اینروزها به هرجا که نگاه میکنیم، بهنظر میرسد که در یک جهان به دور از هر نوع نزاکتی زندگی میکنیم؛ در کوچه و خیابان مردم با هم دعوا میکنند، افرادی که دیدگاههای مختلفی دارند در گفتوگوهای خود در شبکههای مجازی، به زبانی دور از شأن و تمسخر با یکدیگر صحبت میکند. شاید تغییر رفتار بزرگسالان در این سناریوها کار بسیار دشواری باشد و شاید خیلی دیر شده باشد، اما این میان یک نقطه امیدبخش وجود دارد؛ نسل فرزندانمان.
کودکان با این نیت به دنیا نمیآیند که بخواهند دیگران را مسخره کنند یا به آنها آسیب بزنند؛ درواقع آنها به شدت انسانهای همدلی هستند.
بهخاطر همین است که آموزش و الگوسازی برای کودکان در ارتباط با اصول آداب و نزاکت، اهمیت فراوان دارد؛ اصولی مانند احترام به دیگران، ابراز همدلی، اعمال محدودیتها و رفتار با دیگران از روی ادب و معرفت. در اینجا به برخی روشهای آموختن و الگوسازی ادب و نزاکت به کودکان میپردازیم که باعث میشود آنها بتوانند جهان را به مکانی بهتر تبدیل کنند.
روش هایی برای تربیت کودک با ادب
داد نزنید
فریاد زدن در هیچ موقعیتی و هنگام مواجه شدن با هیچ فردی، نتیجه مطلوبی به بار نمی آورد؛ به خصوص زمانی که مخاطب شما یک کودک یا حتی یک نوجوان باشد. تنها تاثیر فریاد کشیدن این است که در آن لحظه کودک می ترسد و شاید سکوت کند یا به اجبار خواسته شما را انجام دهد اما اندکی بعد کودک همه چیز را فراموش می کند به غیر از فریادی که می شنود و می آموزد که خودش هم در مواقع ضروری می تواند فریاد بکشد و به این ترتیب به خواسته اش برسد.
به یاد داشته باشید باید به گونه ای رفتار کنید که دوست دارید فرزندتان آنگونه باشد. همواره با کودکتان آرام و با احترام صحبت کنید و رفتار عصبی و تند نداشته باشید. شوخی و خنده و حتی لحن طنز در مورد کودکان و نوجوانان بسیار اثرگذار است و موجب می شود تا فرزندتان کاری را که از او خواسته اید، انجام دهد.
کمتر «نه» بگویید
نه گفتن های مکرر به کودک میان شما و فرزندتان فاصله ایجاد می کند؛ شاید شما می خواهید فرزند بسیار مؤدب و نمونه ای تربیت کنید اما هر چه بیشتر با او مخالفت می کنید، این کار را بهتر به او آموزش می دهید و در نتیجه بیشتر شاهد مخالفت و بدرفتاری های فرزندتان خواهید بود.
سعی کنید پاسخ های مثبت را با پاسخ های منفی جایگزین کنید؛ البته این نکته به هیچ وجه به این معنی نیست که شما باید تمام خواسته های فرزندتان را عملی کنید. در رفتارتان متعادل باشید، نه همیشه مثبت و نه همیشه منفی.
اگر صبح فرزندتان از شما درخواست کرد که با دوستانش بازی کند و شما صلاح نمی دانستید، می توانید به او بگویید الان نمی توانی با دوستانت بازی کنی اما بعدازظهر و بعد از انجام تکالیفت می توانی این کار را انجام دهی.
مراقب رفتارتان باشید
سعی کنید خود و رفتارتان را ارزیابی و فرزندانتان را هم تشویق کنید تا این کار را انجام دهند. در واقع آنها را تشویق کنید تا به بچههایی که در زمین بازی یا مدرسه تنها هستند و شاید کمی نیاز به محبت و همنشینی دارند، توجه کنند. به آنها کمک کنید تا علائم احساسی را در دیگران ببینند و تشخیص دهند.
