تولید نسل و تنظیم خانواده

یک. بارداری طبیعی‏پیامبر خدا (ص) می‏فرمایند:
ای امّ سَلَمه! هنگامی که زن باردار می‏شود، پاداش کسی را دارد که با جان و مالش در راه خدای بزرگ جهاد کرده است. و هنگامی که فرزندش را به دنیا می‏آورد، به او گفته می‏شود خدا گناهان تو را آمرزید، کار را دوباره از سر بگیر. و هنگامی که کودکش را شیر می‏دهد، برای هر شیردادنی پاداش آزاد کردن بنده‏ای از فرزندان اسماعیل (پیغمبر) را به او می‏دهند.۲۲۰
پیامبر خدا (ص) می‏فرمایند:
پاداش زن از هنگام بارداری تا زایمان و شیر دادن همانند پاداش مرزدار راه خداست، و اگر زن در این فاصله از دنیا برود، پاداش شهید را دارد.۲۲۱پیامبر خدا (ص) می‏فرمایند:
بهشت زیر پای مادران است.۲۲۲
استفتا
آمیزش در هنگام بارداری‏
آیا در دوران آبستنی و بارداری، مقاربت و نزدیکی جایز است یا خیر؟
باسمه تعالی؛ مقاربت در حال حمل مانع ندارد.۲۲۳
نکته‏
از نظر پزشکی، روابط جنسی در زنانی که حاملگی طبیعی دارند، اگر با اعتدال همراه باشد تا اواخر حاملگی نیز امکان‏پذیر بوده، ضایعه یا عفونتی ایجاد نمی‏کند. اما در صورت سابقه سقط جنین و یا زایمان زودرس، احتیاط کردن لازم است. برخی زنان در دوران بارداری – بویژه در اواخر آن – از مقاربت متنفر می‏شوند که دلیل جسمی و روحی دارد. درد و ناراحتی حاصل شده از نزدیکی، علت جسمی تنفر از روابط جنسی، و تصور صدمه به جنین علت روانی آن است. در هر حال، آمیزش جنسی باید با ملایمت انجام گیرد و بهتر است که در اواخر بارداری از آن پرهیز شود.۲۲۴
یادسپاری‏
زن حامله و زنی که بچه شیر می‏دهد، ممکن است حیض ببینند.۲۲۵
أ. سقط جنین‏
سقط جنین معمولاً دارای عوارضی مانند عفونت، خونریزی شدید، سوراخ شدن رحم، نارسایی کلیوی و شوک میکربی است.
علامه حلّی و مرحوم شیخ محمد حسن نجفی (صاحب جواهر) در کتاب «جواهر الکلام، ج ۴۳، ص ۳۷۰» به استناد روایت امام سجّاد و امام باقر و امام کاظم(علیهم السلام) فاصله هر یک از مراحل رشد جنین را چهل روز دانسته‏اند.۲۲۶
باری، سقط جنین جایز نیست و دیه آن بدین صورت است:
دیه سقط جنین در مرحله نطفه اگر در رحم مستقر شده باشد ۲۰ دینار، و در مرحله عَلَقه [مرحله تعلق گرفتن به دیواره رحم‏] ۴۰ دینار، و در مرحله مُضغه‏[ تکه گوشتی به اندازه یک بار جویدن‏] ۶۰ دینار، و در مرحله‏ای که حالت استخوانی دارد و هنوز گوشت روی آن را نپوشانده است ۸۰ دینار، و اگر گوشت روی آن را پوشانده و خلقتش‏[ از نظر جسمی‏] تمام و کامل شده باشد ۱۰۰ دینار، و چنانچه روح در جنین دمیده شده و جریان یافته باشد، ۱۰۰۰ دینار[ = 3529 گرم طلای خالص‏] یعنی دیه کامل است، در صورتی که مسلمانِ آزاده و پسر باشد، ولی اگر دختر باشد، دیه او ۵۰۰ دینار۲۲۷ است.۲۲۸
استفتائات‏
1O . آیا بعد از انعقاد نطفه از بین بردن آن جایز است یا خیر؟
باسمه تعالی؛ بعد از انعقاد نطفه جایز نیست.۲۲۹
2O . زنی حامله شده است و اکنون یک ماه و نیم دارد. دکترها می‏گویند حاملگی برای مادر خطر جانی دارد و موجب فلج شدن وی خواهد گشت. آیا سقط جنین برای چنین مادری جایز است یا خیر؟
باسمه تعالی؛ اگر ضرر و خطر جانی برای مادر دارد، قبل از دمیده شدن روح در جنین‏۲۳۰، اسقاط جایز است.۲۳۱
