6. به کارگيری روشهای صحيح برای گسترش حجاب
سليقه ای عمل کردن و تأکيد و تکيه بر آداب و عادات غير اصيل، نقش مهمی در جهت بدبين کردن مردم نسبت به حجاب ايفا نموده است.
تصويری که از زن در جوامع اسلامی عرضه میشود و نحوه نگرش و برخورد زن، همه گويای اين مطلب است که التقاط و انحرافی صورت گرفته است. به اين معنا که برخی از احکام دينی با آداب و سنت ناصواب که بعضی ريشه در جاهليت نخستين دارد، در آميخته است و مسلمانان بايد به عنوان مالکان برترين ميراث دينی فهم دينی را از رسوبات فرهنگیهای جاهلی و سنتهای غلط بپيرايند.
مصلحان واقعی جوامع يعنی انبيا نسبت به عرف زمان خودشان دست به اصلاحات زدند و ديدگاههایِ ناصواب را تغيير دادند. پيامبر گرامی اسلام(ع) با عرف مقابله نمود و هويت از دست رفته زن را به جامعه باز گردانيد. دستورات الهی را در همسانی زن و مرد به مردم ابلاغ نمود.
بدين ترتيب يکی از واقعيتهای تلخ جوامع اسلامی، ديدگاههای افراطی و گرايشهای نادرستی است که به عنوان مذهب و عرف اسلامی درباره مسائل زنان رواج داشته است، تبيين ناهنجاریها و اثرات سوئی که بر اين نگرش مترتب است، به سادگی امکانپذير نمیباشد چرا که بسياری از مصاديق اين مسأله به عنوان ارزش تلقی میشود. البته اين مهم از منظر انديشمندان مخفی نمانده و نسبت به آن هشدار داده اند. يکی از نويسندگان از انحرافی که درجوامع اسلامی رخ نموده، داد سخن میزند:
مسلمانان در برخورد با زنان از مسير تعاليم شريعت اسلام منحرف گذشته و روايات مدسوس و مجعول در بين آنان گسترش يافته، از اين رو زن مسلمان در ورطه جهل و غفلت از دين و دنيا سقوط کرده است. آموزش زنان گناه عظيم شمرده میشود، رفتن به مسجد ممنوع و اطلاع او نسبت به اوضاع و احوال فرهنگی ـ اجتماعی و سياسی امری بعيد تلقی میشود.
اين درحالی است که زن دائما گرفتار نگرش افراطی و تفريطی بوده و رفتار عادلانه را کمتر تجربه کرده است. بر اين اساس توصيه به رعايت حجاب در محيطهای زنانه، تأکيد بر گونه خاصی از حجاب بدون توجه به شرايط آب و هوايی و منطقه جغرافيايی و بافت فرهنگی را میتوان نمودهای نگرش افراطی دانست.
به طور کلی، طی کردن مسير اعتدال و پرهيز از افراط و تفريط میتواند فضای رغبت و ميل به رعايت حجاب را فراهم کند. اما به طور مشخص اقدامات ذيل تا حدودی مؤثر و مفيد است.1. معماری و شهرسازی متناسب با فرهنگ حجاب صورت پذيرد از جمله معماری مراکز آموزشی دخترانه به گونهای باشد که تا حدودی آزادی عمل را برای آنان فراهم نمايد تا آنان مجبور نباشند ساعات متمادی پوشش کامل را رعايت کنند.
2. برنامه ريزی در جهت توسعه فرهنگ حجاب بايد چنان باشد که شرايط و مقتضيات فرهنگی، روحی و سنی افراد لحاظ شود و نيز به نوع کار و خصوصيات اقليمی و منطقه ای ـ با رعايت اصل حکم حجاب ـ توجه شود. بدين ترتيب نبايد بر رنگ خاص يا شکل خاص پافشاری نمود.
3. بايد تدابيری انديشيد تا چادر و لباسهايی که به عنوان حجاب استفاده میشود با قيمت مناسب و سهل الوصول در اختيار همگان قرار گيرد.
4. توجه به حس تنوع طلبی و مدگرايی جوانان و متناسب با فرهنگ دينی و آداب محلی و منطقهای آنان، الگوهای پوششی ارائه شود.
