عالم برزخ

پرسش . برزخ چيست و عالم برزخ كجاست؟ 

پاسخ: برزخ در لغت به معناي حائل و پرده ومانع بين دو چيز است. برزخ به اين معني در قرآن نيز آمده است: « مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ  بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لاَ يَبْغِيَانِ» (الرحمن: 19 و 20) دو درياي به هم رسنده و در كنار هم را به هم در آميخت؛ بين آن دو برزخي است تا بر هم غلبه نكنند. و در اصطلاح به عالمي كه از هنگام مرگ انسان تا قيامت كبري فاصله شده است، اطلاق مي‏شود. برزخ به اين معني فقط يك بار در قرآن كريم آمده است: «حَتَّي إِذَا جَاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ رَبِّ ارْجِعُونِ  لَعَلِّي أَعْمَلُ صَالِحاً فِيَما تَرَكْتُ كَلاَّ إِنَّهَا كَلِمَةٌ هُوَ قَائِلُهَا وَمِن وَرَائِهِم بَرْزَخٌ إِلَي  يَوْمِ يُبْعَثُونَ» (مومنون: 99 و 100) تا آن هنگام كه مرگ يكي از آنان فرارسد، گويد: اي پروردگار من، مرا باز گردانيد، شايد عمل صالحي را از آنچه كه انجام نداده‏ام انجام دهم. (مرا بازگردانيد تا كوتاهي‏ هاي خود را جبران كنم.) به او گفته مي‏شود: هرگز چنين نيست، اين سخني است كه او به زبان مي‏گويد. (اگر به دنيا برگردد به همان اعمال سابق خود برگردد.) و پشت سر آنها (پيش روي آنها) برزخي است تا روزي كه برانگيخته مي‏شوند.    

واژه «برزخ» در روايات نيز با همين مفهوم آمده است. عمرو بن يزيد گفته است: به امام صادق عليه السلام عرض كردم، شنيدم شما فرموده‏ايد: همه شيعيان ما ـ با همه اعمالي كه دارند ـ در بهشت مي‏باشند. فرمود: سخنت را تصديق مي‏كنم؛ به خدا قسم همگي در بهشتند. گفتم: فدايت شوم؛ گناهان آنها زياد بوده و بزرگ مي‏باشد. فرمود:  «أما في القيامة فكلّكم في الجنة بشفاعة  النبي المطاع أو وصي النبي و لكنّي و اللّه أتخوّف عليكم في البرزخ» قلت: و ما  البرزخ؟ قال: «القبر منذ حين موته إلي يوم القيامة»  (بحار ج 6 ص 267 حديث 116.) امام فرمود: هر چند گناه شيعيان، زياد و بزرگ باشد سرانجام به بهشت خواهند رفت اما در قيامت همگي شما به سبب شفاعت پيامبر كه شفاعتش پذيرفته است يا وصي نبي، در بهشت خواهيد بود. و ليكن به خدا سوگند من بر شما از برزخ مي‏ترسم. (از اين كه شما در برزخ معذّب باشيد مي‏ترسم.) پرسيدم: برزخ چيست؟ فرمود: برزخ همان قبر است كه انسان از هنگام مرگش تا روز قيامت در آن مي‏ماند.

از آنچه گذشت علاوه بر مفهوم اصطلاحي برزخ اين نكته نيز روشن شد كه عالم برزخ همان قبراست. البته نبايد عالم قبر را به مفهوم همين قبر مادي گرفت. گاهي در روايات به مطلب با صراحت اشاره شده است؛ چنانكه در حديثي از امام صادق عليه السلام مي‏خوانيم كه فرمود: « البرزخ القبر، و هو الثواب و العقاب بين الدنيا و الآخرة» (تفسير نور الثقلين ج 3 ص 533 حديث 122. ) برزخ همان عالم قبر است و آن عبارت است از ثواب و عقابي كه در ميان دنيا و آخرت وجود دارد. بنابراين تمام مطالب و ويژگيهايي كه در روايات در مورد «عالم قبر» و يا «قبر» آمده است، در واقع درباره عالم برزخ مي‏باشد. و بر اين اساس مي‏توان هر كدام از واژه‏هاي «برزخ» و «قبر» و يا «عالم برزخ» و «عالم قبر» را به جاي يكديگر استعمال كرد.