یادسپاری‏
چنانچه زن به دست خودش سقط جنین کند باید دیه آن را بپردازد و هیچ سهمی از این دیه ندارد.۲۳۲
بنا بر احتیاط جنینی که پیش از دمیده شدن روح در آن، سقط شده نجس است.۲۳۳
ب. غسل مَسّ جنین‏
برای مسّ جنین بچه مرده حتی بچه سقط شده‏ای که چهار ماه او تمام شده، غسل مسّ میت واجب است. بلکه بهتر است برای مسّ بچه سقط شده‏ای که از چهار ماه کمتر دارد غسل کرد. بنابراین اگر بچه چهار ماهه‏ای مرده به دنیا بیاید، مادر او باید غسل مسّ میت کند، بلکه اگر از چهار ماه کمتر هم داشته باشد بهتر است مادر او غسل نماید.۲۳۴
ج. غسل جنین‏
بچه سقط شده را اگر چهار ماه یا بیشتر دارد، باید غسل بدهند. و اگر چهار ماه ندارد، باید در پارچه‏ای بپیچند و بدون غسل دفن کنند.۲۳۵
دو. بارداری مصنوعی (تلقیح)
در کشورهای اروپایی گفت و گوی شدیدی در این باره هست که آیا اگر مرد عقیم بوده، قادر به‏
بارور ساختن همسرش نباشد و با همسرش موافقت کند که با نطفه و اسپرم مرد بیگانه به طور مصنوعی و بدون آمیزش جنسی آبستن شود، جایز است یا نه؟ این مشکل در مجلس شورای انگلستان مطرح شد و کمیسیونی خاص برای تحقیق در این زمینه تعیین شد. در ایتالیا پاپ این عمل را تحریم کرد. در فرانسه پزشکان اظهار داشتند در صورتی که با موافقت زن و شوهر باشد جایز است. در پاره‏ای دیگر از کشورهای اروپایی، دولت آنها نوزاد مصنوعی را به‏عنوان کودک شرعی و قانونی زن و شوهر به رسمیت شناخته است، مگر در صورتی که شوهر قانونی به آن اعتراض داشته باشد.۲۳۶
اکنون فتوا و نظر حضرت امام خمینی(ره) را در این زمینه از نظر می‏گذرانیم:
1. وارد نمودن منی مرد را در رحم زوجه او با آلاتی مثل آب دزدک اشکال ندارد، لکن باید از مقدمات حرام احتراز نمایند. پس اگر مرد با رضایت زن، این عمل را خودش انجام دهد و منی خود را به وجه حلالی به دست بیاورد مانع ندارد.۲۳۷
2. اگر منی مرد را در رحم زنش وارد نمودند چه به وجه حلال یا حرام، و از آن بچه تولید شد، اشکالی نیست که بچه مال مرد و زن است و همه احکام فرزند را دارد.۲۳۸
3. جایز نیست داخل نمودن منی اجنبی‏را در رحم زن اجنبیه، چه با اجازه زن باشد یا نه، و چه شوهر داشته باشد یا نه، و چه با اجازه شوهر باشد یا نباشد.۲۳۹
4. اگر منی مردی را داخل رحم زن اجنبیه نمودند و معلوم شد بچه از آن منی است، پس اگر این عمل به طور شبهه بوده، مثل آنکه گمان می‏کرد زنِ خودش هست، و زن نیز گمان می‏کرد منی شوهر هست، و بعد از عمل معلوم شد از شوهر نیست، اشکالی نیست که بچه شرعاً از این مرد و زن است و تمام احکام فرزندی را دارد. ولکن اگر از روی علم و عمد باشد، محل اشکال است، و باید احتیاط در جمیع مسائل مراعات شود. لکن اشکالی نیست که اگر این بچه دختر باشد، پدر نمی‏تواند او را به زنی بگیرد، و اگر پسر باشد نمی‏تواند مادرش را بگیرد، و نمی‏تواند دختر به محارمش – اگر به عقد صحیح بود – شوهر کند، و پسر محارمش را بگیرد، لکن باید در تمام مسائل دیگر احتیاط نماید.۲۴۰
نکته مهم‏
مقام معظم رهبری حضرت آیت ا& خامنه‏ای – مد ظله العالی – نظر خاصی در مورد بارداری مصنوعی دارند که شایسته است از دفتر استفتائات ایشان پرسیده شود.
