كه امور جسماني در حالت وحدت و توجه عميق به خداوند فراموش ميشود؛ پس آن حضرت عليه السلام درد در آوردن تير را احساس نميكند ولي آنچه در مسير الهي قرار ميگيرد، در ديد حضرت است؛ همانند سيستم گيرنده امواج تلويزيوني كه هر آنچه در مسير است دريافت ميكند. وجود نازنين آن حضرت آنچه را در مسير توجه به خداوند قرار دارد درك ميكند.
اينكه حضرت علي عليه السلام آنقدر توجه عميق به خدا دارد كه جسم خود را فراموش كرده است، امر بعيدي نيست؛ چنان كه در قرآن آمده: زنهاي مصر در مقام ديدن جمال يوسف خود را فراموش كردند و دست خود را بريدند. (يوسف:31)
حضرت علي عليه السلام با چشم دل خود، جمال الهي را مشاهده ميكرد و در آن حال كه زيباي مطلق را ميديد از جسمش غافل ميشد كه اگر بدنش را قطعه ميكردند، نيز متوجه نميشد.
نكته ديگر در وجه جمع اين دو واقعه آن است كه عرفا در سير به عالم ملكوت 4 سفر تعريف ميشود؟ سفر اول سفر انسان از خويش به سوي خدا، سفر دوم سفر انسان همراه با خدا در خدا تا خدا را بشناسد، سفر سوم سفر انسان با خدا به سوي خلق خدا و سفر چهارم سفر انسان با خدا در ميان خلق خدا براي نجات آنها.
در آوردن تير از پاي حضرت مربوط به سفر اول است و حالت توجه به فقير مربوط به سفر سوم است و كمك به سائل و دادن انگشتري مربوط به سفر چهارم است.
نزول آيه ولايت دليل بر فضيلت و اهميت اين انفاق حضرت عليه السلام است كه فرمود:
اِنَّما وَلِيُّكُمُ اللّهُ ورَسولُهُ والَّذينَ ءامَنوا اَلَّذينَ يُقِيمونَ الصَّلوةَ ويُؤتونَ الزَّكوةَ وهُم ركِعون(مائده: 55)
تنها وليّ و سرپرست شما خداست و رسول او و آنان كه ايمان آوردهاند؛ كساني كه نماز ميگذارند و در حال ركوع صدقه ميدهند.
در انسانهاي عادي توجه به يك موضوع او را از توجه امور ديگر بازميدارد امّا براي اولياي الهي كه به مقام «جمع الجمع» رسيدهاند، اين امكان وجود دارد كه در آن واحد، به امور متعددي توجه كنند. اين قدرت الهي است كه به اولياي خودش عطا ميكند؛ چنانكه خداوند به سبب توجه به فردي يا شأني از ديگر امور غافل نيست؛ يا مَنْ لا يَشْغَلُهُ شأنٌ عَنْ شأنٍ. (فرازي از دعاي جوشن كبير.)