7. توجه به هدايت زمينههای طبيعی ميل به خودنمايی
شايد بتوان گفت که خودآرايی و تزيّن در زن، امری طبيعی است. در فرهنگ اسلام، تمايلات و غرايز انسانی به هيچ وجه منفی تلقی نمیشود و سعی بر آن است که با شيوه صحيح نگرش به تمايلات و ارضا مشروع آن، انسان را در جهت تکامل سرعت بخشد. در اين راستا، به زن توصيه میکند غريزه خودآرايی را جهت دهد و آن را به محارم به ويژه همسر خويش اختصاص دهد.
هدايت و جهت دهی اين غريزه آن قدر مهم است که اگر در موقع مناسب خود انجام نگيرد، جامعه را گرفتار کجروی و ابتذال خواهد کرد. جلوهگری زن و صرف انرژی و توان او در جهت جلب رضايت و توجه مردان يکی از نمودهای اين ابتذال است، که نهايتاً زبونی و حقارت قشر زن را در پی دارد چرا که محيط اشتغال را به محيطی همراه با تبرج تبديل میکند و بخشی از نياز مرد را در محيط اجتماعی اشباع مینمايد و بازيچه مردان هوسباز میشود.
8. تقويت مرزهای زنانگی و مردانگی
تفاوتهای تکوينی زن و مرد، مطلبی انکارناپذير است و خداوند حکيم با احاطه بر اين تفاوتها برای هر يک از دو صنف، وظايف و مسئوليتهايی مقرر فرموده تا نظام هستی به نحو احسن اداره شود. از اين رو در آيه 32 سوره نساء تفاوتهای موجود بين زن و مرد را مطابق حق و عدالت میداند. پس آرزوی تغيير آنها يک نوع مخالفت با مشيت پروردگار تلقی میشود:
(ولا تتمنّوا ما فضّل الله بعضکم علی بعض…)
بر اين اساس، قرآن کريم بر تفاوتهايی که در سايه خلقت انسان به طور طبيعی در اصناف بشر قرار داده شده، صحه میگذارد. اما اختلافاتی که به دست بشر به خاطر روابط ظالمانه بشری به وجود آمده، به هيچ وجه مورد قبول اسلام نيست.
بدين ترتيب، پذيرش مرزها و تفاوتهای جنسيتی ميان زن و مرد که ريشه در نظام خلقت آن دو دارد، امری کاملاً منطقی و عقلانی است. اما تبعيضها، بی عدالتیها و بی توجهی به خواسته ها و آزادیهای مشروع زنان که ناشی از برداشتهای ناصحيح از اسلام میباشد و ريشه در انديشههای خرافی و مردسالارانه دارد امر را بر بسياری از مردم مشتبه ساخته و عموماً اين نحوه نگرش و برخورد را در مبانی و معارف دينی و اعتقادی جست و جو میکنند. اين همه، مسئوليت دست اندرکاران فرهنگ و هنر را سنگينتر کرده که در جهت تصحيح و پالايش افکار عمومی جامعه تلاش کنند و مرز ميان تعصبات و ارزشهای دينی را بازشناسی و تفکيک نمايند.
اقدامات عملی که میتواند در زدايش اين نوع نگرش کارساز باشد، بسيار متنوع و متعدد است به عنوان مثال: در عرصه ورزش جهت حضور فعال و سالم بانوان بايد سرمايهگذاری شود مسلماً فراهم نمودن زمينه فعاليت بانوان در اين زمينه از نظر اقتصادی سرمايهگذاری مضاعفی را میطلبد.
به ويژه در جامع اسلامی که بايستی تقويت فرهنگ دينی و حفظ موازين اسلامی مدنظر مسئولين مربوطه باشد.
در عرصه دانش و پژوهش هم بايد اقدامات جدی صورت بگيرد. قشر پژوهشگر و فرهيخته بانوان شاهد تبعيضها و نابرابریهايی در ارائه خدمات مراکز علمی ـ پژوهشی و کتابخانه ها هستند. وجود اين محدوديتها که نوعاً توجيه منطقی و يا شرعی ندارد جامعه فرهنگی زنان را به عقبنشينی از صحنه پژوهش و تحقيق سوق میدهد، در حالی که اگر دست اندرکاران و مسئولان مراکز علمی و فرهنگی نگرشی مثبت به حضور زنان در اين عرصه داشته باشند، با چنين مشکلی روبرو نخواهيم بود.