برای مثال از یک آینه برای آزمایش حالتهای صورت استفاده کرده و درباره احساسات متناظر با هم صحبت کنید، به این ترتیب آنها میتوانند زمانی که دیگران احساس غم یا ترس دارند، با آنها همدردی کرده و به آرامش دعوتشان کنند. با این کار میتوانید به فرزندانتان بیاموزید که دیگران و احساسات به اندازه خود آنها اهمیت دارند و باید به دیگران هم توجه داشت.
واقعبینی را به کودک آموزش دهید
کودکان بهطور طبیعی نسبت به تفاوتها، حالت کنجکاوانه و تیزبین دارند. اما از طرفی از خطمشی شما هم پیروی میکنند: وقتی شما و فرزندتان کسی را میبینید که بهطور بارزی با شما تفاوت دارد (فرقی نمیکند در عدم توانایی یا به لحاظ سنی یا هر ویژگی بارز دیگری) با واکنش آسان و آرام خود به او نشان دهید که این تفاوتها به معنای این است که شما آنها را پذیرفته و درک کردهاید.
اگر فرزندتان در این زمینه سوالی داشت، بسیار عادی و واقعبینانه به او پاسخ دهید، بیآنکه بخواهید به او خیره شوید یا به جایی اشاره کنید. سعی کنید به فرزندتان بیاموزید که انسانها با هم متفاوت هستند و باید به این تفاوتها احترام گذاشت
از ادبیات محترمانه استفاده کنید
در برخی مواقع همین چیزهای کوچک هستند که اهمیت فراوانی پیدا میکنند.
کودکانی که یاد میگیرند «لطفا» و «دست شما درد نکنه» یا «اجازه هست» بگویند، فضایی توام با ادب و نزاکت را ایجاد میکنند که واکنشهای مثبتی در افراد پیرامون آنها بههمراه خواهد داشت.
از او بخواهید درخواستهای خود را محترمانه و بدون ترس بیان کند و برای انجام این درخواستها، از دیگران طلبی ندارد.
به او یاد دهید که دیگران موظف به انجام تمام درخواستهای ما نیستند و اگر نتوانستند لطفی در حق ما بکنند، نباید خشمگین شویم و به شکلی مقابلهجویانه برخورد کنیم. بهعلاوه تشکر کردن را به فرزندتان بیاموزید.
به او پاسخهای مؤدبانه بیاموزید
کودکتان میتواند رفتار خوب خود را از طریق احترام گذاشتن به دیگران نشان دهد. از همان زمان که او توانست از طریق کلامی ارتباط برقرار کند، میتواند «بفرمایید» و «متشکرم» را نیز یاد بگیرد. به او توضیح دهید که زمانی که مؤدب است دوست دارید به او کمک کنید، اما زمانی که دستور میدهد دوست ندارید. دوباره باید تکرار کنیم، این که خودتان رفتاری محترمانه داشته باشید، از این که سخنرانی کنید مؤثرتر واقع خواهد شد.
خودتان واژههای بفرمایید و متشکرم را به طور مکرر به فرزند ۲ سالهتان و دیگران بگویید؛ در این صورت او این واژهها را به عنوان واژههایی رایج در مکالمات روزمره خواهد آموخت و آنها را هم در ارتباط با شما و هم در ارتباط با دیگران به کار خواهد برد.
چهکار میتوانید بکنید؟
ما در کل احترامی که از کودکانمان انتظار داریم را خودمان به آنها نشان نمیدهیم. ما سر در گم میشویم، زیرا بیشتر در روش تربیت کودک، احترام را با ترس یکی میدانیم. من به پدرم احترام میگذارم، زیرا میدانم اگر این کار را نکنم کتک میخورم؛ این احترام نیست، ترس است!
پس به جای ترساندن روش دیگری را پیش بگیرید. بیایید از گوش دادن شروع کنیم. شاید مشکل باشد صبورانه صبر کنیم یک کودک ۲ ساله گفته خود را به پایان برساند، اما این کار ارزشمند است. در سطح و اندازه او پایین بیایید، در چشمانش نگاه کنید و بگذارید او بداند که به آنچه که میخواهد بگوید علاقه دارید. این بهترین راه برای این است که به او آموزش دهید با دقت به شما گوش دهد.