پرسش . آیا ادعای تعدد صراط مستقیم درست است؟
پاسخ: ادعای تعدد صراط مستقیم نیز به کلّی بیاساس است؛ زیرا به موازات وجود وحدت کامل میان موجودات نظام تکوین و یکتایی و یگانگی خالق هستی، و نیز وحدت جوهره ادیان و مکاتب الهی در ظرف تحققشان، به ناچار شاه راه هدایت و «صراط مستقیم» هم یکی بیش نیست، و آن نیز تسلیم و انقیاد در برابر ذات پاک خداوندی است، که توسط همه پیامبران الهی تبلیغ و تبیین شده است؛ چنان که قرآن در سوره حمد بر آن تصریح و تأکید ورزیده است:
اِهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقیمَ صِراطَ الَّذینَ اَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ غَیْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ وَ لاَ الضّالّینَ(حمد: ۶ و ۷)
ما را به راه راست هدایت کن، راه کسانی (پیامبران) که آنان را مشمول نعمت خود ساختی، نه کسانی که بر آنان غضب کرده ای و نه گمراهان.
الف و لام در کلمه «الصراط» برای جنس یا عموم نیست، بلکه برای عهد است، یعنی همان صراط مستقیم معهود توحید و یکتاپرستی، که همه انبیا و اوصیا علیهمالسلام بر آن راه بودهاند.
از عواملی که ممکن است موجب شود که از «صراط مستقیم» تعدد و کثرت برداشت شود، خلط میان صراط و سبیل است؛ چرا که صراط در قرآن پیوسته به صورت مفرد آمده ولی سبیل بیشتر به صورت جمع (سُبُل) استعمال شده است. این تفاوت استعمال از آن روست که این دو با هم تفاوت دارند؛ زیرا «سُبُل» متعدد است و همان راههای فرعی میباشد که هر کس به حسب استعداد و درک و توان جسمی و روحی آن را میپیماید تا به آن شاهراه هدایت «صراط مستقیم» که همان توحید و یکتا پرستی و انقیاد کامل در برابر خداست، برسد؛ و این مسیری است که قرآن تعیین و به آن تصریح کرده است:وَ الَّذینَ جاهَدُوا فینا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنا(عنکبوت: ۶۹ )
و آنها که در راه ما (با خلوص نیت) جهاد کنند، قطعاً به راههای خود، هدایتشان خواهیم کرد.
بنابراین، استفاده تعدد صراط مستقیم از آیات با الگوگیری از «پلورالیسم دینی» دور از واقع و باطل است. (آقای سروش مدعی است: «قرآن پیامبران را بر صراطی مستقیم (علی صراط مستقیم)، یعنی یکی از راههای راست، و نه تنها صراط مستقیم (الصراط المستقیم)، میداند». ر.ک. فصلنامه کیان، شماره ۳۶، ص ۹.)
