چشم زخم (راه دفع)

پرسش. چشم زخم چيست؟ دود كردن اسپند چه تأثيري بر اين مسأله دارد؟

پاسخ: اصل وجود چشم زخم قطعي است؛ چنان‏كه در روايات متعددي آمده است: الْعَيْنُ حَقٌّ  (براي نمونه: مستدرك الوسائل، ج 1، ص 422.)    يعني وجود چشم زخم حق است و واقعيّت دارد.    
از تاريخ صدر اسلام نقل شده است كه گروهي از طايفه بني اسد به چشم زدن معروف بودند.    (علامه مجلسي آورده است كه بسياري از مفسران ذيل آيه 51 سوره قلم اين مطلب را نقل كرده‏اند. بحارالانوار، ج 6، ص 39. ) 
در ضمن تجربه انساني نيز وجود چنين امري را تأييد مي‏كند. اما آنچه بايد بدان توجه داشت جلوگيري از افراط جامعه در اين مسئله است كه بسياري از وقايعي كه مستند به چشم زخم نيستند به آن نسبت داده مي‏شود. نبايد هر اتفاقي كه رخ مي‏دهد را بدون علت‏يابي و ريشه ‏يابي علل ان به چشم زخم نسبت داد؛ آن‏هم بااشاره به شخص خاصي كه چشم زخم دارد. چنين برخوردي زمينه‏ساز ايجاد فتنه، قطع ارتباط با رحم و سلب اعتماد نسبت به ديگران مي‏شود.
مطلب ديگر راه‏هاي دفع چشم زخم است. در روايت است كه درمان و مانع چشم زخم خواندن آيه 51 سوره قلم است. (    وَإِنْ يَكادُ الَّذينَ كَفَرُوا…) نيز همين طور به خواندن سوره ناس و سوره فلق سفارش شده است.   ( ر.ك. بحارالانوار، ج 92، ص 124 باب الدعاء لدفع السحر والعين؛ و نيز مراجعه كنيد به مفاتيح الجنان. )      
راه دوم صدقه دادن است كه پادزهر همه خطرات از جمله چشم زخم است؛ چنان كه در روايت است:
 اِنَّ الصدقةَ لَتَدْفَعُ سَبْعينَ بَلِيَّةً مِنْ بَلايَا الدُّنْيا.   ( كافي، ج 4، ص 6. )      
همانا صدقه هر آينه هفتاد بلا از بلاهاي دنيا را دور مي‏كند.
امّا راجع به دور كردن اسپند بايد گفت اين واژه كه در عربي به «حَرْمَل» تعبير مي‏شود در روايات متعددي آمده است. براي نمونه از حضرت علي عليه‏السلام نقل شده است:
هيچ بوته اسپندي نيست مگر اينكه ملائكه‏اي با آن هستند و از آن محافظت مي‏كنند تا به (دست) كسي كه قرار است، برسد. (آنگاه ملائكه همراه آن شخص مي‏روند و از او محافظت مي‏كنند).    (مستدرك الوسائل، ج 16، ص 460.)  
حضرتش در ادامه مي‏فرمايد:
در اصل (دانه) اسپند بوي خوش است و در فرع (ريشه و شاخه آن) درمان هفتاد و دو درد است.    (همان.)  
در طب النبي و طب الرضا نيز رواياتي در اين مورد آمده است. پس اصل خواص اين بوته هم در روايات آمده است و هم به تجربه ثابت شده است. از اين جهت و در طول اقدام به قرائت آيه و سوره ‏هاي ذكر شده و پناه بردن به قدرت خداي متعال و صدقه دادن، دود كردن اسپند خالي از اشكال است.