نماز از منظر دانشمندان

پرسش. نظر اندیشمندان غیر مسلمان درباره نماز چیست؟

پاسخ: در دوره کنونی، اندیشمندان به طور گسترده‏ تری درباره نماز و نیایش بحث کرده‏اند. به ویژه برخی روان‏شناسان، امروزه به این نتیجه رسیده ‏اند که توجه به خدا و نماز و دعا، بسیاری از بیماری‏های روانی را درمان می‏کند. دکتر الکسیس کارل که برای درمان جنبه‏های ویرانگر تمدن جدید راهی نمی‏یابد،    (الکسیس کارل، انسان موجود ناشناخته، ص ۲۷۵.)    در نوشته‏های بعدی، برای درمان یأس‏های ناشی از تمدن جدید می‏گوید: «نیایش، به آدمی نیروی تحمل غم‏ ها و مصیبت‏ ها را می‏بخشد».    (الکسیس کارل، راه و رسم زندگی، ص ۱۳۷.)  

دکتر توماس هیس لوپ می‏گوید:
با این قید که من پزشکم، این سخن را می‏گویم که نماز، بهترین وسیله ‏ای است که تا کنون برای توسعه اطمینان و تسکین اعصاب و آسایش و نشاط، شناخته شده که زمینه بی‏خوابی را برطرف می‏گرداند.    (دیل کارنگی، آیین زندگی، ص ۲۴۹.)  
سرل برت، روان‏شناس انگلیسی، با تأکید بر نظریه ویلیام جیمز درباره تأثیر نماز، می‏گوید:
ما به واسطه نماز می‏توانیم وارد انبار بزرگی از نشاط عقلانی شویم که در شرایط عادی یارای وصول بدان را نداریم.    (رحیم کارگر محمدیاری، نماز از دیدگاه دانشمندان و متفکران، ص ۳۱، به نقل از: قرآن و روان‏شناسی، ص ۳۶۲. ) 
ماهاتما گاندی، رهبر بزرگ هند، در تبیین استقامت روحی‏ اش می‏گوید:
اگر نماز نبود و با خدا ارتباط برقرار نمی‏کردم، بی‏شک سال‏ها بود که دیوانه شده بودم.    (ماهاتما گاندی، همه مردم برادرند، ص ۱۰۷؛ مهدی حسنمردی، مرواریدهای پراکنده، ص ۱۳۵.)
نورمن ویزنت گریسی می‏گوید:
دعا و نماز، بزرگ‏ترین نیرویی است که برای مبارزه با دشواری‏ های زندگی روزانه و به دست آوردن آرامش روحی، شناخته شده است.    (کلیدهای خوشبختی، گردآورنده و مترجم احمد آرام، صص ۳۸۶ ـ ۳۸۸.)  
اندیشمندان غربی به اثر نماز در بهبود بیماری‏های جسمی نیز اشاره کرده ‏اند. دکتر اِدوین فردریک پاورس، یکی از متخصصان درمان بیماری‏های عصبی در ایالات متحده امریکا، می‏گوید:
ما می‏بینیم هزاران حالت برای مریض پیش آمده که مشهورترین پزشکان و باهوش‏ترین طبیبان کمترین امیدی برای بهبودی آن نداشته‏اند، ولی چیزی که در بهبود او اثر گذاشته، معجزه‏هایی مانند معجزه‏های نماز و ارتباط با خدا بوده است.    (نماز از دیدگاه دانشمندان و متفکران، ص ۲۹.)  
درباره آثار اجتماعی نماز نیز دیدگاه‏های اندیشمندان غربی تأمل‏برانگیز است. ویل دورانت اوصاف و زیبایی‏ های نماز جماعت مسلمانان را به تصویر می‏کشد.    (تاریخ تمدن، عصر ایمان، ج ۴، ص ۲۷۳.)    لورا، اسقف مسیحی، نماز مسلمانان را عامل جذب دیگران می‏داند.   ( فضل‏ اللّه‏ کمپانی، نتایج وفوائد دین، صص ۲۱ و ۲۲؛ عبدالرزاق نوفل، اسلام و علم جدید، صص ۳۵۹ و ۳۶۰.)
    دکتر محمد عثمان، نقش نماز جمعه را در درمان بیماری‏های اجتماعی بازگو می‏کند.   ( نماز از دیدگاه دانشمندان و متفکران، ص ۶۴، به نقل از: قرآن و روان‏شناسی، ص ۳۶۳.)    هراس لیو می‏گوید: «نماز جماعت مسلمانان، کامل‏ترین درجه مساوات میان مردم است».   ( اسلام و علم جدید، ص ۳۵۷ و ۳۵۸؛ احمد امین، راه تکامل، ج ۷، ص ۲۱۰ و ۲۱۱.)  
گفتیم که اندیشمندان غربی بیش از اندیشمندان مسلمان درباره آثار اجتماعی و روان‏شناسی نماز بحث کرده‏ اند، ولی در سخنان برخی اندیشمندان، نکات ظریفی درباره ویژگی ‏های باطنی نماز به جشم می‏خورد. دکتر روژه گارودی،    (روژه گارودی، هشدار به زندگان، ترجمه علی اکبر کسمایی، ص ۲۵۹.)    توشی هیکوایزوتسو،    (توشی هیکو ایزوتسو، خدا و انسان در قرآن، ص ۱۸۷، ۱۸۸ و ۲۵۰.)   مارسل بوازار    (مارسل بوازار، اسلام و حقوق بشر، ترجمه، محسن مؤیدی، ص ۹۴.)    ـ دانشمند و اسلام‏شناس معاصر سوئیسی ـ و ویکتور هوگو    (ویکتور هوگو، بینوایان، ج ۲، ص ۶۷۲.)    به معانی باطنی و انس قلبی با نماز نگاهی تازه داشته‏ اند.    (برگرفته از کتاب پرسمان نماز به قلم محسن محمدی.)