فرق بين ذكر زباني و قلبي

 پرسش : فرق بين گفتن ذكر با زبان و يا گذراندن در دل چيست؟ و چرا خداوند مي‏فرمايد با زبان ذكر گفتن دعا مستجاب مي‏شود؟    
پاسخ: اصل ذكر در واقع همان ذكر قلبي است، اينكه انسان قلباً به ياد خداوند باشد آثارش هم در اعمال انسان ظاهر مي‏شود. وقتي كه گناهي پيش مي‏آيد انسان با ياد خدا از آن گناه منصرف مي‏شود. اين ذكر عملي و واقعي و دروني مي‏باشد. يا با ياد خدا، حالت شكر و سپاس و حالت عبادت دارد. پس اصل ذكر در واقع همان ذكر قلبي و دروني مي‏باشد و اينكه انسان به زبان ذكر مي‏گويد در واقع مي‏خواهد آنچه كه در قلب مي‏باشد با زبان بيان كند. وقتي مي‏گويد: اللّه‏ اكبر، يعني من قلباً باور دارم كه خداوند بزرگتر از آن است كه توصيف شود. حالا آن باور قلبي را با زبان هم بيان مي‏كنم و لذا به اين اذكار معمولاً ورد مي‏گويند به جاي ذكر؛ ولي اين هم بخشي از ذكر مي‏باشد. اينكه سؤال كردند آيا آن هم ذكر مي‏باشد؟ جوابش مثبت است. به ذكر قلبي هم ذكر مي‏گويند و در واقع ذكر اصلي همان است، اين ورد هم در واقع بيانگر همان ذكر مي‏باشد و تجلي آن ذكر است.
 
و اين نكته را هم بايد توجه كرد كه به هر حال كسي كه مشغول ورد گفتن مي‏باشد، خواهي نخواهي كمي توجه دارد. به اين صورت نمي‏باشد كه انسان مطلقاً غافل باشد و بالمرّه بي‏توجه ورد بگويد. بنابراين كسي كه با زبان مشغول ورد مي‏باشد اجمالاً مشغول ذكر هم مي‏باشد. قرآن نيز ذكر مي‏باشد كه در خود قرآنهم اشاره شده ولي به اين صورت نمي‏باشد كه با مطالعه و گذراندن در قلب آثارآن هويدا شود. بنابراين قرائت قرآن با مطالعه كردن حاصل نمي‏شود. البته خود مطالعه كردن قرآن هم نوعي ذكر مي‏باشد و انسان هنگامي كه كلام خداوند را مي‏خواند به ياد خداوند مي‏افتد اما اسم آن تلاوت يا قرائت قرآن نمي‏باشد كهخود قرائت آداب و رسومي دارد كه بايد رعايت شود.
راجع به ذيل پرسش بايد گفت: هرچند از آداب دعا، تسبيح و تقديس الهي را قبل از دعا گفتن و همچنين خواسته را بر زبان آوردن است، اما هيچ كدام ازاين امور شرط استجابت نيست كه بدون آنها امكان اجابت دعا نباشد.