پرسش . عذابهاي جهنم چگونه است؟
پاسخ: عذابهاي جهنم نيز همانند نعمتهاي بهشت به دو قسم تقسيم ميشود. قسمي از آن مادي و جسماني است و قسم ديگر معنوي و روحاني؛ بديهي است كه چون انسان مركب از دو بعد جسم و روح است و در هر دو جهان با اين دو بعد زندگي ميكند و اين دو از يكديگر تاثير ميپذيرد، پس كمال نعمت و كمال عذاب در صورتي است كه به هر دو بعد آنچه را كه شايسته آن است و استحقاق آن را دارد و مورد نيازو تمايل آن است، برسد.
الف. عذابهاي جسماني: قبل از ورود به اين بحث يادآوري اين نكته لازم است كه عذابهاي دوزخيان بسيار سخت و طاقت فرسا است. در واقع در مقابل نعمتهايي كه بهشتيان دارند كه بينظير است و در تصور نميگنجد، براي دوزخيان نيز عذابهايي بينظير است كه در تصور نميگنجد. طوري كه مجرم دوست دارد فرزندان، همسر، برادر و قوم و قبيله و تمام مردم روي زمين را فدا كند تا خود نجات يابد (معارج: 11 ـ 14)، عذابي بس بزرگ (غاشيه: 24 و اعلي: 11 ـ 13) كه نميتوان حقيقت آن را تصور كرد: « فَيَوْمَئِذٍ لاَ يُعَذِّبُ عَذَابَهُ أَحَدٌ وَلاَ يُوثِقُ وَثَاقَهُ أَحَدٌ» (فجر: 25 و 26) در آن روز خداوند او را آنچنان مجازات ميكند كه هيچكس مجازاتي همانند او مجازات نخواهد كرد. و او را چنان به بند ميكشد كه هيچكس ديگري را آن گونه به بند نكشيده است. با توجه به اين نكته فهرست برخي عذابهاي مادي به قرار زير است:
1. غذاها و نوشيدنيهاي مرگبار و كشنده.
2. لباسهاي آتشين.
3. بادهاي سوزان.
4. سايههاي سوزان.
5 . تبديل پوستهاي سوخته شده به پوست هاي جديد.
6 . داغ كردن صورت و پشت و پهلو توسط سكه هاي طلا و نقره.
7. به غل و زنجيرهاي سنگين كشيدن.
8 . زندانهاي تنگ و خفقان آور.
9. نواخته شدن ضربههاي آتش بر چهره ها.
در مورد غذاي جهنميان قرآن ميفرمايد: « إِنَّ شَجَرَةَ الزَّقُّومِ طَعَامُ الْأَثِيمِ كَالْمُهْلِ يَغْلِي فِي الْبُطُونِ كَغَلْيِ الْحَمِيمِ» (دخان: 43 ـ 46) درخت زقوم، غذاهاي گنهكاران است. همانند فلز گداخته در شكمها ميجوشد. جوششي همچون آب سوزان؛ در مورد لباس آنها و غل و زنجير و آتش به چهرهها خوردن، آمده است: «وَتَرَي الْمُـجْرِمِينَ يَوْمَئِذٍ مُقَرَّنِينَ فِي الْأَصْفَادِ سَرَابِيلُهُم مِن قَطِرَانٍ وَتَغْشَي وُجُوهَهُمُ النَّارُ» (ابراهيم: 49 و 50 ) و در آن روز مجرمين را همراه هم در غل و زنجير ميبيني. لباسشان از قطران است (مادهاي چسبنده، بد بو و قابل اشتعال) و صورتهايشان را آتش ميپوشاند.
در مورد بادهاي كشنده و سايههاي سوزان ميفرمايد: « وَأَصْحَابُ الشِّمَالِ مَا أَصْحَابُ الشِّمَالِ فِي سَمُومٍ وَحَمِيمٍ وَظِلٍّ مِن يَحْمُومٍ لاَ بَارِدٍ وَلاَ كَرِيمٍ» (واقعه: 41 ـ 44) و اصحاب شمال چه اصحاب شمالي! آنها در ميان بادهاي كشنده و آب سوزان قرار دارند و در سايه دودهاي متراكم و آتشزا! سايهاي كه نه خنك است و نه برطرف كننده ناراحتي.