سه. کنترل موالید و جلوگیری از بارداری‏
اشکالی در جایز بودن عَزل نیست. و عزل عبارت است از بیرون آوردن عضو تناسلی (مرد از
رحم زن) هنگام بیرون ریختن منی و ریختن منی بیرون رحم زنِ غیر دائمی و غیر آزاده. و همچنین عزل جایز است اگر زنِ دائمی و آزاده، اجازه این کار را به شوهر بدهد. و در صورتی که اجازه ندهد، این کار باز هم (بنا بر اقوا) جایز اما مکروه

اما به استفتائاتی در مورد جلوگیری از بارداری و سترون سازی توجه کنیم:
استفتائات‏
محضر مبارک زعیم عالیقدر و مرجع عظمای تقلید
حضرت امام خمینی مد ظله العالی‏
چون در زمینه مسائل مربوط به پیشگیری و قطع حاملگی و سقط درمانی که در ارتباط با ضرورتهای پزشکی انجام می‏شود مشکلاتی از جهت تطبیق با مسائل شرع مقدس ممکن است پیش آید و چه بسا عدم آگاهی از آن به تصمیمات خلاف منجر گردد، تقاضا می‏شود به سؤالات مربوط به این موضوع پاسخ فرمایید تا این استفتا مرجعی برای پزشکان و کلیه سازمانهای وابسته به امور پزشکی و یا ذی نفع در مسأله فوق واقع گردد:

1O . آیا ضرورت تعهد و پای بندی به شرع مقدس – علاوه بر تخصص پزشکی – از جهت تصمیم‏گیری در این امر مهم مورد تأیید و تأکید حضرت عالی می‏باشد؟
باسمه تعالی؛ پزشک علاوه بر تخصص باید مورد وثوق باشد که کارش را روی موازین انجام دهد.۲۴۲
2O . آیا پیشگیری موقت از حاملگی در مورد افراد سالم با استفاده از وسایل و موادی که مانع از ایجاد نطفه می‏شود جایز است؟
باسمه تعالی؛ مانع ندارد به شرط آنکه موجب عقیم شدن و فساد عضو نشود.۲۴۳
3O . استفاده از وسیله پیشگیری موقت به نام «آی. یو. دی.»I.U.D( ) که هنوز چگونگی تأثیر آن در زمینه جلوگیری از حاملگی به طور قطع و یقین مشخص نشده است ولی عقیده غالب، با توجه به آخرین مطالعات، جلوگیری از جایگزینی نطفه در رحم پس از تشکیل آن می‏باشد چه صورت دارد؟
باسمه تعالی؛ اگر محرز نیست که موجب سقط جنین است و موجب عقیم شدن و فساد عضو نیست مانع ندارد و چنانچه موجب سقط است جایز نیست، و در هر صورت، باید مراعات احکام لمس و نظر نیز بشود.۲۴۴
4O . آیا قطع دائم و از بین بردن امکان آبستنی برای همیشه در افراد سالم مجاز است؟
باسمه تعالی؛ جایز نیست.۲۴۵
5O . بستن لوله‏های رحمی منجر به قطع دائم حاملگی می‏شود و ایجاد زمینه برای امکان آبستنی مجدد مستلزم عمل جراحی میکروسکوپیک و دقیقی است که در مراکز مجهز امکان‏پذیر است و شانس حاملگی مجدد در بهترین مراکز دنیا در حدود ۵۰ درصد می‏باشد. با در نظر گرفتن شرایط فوق آیا بستن لوله‏های رحمی در بانوان سالم مجاز است؟
باسمه تعالی؛ در فرض مرقوم جایز نیست.۲۴۶
6O. این جانب دارای ده فرزند می‏باشم و از نظر کثرت اولاد در زحمت هستم. می‏خواهم لوله‏های رحمم را ببندم. آیا شرعاً جایز است یا خیر؟
باسمه تعالی؛ اگر موجب نازایی دائمی نشود و ضرر به مزاج و عضو نرساند وشوهر راضی باشد و عمل همراه با ارتکاب مُحرّم شرعی نباشد، اشکال ندارد.۲۴۷
7O . در مواردی که امکان وجود نقایص مادرزادی جسمی و عقلی و روانی به طور سرشتی و یا اکتسابی در مورد جنس مطرح می‏باشد (مثل انواع بیماری‏های ارثی و یا ناشی از تأثیر مواد و داروها و اشعه ایکس و غیره … ) می‏توان به سقط جنین مبادرت نمود؟ و آیا از این نظر تفاوتی بین جنین زیر و یا بالای چهار ماه وجود دارد؟
باسمه تعالی؛ سقط جنین جایز نیست و فرق نمی‏کند.۲۴۸
😯 . آیا قطع دائم حاملگی در مورد بیمارانی که حاملگی برای آنان خطر جانی دارد و امکان بهبود وضع جسمی و روانی آنان از نظر مساعد شدن برای حاملگی در آینده هم وجود ندارد، به عبارت دیگر ضرورتهای پزشکی ایجاب می‏کند که هیچ گاه و یا حتی الامکان حامله نشوند، جایز است؟
