ازدواج مجدد

پرسش
در آیه سوم سوره نساء مى‏خوانیم: «وَ إِنْ خِفْتُم ألاّ تُقْسِطُوا فِى الیَتامى فَانْکِحوا ما طابَ لَکُم مِن النِّساءِ مَثنى و ثُلاثَ وَ رُباعَ فَإن خِفْتُم ألاّ تَعْدِلُوا فَواحِدَهً»؛ اگر در اجراى عدالت میان دختران یتیم بیمناک هستید، هر چه از زنان دیگر که شما را پسند افتاد، دو دو، سه سه، چهار چهار به زنى گیرید. پس اگر بیم دارید که به عدالت رفتار نکنید، به یکى اکتفا نمایید.»
از سوى دیگر در آیه ۱۲۹ سوره نساء مى‏خوانیم: «و لَنْ تَستَطیعُوا أن تَعْدِلُوا بَیْنَ النِّساء وَ لَوْ حَرَصْتُم» ؛ و شما هرگز نمى‏توانید میان زنان عدالت کنید، هر چند بر آن حریص باشید. آیا در این آیات، در سوره نساء، درباره ازدواج مجدد تضاد است؟
پاسخ
بعضى از آیه اول چنین نتیجه گرفته‏اند که تعدد زوجات، مشروط به عدالت است و عدالت هم بر اساس آیه دوم ممکن نیست، بنابراین تعدد زوجات ممنوع است.
از روایات اسلامى چنین برمى‏آید که نخستین کسى که این ایراد را مطرح کرد، «ابن ابى العوجاء»، از مادّیین معاصر امام صادق(علیه‏السلام)، بود که این ایراد را با هشام بن حکم، دانشمند مجاهد اسلامى، مطرح کرد و او که جوابى براى آن نیافت، به سوى مدینه حرکت و سؤال را با امام صادق(علیه‏السلام) در میان گذاشت. امام در پاسخ فرمود: منظور از عدالت در آیه ۳ سوره نساء، عدالت در نفقه و رعایت حقوق همسرى و طرز رفتار و کردار است. اما منظور از عدالت در آیه ۱۲۹ که امرى محال شمرده شده، عدالت در تمایلات قلبى است. هنگامى که هشام از سفر بازگشت و این پاسخ را در اختیار «ابن ابى العوجاء» گذاشت، او سوگند یاد کرد که این پاسخ از خود تو نیست. [۱]
معلوم است که اگر کلمه عدالت را در دو آیه به دو معنى تفسیر کنیم، به خاطر قرینه روشنى است که در هر دو آیه وجود دارد؛ زیرا در ادامه آیه ۱۲۹ سوره نساء، صریحاً مى‏فرماید: «فَلا تَمیلُوا کُلَّ المَیْلِ فَتَذرُوها کَالْمُعَلَّقَهِ» ؛ تمام علاقه قلبى خود را متوجه به یک همسر نکنید تا آن زن دیگر را سرگشته و بلاتکلیف رها کنید». به این تعبیر دو آیه با یکدیگر تضادى ندارد. [۲]
________________________________________
پى نوشت:
[۱]. تفسیر البرهان، ج ۱، ص ۴۲۰.
[۲]. تفسیر نمونه، ج ۴، ص ۱۵۵.