راهکارهای توسعه حجاب
در فرهنگ اسلام، محور اصلاحات فرهنگ سازی است. لذا با فعاليتهای آموزشی، فرهنگی و تبليغی میتوان فضای اجتماعی جامعه را به سمتی هدايت کرد که افراد به صورت طبيعی و خودجوش به رعايت عفاف و حجاب رغبت نمايند.
راهکارهای بنيادينی که میتوانند در توسعه حجاب نقش جدی ايفا نمايند بدين قرار است:
1. احيای فرهنگ اسلامی
پياده کردن آموزههای دينی و عينی نمودن دستور العملهای شريعت، وظيفه آحاد جامعه است. اما در اين ميان سازمان فرهنگی حکومت دينی، وظيفهای مضاعف به دوش میکشند و بايد خط مشی کلی جامعه را بر اجتناب از رذايل اخلاقی، ترغيب جوانان به ازدواج بنا نهند.
عدم اهتمام به تقويت باورهای دينی و ارزشهای اخلاقی سبب میشود نسل جوان نسبت به ارزشها بيگانه گشته و نسبت به اعتقادات دينی خود احساس حقارت نمايد و بنبست فکری در اين باب خودباختگی به فرهنگ غرب را در پی دارد.
احيای ارزشهای اصيل اسلامی و فراخوانی زن مسلمان به تعقل و دريافتن ارزشها و آفريدن روح تعبد و تعهد نسبت به اينها نقش مهمی در اين زمينه خواهد داشت.
2. اصلاح نگرشهای فرهنگی در سياست گزاران و برنامه ريزان
تحليل صحيح، برنامهريزی و سياستگذاری درست آنگاه ميسر میشود که از جزئینگری پرهيز شود. گاهی برنامهريزان به جای آسيبشناسی و پرداختن به معضلات اساسی جامعه، به اتخاذ برنامههای موقتی رو میآورند.
اين شيوه، آسيبهای جدی بر جامعه تحميل میکند.
آگاهی مجريان و توجه آنان به معضلات اخلاقی جامعه، اختصاص اعتبار مناسب و سوق دادن جامعه به سمت اصلاحات میتواند گام مؤثری در رفع مشکلات فرهنگی جامعه باشد.
3. اصلاح عملکرد رسانهها
گاهی برنامه های تبليغی و فرهنگی، زمينه تحقير زنان و تضعيف موقعيت آنان را فراهم نموده است. از اين رو مناسب است با اجتناب از عرضه برنامه هايی که زنان را به سوی جلوه گری سوق میدهد زمينه تعالی آنها را فراهم سازند.
رعايت متانت و حفظ پوشش که ضامن مصونيت اخلاقی و روانی زن به هنگام حضور در عرصه های اجتماعی است، گاه در ميان هنرپيشگان مورد بیمهری قرار گرفته و حجاب سنتی و اصيل تحقير شده است.
نهادهای فرهنگی بايد بيش از پيش به تربيت هنرمندان و هنرپيشگان متعهد به مبانی اعتقادی بپردازند تا حفظ ارزشهای دينی نه به عنوان تحميل قانونی، بلکه به عنوان باورهای قلبی و تمايلاتی خودجوش متجلی شود.
4. اصلاح نظام الگوسازی
انسان پيوسته در اين انديشه است ارزشهايی را که باور دارد در چهرهای مجسم بنگرد. مسأله الگو در اخلاق اسلامی و روانشناسی نيز جايگاه مهمی دارد. از اين رو، قرآن کريم زنانی شايسته چون آسيه همسر فرعون و حضرت مريم(س) را معرفی و از آنان تجليل نموده است.
يکی از تأسفهای جدی عصر حاضر اين است که زن مسلمان به طور بايسته با چهرههای بلند تاريخ اسلام آشنا نيست.
5. بهکارگيری روشهای صحيح برای گسترش حجاب
طی کردن مسير اعتدال و پرهيز از افراط و تفريط میتواند فضای رغبت و ميل به رعايت حجاب را فراهم نمايد. اگر شهرسازی و معماری به ويژه در مراکز آموزشی دخترانه به گونهای باشد که تا حدودی آزادی عمل را برای آنان فراهم نمايد و نيز شرايط و مقتضيات فرهنگی، روحی و سنی افراد لحاظ شود و نيز به نوع کار و خصوصيات اقليمی و منطقهای توجه شود.
و در نهايت به حس تنوعطلبی و مدگرايی جوانان توجه شود و متناسب با فرهنگ دينی و آداب محلی و منطقهای آنان، الگوهای پوششی ارائه شود.