باسمه تعالی؛ اگر راهی به غیر آن برای جلوگیری از حاملگی باشد قطع دائم جایز نیست و در غیر این صورت، با وجود ضرورت که خوف خطر جانی است، مانع ندارد.۲۴۹
9O . آیا قطع دائم حاملگی در بانوانی که زمینه مساعد برای به دنیا آوردن فرزندان ناقص الخلقه و یا با بیماریهای ارثی جسمی و روانی را دارند (بویژه در مواردی که نمونه‏های ثابت شده قلبی در زایمانهای پیشین داشته‏اند) مجاز است؟
باسمه تعالی؛ جایز نیست.۲۵۰
10O . آیا سقط درمانی در مورد بیماران پیشرفته‏ای که ادامه حاملگی برای مادر خطر جانی در پی دارد با سن جنینی زیر چهار ماه مجاز است؟
باسمه تعالی؛ اگر خوف خطر جانی هست با تشخیص دکتر مورد وثوق قبل از وُلوج روح مانع ندارد.۲۵۱
11O . در مواردی که سن جنین از چهار ماه گذشته و ادامه حاملگی خطر جانی برای مادر داشته باشد، سقط درمانی (اختتام حاملگی) مجاز است؟
باسمه تعالی؛ بعد از ولوج روح جایز نیست.۲۵۲
12O . در مواردی که سن جنین از چهار ماه گذشته است و به علت بیماری بسیار پیشرفته مادر ادامه حاملگی مغایرت قطعی با حیات مادر دارد، اختتام حاملگی مجاز می‏باشد؟
باسمه تعالی؛ حکم مسأله قبل را دارد.۲۵۳
13O . در مورد مادران بیماری که ادامه حاملگی مغایرت با حیات مادر پیدا می‏کند و سن جنین از چهار ماه بیشتر است، لیکن جنین از نظر سنی در وضعیتی است که امکان ادامه حیات وی خارج از رحم مادر وجود ندارد و بعد از مرگ او هم فوت خواهد نمود. آیا می‏توان به منظور نجات حداقل یک نفر یعنی مادر به حاملگی خاتمه داد؟
باسمه تعالی؛ باید تا آخرین ساعات امکان حفظ حیات مادر منتظر بمانند، چنانچه در آن هنگام جنین در وضعی باشد که امکان ادامه حیاتش نیست سقط او جهت حفظ حیات مادر مانعی ندارد.۲۵۴
14O . با خصوصیاتی که در مورد بستن لوله‏های رحمی مطرح شد (سؤال ۵)، آیا این عمل در مورد بیمارانی که به دلایل طبی لازم است حتی الامکان برای همیشه حامله نشوند، جایز است؟ آیا در مورد مادرانی که خصوصیات آنان در سؤال ۹ توضیح داده شد، جایز است؟
باسمه تعالی؛ در صورت خوف خطر جانی جواب همان است که در ذیل سؤال ۸ ذکر شد. و در غیر مورد خطر جانی و همچنین در مورد مادرانی که خصوصیات آنان در سؤال ۹ ذکر شده جایز نیست.۲۵۵
15O . آیا دلایلی مثل مشکلات اقتصادی و اجتماعی و تعداد اولاد و سن،مُجَوّزی برای قطع دائم حاملگی و یا سقط جنین می‏باشد؟
باسمه تعالی؛ آنچه ذکر شده، مجوّز نیست.۲۵۶
16O . اخیراً در مردان با عملی طبی که انجام می‏گیرد مجاری خروج منی را گره می‏زنند، به طوری که در هنگام مقاربت فقط مقداری آب لَزِج که همیشه با منی همراه است خارج می‏شود. بفرمایید حکم احتلام اینچنین افراد که منی از آنها خارج نمی‏شود چیست؟
باسمه تعالی؛ اگر بدون مقاربت آبی از انسان در حال خواب یا بیداری خارج شود و صفات منی را نداشته باشد حکم جنابت مترتب نمی‏شود، مگر آنکه یقین کند منی از او خارج شده است.۲۵۷
17O . پس از اهدای سلام و تقدیم تحیات محترماً نظر حضرت عالی را در مورد چند وسیله جلوگیری از حاملگی ناخواسته جویا می‏شود:
أ. راجع به وسیله‏ای که به نام «آی. یو. دی» معروف است و آن عبارت است از وسیله‏ای فنر مانند که در داخل رحم قرار می‏دهند و باعث می‏شود که سلول تخم در جدار رحم، لانه گزینی نکند.
ب. در مورد بستن لوله‏های تخمدان در زنان و بستن لوله‏های منی در برادران که در مورد زنان این مستلزم عمل جراحی است و در مورد مردان نیز مستلزم یک عمل کوچک و جزئی می‏باشد.
