تفاوت ارث زن و مرد

پرسش
به چه علت در آیه ۱۱ سوره نساء دختر نصف پسر ارث مى‏برد؟
پاسخ خداوند هر یک از زن و مرد را به گونه‏اى آفریده که هر کدام کارى مى‏تواند انجام دهد که ممکن است از عهده دیگرى خارج باشد؛ مثلاً مرد را عقلانى‏تر و زن را عاطفى‏تر آفریده است. مرد به سبب داشتن روحیه تعقلى، بهتر مى‏تواند از عهده تدبیر عقلانى زندگى و تأمین مخارج خانه برآید و زن با داشتن روحیه عاطفى، بهتر مى‏تواند به تربیت فرزندان و امورى از این قبیل بپردازد و هر دو مکمل یکدیگرند. مرد براى اداره بهتر زندگى و چاره اندیشى بهتر مشکلات، نیاز به اختیارات مالى بیشترى دارد؛ در نتیجه سهم الارث بیشترى به او تعلق مى‏گیرد [۱].
ولى این نقصان در اموال زنان به گونه‏اى دیگر جبران مى‏شود شما با اندک تأمل و مختصر محاسبه‏اى مى‏توانید به این نکته پى ببرید که زنان عملاً دو برابر مردان بهره مى‏برند و آن به جهت حمایتى است که اسلام از حقوق آنان نموده است؛ زیرا بر اساس وظایفى که بر عهده مردان است، نیمى از درآمد آن‏ها براى زنان به مصرف مى‏رسد. در حالى که بر عهده زنان چیزى گذاشته نشده است. مرد بایستى هزینه همسر و فرزندش را بر اساس نیازمندى ایشان اعم از خوراک، پوشاک و مسکن و سایر لوازم بپردازد، در حالى که آنان از پرداخت هر گونه هزینه، حتى براى مخارج خودشان معاف هستند.
لذا زن مى‏تواند سهم الارث خود را پس انداز کند، ولى مرد ناچار است آن را به مصرف همسر و فرزندانش برساند. از این رو، نیمى از درآمد مردان براى زنان خرج شده و نیمى براى خودشان مى‏ماند، در صورتى که سهم زنان همچنان باقى است. [۲]
در روایات اسلامى نیز در بیان دلیل این امر آمده است که چون زن‏ها ازدواج مى‏کنند و در حالى که سهم خودشان دست نخوره باقى مى‏ماند، در سهم همسرشان شریک مى‏شوند و علاوه بر این به آن‏ها نفقه تعلق مى‏گیرد و… [۳]
________________________________________
پى نوشت:
[۱]. ر.ک: المیزان، ج ۴، ص ۲۲۱.
[۲]. ر.ک: مکارم شیرازى، تفسیر نمونه، ج ۳، ص ۲۹۱-۲۹۰.
[۳]. ر.ک: کلینى، فروع کافى، ج ۷، ص ۸۷.
(ماهنامه یاس، شماره‏۵)