جهنم

پرسش: آيا كساني كه وارد جهنم مي‏شوند، براي هميشه در جهنم خواهند ماند؟ آيا درآخرت مرگي وجود دارد؟

پاسخ: الف) همه كساني كه وارد جهنم مي‏شوند براي هميشه در جهنم نخواهند بود و تنها عده خاصي مانند كافران براي هميشه در جهنم خواهند بود، (ر.ك: مكارم شيرازي، پيام قرآن، ج 6، ص 483، دار الكتب الاسلاميه) . ب) در مورد كساني كه براي هميشه در جهنم خواهند بود اين پرسش مطرح مي‏شود كه چگونه گناه محدود، كيفر و مجازات نامحدود خواهد داشت كه اين پرسش تحت عنوان “خلود” يا “جاودانگي عذاب” معروف است. مجازات‏ها بر سه گونه‏اند: 1. مجازات قراردادي، 2. مجازاتي كه با گناه رابطه تكويني و طبيعي دارد، 3. مجازاتي كه تجسم خود گناه است. مجازات‏هاي اخروي، هيچ كدام از خواصّ و فوايد مجازات‏هاي قراردادي (مانند تنبيه، عبرت، تربيت و…) را ندارد؛ زيرا آخرت جاي عمل نيست، بلكه جاي حساب است. پس مجازات‏هاي اخروي يا رابطه تكويني با گناه دارد كه پاره‏اي از آيات و روايات بر اين مطلب دلالت دارند؛ مانند كلام امام علي(ع) كه مي‏فرمايند: “عمل صالح كشت آخرت است”، (نهج‏ البلاغه، خطبه 22) . در اين گونه مجازات‏ها، تناسب بين عمل و نتيجه، از لحاظ كمي شرط نيست؛ مانند يك لحظه غفلت در رانندگي كه نقص عضو هميشگي به دنبال خواهد داشت. و يا اين كه مجازات‏هاي اخروي، تجسّم خود گناه است كه پاره‏اي ديگر از آيات و روايات بر اين حقيقت تأكيد دارند. جواب دوّم: امام صادق(ع) در جواب پرسشي درباره خلود در بهشت و جهنّم مي‏فرمايند: علت هميشه بودن دوزخيان در دوزخ، اين است كه تصميم آنان اين بوده كه هر گاه در دنيا جاودانه بمانند، خدا را نافرماني كنند و جهت هميشه بودن بهشتيان در بهشت نيز اين است كه تصميم آنان اين بوده كه هرگاه در اين دنيا جاودانه بمانند، اطاعت خدا كنند. پس تصميم‏هاي اين دو گروه، آنان را بهشتي دائم و دوزخي هميشگي كرده است، (بحارالانوار، ج 8، ص 347) . ج) طبق آيات و روايات – از جمله آيات و روايات خلود – در عالم آخرت مرگي وجود ندارد. زيرا سنخ قوانين آن عالم با اين عالم متفاوت و به كلي ديگر است، (ر.ك: به سوي جهان ابدي، قرباني، زين‏العابدين، صص 431 – 412) .