این دو مورد سابقاً در ایران رایج بود، ولی پس از پیروزی انقلاب در هر دو مورد دستور داده شد که متوقف بماند، اما بعضی افراد خود راغب و شایق به این نوع جلوگیری می‏باشند. مستدعی است نظر حضرت عالی را برای ابلاغ به ملت اعلام فرمایید؟
باسمه تعالی؛ جلوگیری از حمل مانع ندارد و با رضای طرفین و اگر خیلی مضر نباشد و مستلزم خلاف شرع نباشد، جایز است.۲۵۸
18O . چنین مرسوم است که زنان برای جلوگیری از بارداری ناخواسته و سقط جنینهایی که خطر مرگ دارد، با رضایت شوهر از مواد و وسایلی مانند قرص، آی. یو. دی، کلاهک دیافراگم، کِرِم، ژله و آمپول که عمل همگی آنان نهایتاً ممانعت از ملاقات و انعقاد نطفه می‏باشد استفاده می‏کنند. و مردان با رضایت همسران از کاندُم (پوشش پلاستیکی) و روش عزل بهره می‏گیرند. مستدعی است حکم شرعی موارد مذکور را مرقوم فرمایید؟
باسمه تعالی؛ امور مذکوره در صورتی که مستلزم ضرر یا فساد عضو نباشد، با رضایت شوهر مانع ندارد.۲۵۹

19O . با سلام؛ حضرت عالی در پاسخ به جواز استفاده از آی. یو. دی ذکر کرده‏اید که: «اگر استفاده از این وسیله (آی. یو .دی) مستلزم لمس یا نظر حرام باشد جایز نیست.» لطفاً ذکر بفرمایید که آیا کار گذاشتن آی. یو دی در رحم زن جز موارد پزشکی محسوب شده و پزشک یا مامای زن و عندالاضطرار پزشک مرد، می‏تواند این عمل را انجام دهد همان طور که در سایر امراض متداول است، و یا اینکه این مسأله مورد غیر پزشکی بوده و تنها از طریق مَحرَم به عَورت زن (همچون شوهر) می‏توان این دستگاه را کار گذاشت؟
باسمه تعالی؛ خود این عمل اگر موجب سقط یا عقیم شدن نباشد اشکال ندارد، و حرمت لمس و نظر به قوّت خود باقی است و اضطراری در بین نیست، چون می‏شود از راههای دیگر جلوگیری از عمل نمود.۲۶۰

. یکی از راههای جلوگیری از انعقاد نطفه این است که ابزاری در دهانه رحم نصب می‏کنند که این عمل موجب خونریزی می‏شود و ممکن است این خونریزی مدت زیادی طول بکشد. با توجه به اینکه این خونریزی عمدی می‏باشد، آیا حیض محسوب می‏شود؟ و به طور کلی این عمل جایز است یا خیر؟
باسمه تعالی؛ عمل مزبور اگر موجب نقص عضو یا نازایی دائمی زن شود و یا آنکه سبب کشتن نطفه مستقر در رحم گردد و یا آنکه همراه با ارتکاب عمل حرام خارجی از قبیل نظر غیر به عورت زن باشد حرام است؛ در غیر صور ذکر شده اشکال ندارد. و خونریزی اگر در ایام عادت باشد و در سه روز مستمر باشد حکم حیض دارد و در صورتی که بیش از ایام عادت ادامه پیدا کند و از ده روز بگذرد، زائد بر ایام عادت، استحاضه محسوب است.۲۶۱
21O . بانویی که مدت ۱۰ تا ۲۰ روز عادت ماهانه‏اش عقب افتاده و نمی‏داند که حامله است، آیا می‏تواند از طریق تزریق آمپولهای مخصوص، رگل شود؟
باسمه تعالی؛ اگر یقین به انعقاد نطفه در رحم ندارد، مراجعه به طبیب برای تنظیم عادت ماهانه اشکال ندارد.۲۶۲

چهار. زایمان و نفاس‏
أ. تعریف نفاس‏
1. از وقتی که اولین جز بچه از شکم مادر بیرون می‏آید، هر خونی که زن می‏بیند، اگر پیش از ده روز یا سر ده روز قطع شود، خون نفاس است. و زن را در حال نفاس، نَفْسأ می‏گویند.۲۶۳
2. خونی که زن پیش از بیرون آمدن اولین جز بچه می‏بیند نفاس نیست.۲۶۴
3. لازم نیست که خلقت بچه تمام باشد، بلکه اگر خون بسته‏ای هم از رَحِم زن خارج شود و خود زن بداند، یا چهار نفر قابله بگویند که اگر در رحم می‏ماند انسان می‏شد، خونی که تا ده روز ببیند خون نفاس است.۲۶۵