در مورد زندانهاي خفقان آور: « وَإِذَا أُلْقُوا مِنْهَا مَكَاناً ضَيِّقاً مُقَرَّنِينَ دَعَوْا هُنَالِكَ ثُبُوراً» (فرقان: 13) و هنگامي كه در جايگاه تنگ و محدود از جهنم افكنده ميشوند، در حالي كه در غل و زنجيرند، فرياد واويلاي آنها بلند ميشود. اين بود شمّهاي بسيار كوتاه از عذابهاي بسيار سخت و دردناك و جانكاه جهنم كه جنبه جسماني داشته و دلها را ميلرزاند. البته نقل و بررسي تمام آيات در اين زمينه، بحثي بسيار طولاني را ميطلبد، آنچه نقل شد تنها نمونه و مختصري بود از آيات قرآن كريم؛ روايات نيز درباره جهنم بسيار زياد و تكان دهنده است كه براي رعايت اختصار از پرداختن به آنها خوداري ميشود.
ب. عذابهاي روحاني: فهرست برخي عذابهاي معنوي جهنم به قرار زير است:
1. غم واندوه جانكاه.
2. حسرت بي پايان.
3. افتضاح و رسوايي.
4. تحقير و سرزنش مداوم و فراوان.
5 . برخورد خشونتآميز و سختگيرانه.
6 . مورد لعنت و نفرين واقع شدن.
7. محيط غير دوستانه و آميخته با كينه و دشمني.
8 . سخن نگفتن خدا با آنها و محروميت از نظر رحمت حقّ.
9. خفت و خواري.
10. ترساندن و برخورد شديد آتش.
11. خلود و جاودانگي.
در مورد رسوايي اهل جهنم قرآن ميفرمايد: « رَبَّنَا إِنَّكَ مَن تُدْخِلِ النَّارَ فَقَدْ أَخْزَيْتَهُ وَمَا لِلْظَّالِمِينَ مِنْ أَنْصَارٍ» (آل عمران: 192) پروردگارا هر كه را به آتش داخل كردهاي او را خوار و رسوا ساختهاي و اين چنين افراد ستمگر ياوري ندارند.
در مورد اندوه جانكاه: « كُلَّمَا أَرَادُوا أَن يَخْرُجُوا مِنْهَا مِنْ غَمٍّ أُعِيدُوا فِيهَا وَذُوقُوا عَذَابَ الْحَرِيقِ» (حج: 22) هرگاه بخواهند از غم و اندوه دوزخ خارج شوند آنها را به آن بازميگردانند و به آنها گفته ميشود بچشيد عذاب سوزان را.
در مورد سخن نگفتن خداوند با آنها و نظر رحمت به آنان نكردن ميفرمايد: « … وَلاَ يُكَلِّمُهُمُ اللّهُ وَلاَ يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلاَ يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ» (آل عمران: 77) خداوند در قيامت با آنها سخن نميگويد و به آنها نظر نميكند و پاكشان نميسازد و براي آنها عذاب دردناكي است.
درباره خفت و خواري جهنميان: « وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا فَأَُولئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ» (حج: 57 ) براي كساني كه كافر شدند و آيات ما را تكذيب كردند، عذابي خوار كننده خواهد بود، آتش با عصبانيت و برخوردي بسيار ترسآور از دور به آنها حمله ميكند: «إِذَا رَأَتْهُم مِن مَكَانٍ بَعِيدٍ سَمِعُوا لَهَا تَغَيُّظاً وَزَفِيراً» (فرقان:12) و هنگامي كه آتش آنها را از دور ميبيند، صداي وحشتناك و خشمآلود او را كه با نفس زدن شديد همراه است، ميشنوند.
