یکی از مهارتهایی که تاثیر بهسزایی بر تمامی ابعاد زندگی مشترک میگذارد خودآگاهی است. به این معنا که فرد توانایی شناخت خود و آگاهی از خصوصیات، نقاط ضعف و قوت، خواستهها و ترسهایش داشته باشد.
برای اکثر ما توصیف ویژگیهای اخلاقی و رفتاری خود برای دیگران کار دشواری است. بهعنوان مثال پاسخ دادن به این سؤال که چه کسی هستیم، آسان نیست. بسیاری از ما فقط در مورد ویژگیهای کلی و عمومی خود از جمله سن، جنس، نام خانوادگی، تحصیلات، وضعیت شغلی و… صحبت میکنیم و از ویژگیهای شخصیتی و رفتاری خود اطلاعات کافی و مناسبی نداریم. برای مثال چه ویژگیهای اخلاقی منفی داریم؟ چه اهدافی برای زندگی خود در نظر داریم؟ چه نوع زندگی میخواهیم داشته باشیم؟ چه رفتارهایی موجب آزردگیمان میشود؟ یا مهمتر از همه، بر رفتار خود اشراف کامل نداریم. با این حال دو فرد که شناخت کاملی از خود ندارند، چگونه میتوانند در کنار همدیگر به آرامش برسند و خواستههای خود را بیان کنند؟
فردی که خود و نیازهایش را نشناسد چگونه میتواند نیازها و خواستههای روحی و روانی شریک زندگیاش را دریابد؟ بیان خواسته به معنای خواستههای ظاهری نیست، بلکه هدف بازگو کردن نیازهای روحی و روانی است خودآگاهی به هر یک از زوجین کمک میکند زندگی خوب و موفقی داشته و در زمان و مکانهای معین، واکنشها و رفتارهای مناسبی بروز دهند و در عین حال احساس خوبی نسبت به خود داشته باشند. بسیاری از مشکلات زوجین نتیجه احساسات بد و منفی آنان نسبت به خودشان است در نتیجه، زندگی خود و همسرشان را تلخ میکنند. این افراد مدام خود را سرزنش کرده و نمیتوانند شادابی و طراوت را به زندگی مشترک ببخشند.
مهارتهای خودآگاهی شامل مهارتهای خود ارزیابی، شناسایی نقاط قوت و ضعف خود و همینطور مهارتهای تفکر مثبت است و افراد خودآگاه خصوصیات و ویژگیهای خاصی دارند که عبارت است از:
۱- خصوصیات مثبت و توانایی و استعدادهای خود را میشناسند و به آنها افتخار میکنند.
۲-خصوصیات منفی و نقاط ضعف خود را میشناسند، میپذیرند و در جهت اصلاح آنها میکوشند.
۳- موفقیتها و شکستهای خود را میشناسند، به موفقیتهایشان افتخار میکنند و از شکستهایشان درس میگیرند.
۴- به خود و دیگران احترام میگذارند.
۵-برای رسیدن به اهداف خود تلاش میکنند.
۶- مسئولیت اعمال و رفتارشان را میپذیرند.
مسئولیتپذیری یکی از ارکان اساسی زندگی مشترک است. فردی که مسئولیت اعمال، افکار و رفتار خود را نپذیرد در زندگی مشترک نیز نمیتواند مسئولیتپذیر باشد.
خودآگاهی هر یک از زوجین به آنها کمک میکند تا زندگی مشترک شاد و سالمی را برای خودشان، همسرشان و اعضای خانواده رقم بزنند. این مهارت به زوجین کمک میکند احساسات خود را شناسایی کرده و با آگاهی کامل از احساساتشان آن را در جهت و مسیر صحیح هدایت و کنترل کنند. بهعنوان مثال به علت اصلی خشم و نگرانی خود پی برده و آن را در مسیری صحیح ابراز میکنند.
از دیگر نتایج خودآگاهی پی بردن زوجین به نقاط ضعف و قوتشان است، این آگاهی به آنان کمک میکند در زمان درگیریهای عاطفی، با توجه به نقاط ضعف و قوت دیگری مکالمهای مؤثر داشته و بر نقاط ضعف یکدیگر تمرکز نکنند.
وقتی زوجین از نیازهای خود باخبر باشند، قادرند مسیرهای مناسبی را برای رفع نیازهایشان برگزینند در واقع نباید فراموش کرد افراد خودآگاه همچنان که بر نیازها و اهداف خود آگاهند، این امکان را نیز دارند تا اهداف واقعبینانهای برای زندگی خود انتخاب کرده و به انتخابهای یکدیگر احترام بگذارند.
زن و یا مردی که این مهارت را نیاموخته باشد قادر به شناخت صحیح احساسات خود نبوده و نمیتواند نیازهایش را به نحوی مطلوب از شریک زندگی طلب کند. درک متقابل یکی از مشخصه زوجینی است که به خودآگاهی رسیدهاند.