4. هرگاه شک کند که چیزی سقط شده یا نه، یا چیزی که سقط شده اگر می‏ماند انسان می‏شد یا نه، لازم نیست وارسی کند، و خونی که از او خارج می‏شود شرعاً خون نفاس نیست.۲۶۶

ب. مدت نفاس‏
1. ممکن است خون نفاس یک آن، بیشتر نیاید، ولی بیشتر از ده روز نمی‏شود.۲۶۷
2. … نفاس حداقلی ندارد و بدین جهت ممکن است در تمام ده روز فقط یک لحظه خون نفاس باشد. و اگر زنی اصلاً خونی نبیند و یا پس از گذشت ده روز از زایمانش ببیند، اصلاً نفاس ندارد. و حداکثر نفاس ده روز است که آغاز شمارش آن از هنگام جدا شدن بچه است، نه از هنگام شروع در زایمان. و اگر زایمان در اول روز باشد، شب آخر از ده روز محسوب نمی‏شود. و اگر زایمان در شب باشد، خود این شب جز نفاس است، ولی از ده روز حساب نمی‏شود. و اگر زایمان در وسط روز باشد تا وسط روز یازدهم تلفیق می‏شود و نفاس است. و اگر دو قلو زایید، آغاز نفاس زن پس از جدا شدن بچه اول و آغاز دهه نفاس از هنگام جدا شدن بچه دوم است.۲۶۸

ج. کارهای دوران نفاس‏
1. توقف در مسجد و رساندن جایی از بدن به خط قرآن و کارهای دیگری که بر حائض حرام است‏۲۶۹، بر نفسأ هم حرام است. و آنچه بر حائض واجب و مستحب و مکروه است، بر نفسأ هم واجب و مستحب و مکروه می‏باشد.۲۷۰
2. طلاق دادن زنی که در حال نفاس می‏باشد باطل است، و نزدیکی کردن با او حرام می‏باشد. و اگر شوهرش با او نزدیکی کند، احتیاط واجب آن است که به دستوری که در احکام حیض [رساله توضیح المسائل‏] گفته شده کفاره بدهد.۲۷۱
3. وقتی زن از خون نفاس پاک شد، باید غسل کند و عبادتهای خود را به جا آورد. و اگر دوباره خون ببیند، چنانچه روزهایی که خون دیده با روزهایی که در وسط پاک بوده، روی هم ده‏روز یا کمتر از ده روز باشد، تمام آن نفاس است. و اگر روزهایی که پاک بوده روزه گرفته باشد باید قضا نماید.۲۷۲
4. اگر زن از خون نفاس پاک شود و احتمال دهد که در باطن خون هست، باید مقداری پنبه داخل فَرْج نماید و کمی صبر کند که اگر پاک است، برای عبادتهای خود غسل کند.۲۷۳

د. احکام نَفسأ
1. اگر خون نفاس زن از ده روز بگذرد، چنانچه در حیض عادت دارد به اندازه روزهای عادت او نفاس و بقیه استحاضه است. و اگر عادت ندارد تا ده روز نفاس و بقیه استحاضه می‏باشد، و احتیاط مستحب آن است کسی که عادت دارد از روز بعد از عادت، و کسی که عادت ندارد بعد از روز دهم تا روز هجدهم زایمان، کارهای استحاضه را به جا آورد و کارهایی را که بر نفسأ حرام است ترک کند.۲۷۴
2. زنی که عادت حیضش کمتر از ده روز است، اگر بیشتر از روزهای عادتش خون نفاس ببیند، باید به اندازه روزهای عادت خود نفاس قرار دهد، و بعد از آن تا روز دهم می‏تواند عبادت را ترک نماید یا کارهای مستحاضه را انجام دهد، ولی ترک عبادت، یک روز یا دو روز خیلی خوب است. پس اگر از ده روز بگذرد به اندازه روزهای عادتش نفاس است و بقیه استحاضه است و اگر عبادت را ترک کرده باید قضا کند.۲۷۵
