بهشت و جهنم برزخی

پرسش  . بهشت و جهنم برزخي چگونه است؟ 

پاسخ: انسانها را در عالم برزخ در انتظار بر پاشدن قيامت نمي‏گذارند؛ بلكه پس از پشت سر گذاشتن پرسش قبر آنها را يا وارد بهشت برزخي مي‏كنند و يا جهنم برزخي. در روايات فراواني آمده است: « ان القبر روضة من رياض الجنة أو حفرة من حفر النار»(خصال ج 1 ص 119 باب الثلاثة و تفسير قمي ج 2 ص 194 و… .)قبر باغي از باغهاي بهشت و يا گودالي از گودالهاي جهنم است.
    
در آيات نيز ديديم كه متوفي وارد بهشت يا جهنم مي‏شود: « قِيلَ ادْخُلِ الْجَنَّةَ قَالَ يَا لَيْتَ قَوْمِي يَعْلَمُونَ  بِمَا غَفَرَ لِي رَبِّي وَجَعَلَنِي مِنَ الْمُكْرَمِينَ» (يس: 26 و 27)  و آيات ديگري كه قبلاً مورد اشاره قرار گرفت. در روايات نيز از قول معصومين عليهم السلام مطالب فراواني درباره حيات اهل ايمان و معصيت در بهشت و جهنم برزخي بيان شده است كه چند نمونه از آن در اينجا مي‏آيد: در نامه‏اي از امير المومنين عليه السلام به محمد بن ابي بكر آمده است: «اي بندگان خدا! بعد از مرگ براي كسي كه آمرزيده نشود بسي سخت‏تر است از خود مرگ. پس بر حذر باشيد از تنگي فشار و تاريكي و غربت قبر. قبر هر روز مي‏گويد: من خانه غربتم؛ من خانه خاك‏نشيني‏ام؛ من خانه وحشتم؛ من خانه كرمها و گزندگان زمين هستم؛ و قبر باغي از باغهاي بهشت يا حفره‏اي از حفره‏هاي جهنم است.
هنگامي كه بنده مومن دفن مي‏شود زمين به او مي‏گويد: مرحبا به تو خوش آمدي. هنگامي كه بر روي من راه مي‏رفتي، از بهترين كساني بودي كه دوست مي‏داشتم. پس هرگاه متولي كار تو من شدم، به زودي خواهي دانست كه چگونه با تو رفتار خواهم كرد. آنگاه به اندازه وسعت بينايي (به انداره چشم‏انداز) براي او وسعت پيدا مي‏كند.

و كافر هنگامي كه دفن مي‏شود، زمين به او مي‏گويد: نه مرحبا بر تو است و نه خوش آمدي؛ تو از مبغوض‏ترين كساني بودي كه بر پشت من راه مي‏رفتي. پس وقتي كه من متولي كار تو شدم به زودي خواهي دانست كه با تو چگونه رفتار خواهم كرد. آنگاه آنچنان او را فشار مي‏دهد كه استخوان هاي دو پهلويش به هم مي‏رسد. تحقيقاً زندگي تنگي كه خداوند دشمنش را از آن برحذر داشته است، همين عذاب قبر است. در قبر بر كافر نود و نه مار بزرگ مسلط مي‏شود كه گوشتش را گاز مي‏گيرد و استخوانش را خُرد مي‏كند. اين گونه همواره بر او وارد مي‏شوند تا روز قيامت. اين مارها طوري است كه اگر يكي از مارها در زمين بدمد،هرگز گياهي نمي‏رويد.   ( اين سخن در مورد عذاب اهل برزخ و تفاوت عذابهاي برزخي با آلام دنيوي مانند نص است؛ زيرا چنين كارهايي در دنيا قابل تصور نيست و حضرت با صراحت مي‏فرمايد «در قبر» چنين عذابي وجود دارد.)    اي بندگان خدا، نفسهاي شما ضعيف است، و بدنهاي شما نازپرورده و نازك است؛ طوري كه از رنجهاي بسيار كم نيز ناتوانيد. پس اگر توان نداريد كه بر بدنها و جانهايتان از عذابهايي كه توان تحمل آن را نداريد و صبر در برابر آن نتوانيد به جزع و بي‏تابي درآييد، پس كارهايي را انجام دهيد كه خداوند دوست دارد و آنچه براي خدا ناپسند است، ترك كنيد. (بحار ج 6 ص 218 حديث 13؛ امالي طوسي ج 1 ص 27.)

در حديث ديگري از امام صادق عليه السلام سؤل شد: ارواح مومنين در كجا قرار دارند؟ حضرت فرمودند: در حجره ‏هايي در بهشت سكونت دارند؛ از غذاي بهشتي مي‏خورند و از شرابهاي آن مي‏نوشند و به ديدار يكديگر مي‏روند، و مي‏گويند: پرودگارا: ساعت قيامت را براي ما به پا دار و آنچه به ما وعده فرمودي عطا فرما.
پرسيدند ارواح كفار كجايند؟ امام عليه السلام فرمودند: در حجره‏هايي از آتش ساكنند؛ از طعام هاي آن مي‏خورند و از شراب هاي جهنم مي‏نوشند؛ يكديگر را ملاقات مي‏كنند و گويند: پروردگارا ساعت قيامت را براي ما برپاي مدار تا ما را به آنچه وعده فرمودي مجازات كني.    (بحار ج 6 ص 234. ) 
در اين حديث شريف دو نكته قابل توجه است: 1. آنچه از ظاهر حديث كه از سكونت، خوردن و نوشيدن سخن مي‏گويد به دست مي‏آيد ارواح همراه با بدنهاي برزخي آنهاست نه ارواح به تنهايي. 2. عذابهاي قيامت بسيار شديدتر و غير از عذابهاي برزخي است. همچنين نعمتهاي قيامت؛ به همين دليل مومنين تقاضاي آمدن قيامت و كفار عدم آن را دارند. در كلامي ديگر امام صادق عليه السلام فرمود: بهشتيان برزخي در ادامه دعا براي برپايي قيامت، از خدا مي‏خواهند كه آخرين فردشان را به اولين آنها ملحق نمايد و برعكس دوزخيان برزخي از خدا مي‏خواهند كه آخرين فرد آنها را به اولين فردشان ملحق ننمايد.  (بحار ج 6 ص 268 و 270.)