3. زنی که در حیض عادت دارد، اگر بعد از زاییدن تا یک ماه یا بیشتر از یک ماه پی‏درپی خون ببیند، به اندازه روزهای عادت او نفاس است و ده روز از خونی که بعد از نفاس می‏بیند اگر چه در روزهای عادت ماهانه‏اش باشد استحاضه است، مثلاً زنی که عادت حیض او از بیستم هر ماه تا بیست و هفتم آن است، اگر روز دهم ماه زایید و تا یک ماه یا بیشتر پی‏درپی خون دید، تا روز هفدهم نفاس و از روز هفدهم تا ده روز حتی خونی که در روزهای عادت خود که از بیستم تا بیست و هفتم است می‏بیند، استحاضه می‏باشد، و بعد از گذشتن ده روز، اگر خونی را که می‏بیند در روزهای عادتش باشد، حیض است چه نشانه‏های حیض را داشته باشد یا نداشته باشد، و اگر در روزهای عادتش نباشد اگر چه نشانه‏های حیض را داشته باشد، باید آن را استحاضه قرار دهد.۲۷۶
4. زنی‏که در حیض عادت ندارد، اگر بعد از زایمان تا یک ماه یا بیشتر از یک‏ماه خون ببیند، ده‏روز اول آن نفاس و ده‏روز دوم آن استحاضه است وخونی‏که بعد از آن می‏بیند، اگر نشانه حیض را داشته باشد حیض و گرنه آن هم استحاضه می‏باشد.۲۷۷
5. اگر خون زایمان سر ده روز یا پیش از آن قطع شود، تمام این خونی که دیده است نفاس خواهد بود، چه تمام ده روز را خون ببیند یا چند روز از آن را، چه در حیض عادت داشته باشد یا نه، و آن پاکی‏ای که در بین دو خون یا چند خون واقع می‏شود بنابر اقوا در حکم نفاس است. بنابراین اگر پس از زایمان، یک روز خون ببیند و قطع شود، سپس روز دهم خون ببیند، همه ده روز نفاس است. و همچنین اگر یک روز در میان تا روز دهم خون ببیند، همه ده روز نفاس خواهد بود. ولی چنانچه فقط روز دهم پس از زایمان خون ببیند، تنها همان روز دهم، نفاس است و روزهایی که پیش از آن پاک بوده به تمامی طُهر۲۷۸ است‏[ و نفاس نیست‏]. و اگر روز سوم و دهم زایمان خون دید، نفاس او هشت روز است.۲۷۹
6. باید بین نفاس و حیض پس از آن، حداقل طُهْر که ده روز است فاصله بیفتد. پس اگر از وقت زایمان تا روز هفتم خون ببیند آن گاه پس از روز دهم سه روز یا بیشتر خون ببیند، حیض نیست بلکه استحاضه است، اگر چه احتیاط آن است که تا روز هجدهم بین وظایف نفسأ و مستحاضه جمع کند، در صورتی که صاحب عادت نباشد، همان طوری که گذشت. ولی فاصله شدن حداقل طُهر بین نفاس و حیضِ پیش از آن بنابر اقوا لازم نیست. بنابراین اگر پیش از زایمان، سه روز یا بیشتر خون ببیند – چه متصل به زایمان و یا به فاصله کمتر از ده روز باشد – حیض است، بویژه اگر در وقت عادت باشد.۲۸۰
7. اگر خون تا یک ماه یا کمتر و یا بیشتر از آن ادامه پیدا کند، پس از گذشت مدت عادت در صاحب عادت و مدت ده روز در زنی که عادت ندارد، محکوم به استحاضه است. ولی پس از گذشت ده روز از خون نفاس ممکن است که حیض باشد. بنابراین اگر صاحب عادت بوده است و روزهای دیدن خون مصادف با آن عادت باشد، محکوم به حیض است. و در غیر این صورت باید به صفات و تمیز رجوع کند. و چنانچه صفات و تمیز نداشت باید به خویشان خود رجوع کند، وگرنه هفت روز را حیض و بقیه را استحاضه قرار دهد و به تفصیلی که در حیض گذشت مراجعه شود.۲۸۱
8. اگر خون نفاس ظاهراً قطع شود، باید به‏گونه‏ای که در حیض گذشت استظهار۲۸۲ کند. پس اگر خون واقعاً قطع شده بود، باید مانند حائض برای آنچه مشروط به غسل است غسل کند.۲۸۳
یادسپاری‏
بنابر احتیاط مُضغه و بچه‏دان و پاره گوشتی که هنگام زایمان با بچه بیرون می‏آید، نجسند.۲۸۴
استفتائات‏
مشاهده خون پس از ایام نفاس‏
این جانب بعد از زایمان و گذشت ایام نفاس، طبق دستور رساله غسل نفاس را انجام دادم و بعد از آن هم به مدت چهل روز خون استحاضه می‏دیدم که برای آنها هم غسل انجام داده‏ام، ولی بعضی می‏گویند که روز هیجدهم هم می‏بایست یک غسل انجام می‏دادم، لطفاً بفرمایید: آیا روز هیجدهم نیز غسل دارد یا نه؟
باسمه تعالی؛ روز هیجدهم غسل ندارد، ولی در غیر ایام حیض خونی که دیده می‏شود حکم استحاضه را دارد که در رساله ذکر شده است.۲۸۵
آمیزش پس از زایمان‏
آیا نزدیکی با همسر در زمان استحاضه، مانند ایام حیض حرام است؟ ضمناً چند روز پس از زایمان می‏توان با همسر نزدیکی کرد؟
باسمه تعالی؛ در مستحاضه حرام نیست، ولی باید بعد از غسل باشد علی الاحوط. و بعد از زایمان تا محکوم به نفاس است جایز نیست و تعیین حد ایام نفاس در رساله مذکور است.۲۸۶
سقط بچه‏
از زنی بچه‏ای سقط شده و تا یک ماه از آلودگی پاک نشد. سپس او را کورتاژ کردند و بقیه‏ای مثلاً انگشتی را از بقایای بچه در آوردند. چون بچه در حقیقت الاَّن بتمامه منفصل شده، آیا آلودگی این مدت به ضمیمه ایام نفاس تماماً نفاس است یا خیر و تکلیف نماز و روزه‏های او چیست؟
باسمه تعالی؛ در فرض سؤال تمام محکوم به نفاس است.۲۸۷
یادسپاری‏
در نخستین روزهای پس از زایمان، رحم زن ترشحات مختلفی را آغاز می‏کند. هر گاه بوی این ترشحات، نامطبوع و زننده شود، نشانه عفونت است. و اگر ترشحات رحم بیش از دو هفته ادامه یابد، نشانه باقی ماندن تکه‏ای از جفت در رحم و یا عدم انقباضات رحمی است.۲۸۸
نکته‏
هنگامی که خداوند به امام سجاد(ع) فرزندی عطا می‏فرمود، حضرت از پسر یا دختر بودن فرزند سؤال نمی‏فرمودند، بلکه می‏پرسیدند: آیا فرزند، سالم است؟ اگر سالم بود می‏فرمودند: خدا را شکر می‏کنم‏که فرزندی ناسالم به من عطا نفرمود.۲۸۹
 ات بحار الانوار، ج ۵۱، ص ل‏ا / امالی طوسی.
221- اتل مکارم الاخلاق، ج ۰، ص ییی.
.۲۲۲ مستدرک الوسائل، ج ۱۵، ص ۱۸۰.
.۲۲۳ رساله نوین فقهی پزشکی، ج ۱، ص ۱۶۱.
.۲۲۴ با اقتباس از: رساله نوین فقهی پزشکی، ج ۱، ص ۱۶۱ و ۱۶۲ / نُه ماه در انتظار نوزاد، تألیف و ترجمه فریناز عسکری، ص ۸۷.
.۲۲۵ توضیح المسائل، م ۴۳۷.
.۲۲۶ رساله نوین فقهی پزشکی، همو، ص ۱۷۹.
.۲۲۷ برای آشنایی بیشتر با جزئیات و کیفیت پرداخت دیه به کارشناسان و یا کتابهای فقهی مراجعه کنید.
.۲۲۸ تحریر الوسیلْ، ج ۲، ص ۵۹۷، پیش از مسأله ۱.
.۲۲۹ استفتا.
.۲۳۰ پیش از چهار ماهگی.
.۲۳۱ رساله نوین، ج ۳، ص ۱۰۱.
.۲۳۲ تحریر الوسیلْ، ج ۲، ص ۵۹۸، م ۵.
.۲۳۳ العروْ الوثقی، ج ۱، ص ۶۱، م ۹.
.۲۳۴ توضیح المسائل، م ۵۲۴.
.۲۳۵ توضیح المسائل، م ۵۵۸.
.۲۳۶ با اقتباس از: رساله نوین فقهی پزشکی، ج ۱، ص ۱۶۵ و ۱۶۶ / الفقه علی المذاهب الخمسْ، محمدجواد مغنیه، ص ۳۸۲.
.۲۳۷ توضیح المسائل، م ۲۸۷۴.
.۲۳۸ توضیح المسائل، م ۲۸۷۵.
.۲۳۹ توضیح المسائل، م ۲۸۷۶.
.۲۴۰ توضیح المسائل، م ۲۸۷۷.
.۲۴۱ تحریر الوسیلْ، ج ۲، ص ۲۴۲، م ۱۴.
.۲۴۲ رساله نوین فقهی پزشکی، ج ۱، ص ۱۸۷.
.۲۴۳ رساله نوین فقهی پزشکی، ج ۱، ص ۱۸۷.
،۲۴۴ ۲، ۳ و۴. رساله نوین فقهی پزشکی، ج ۱، ص ۱۸۸.
248و ۶. همان، ج ۱، ص ۱۸۹.
،۲۵۰ ۲ و۳. رساله نوین فقهی پزشکی، ج ۱، ص ۱۸۹.
253و ۵. همان، ص ۱۹۰.
.۲۵۵ رساله نوین فقهی پزشکی، ج ۱، ص ۱۹۰.
.۲۵۶ رساله نوین فقهی پزشکی، ج ۱، ص ۱۸۲.
.۲۵۷ استفتاآت، ج ۱، ص ۵۲، س ۹۸.
.۲۵۸ دفتر امام خمینی: بخش استفتا.
.۲۵۹ دفتر امام خمینی: بخش استفتا.
.۲۶۰ دفتر امام خمینی: بخش استفتا.