قال رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم :
عيب پوشي
پاداش عيبپوشي
مَن سَتَرَ عَلي مُؤمِنٍ خِزيَةً فكأنَّما أحيا مَوؤودَةً مِن قَبرِها. (9/4220؛ كنزالعمال: 6387)
هر كس رسوايي مؤمني را بپوشاند، چنان است كه دختر زنده به گوري را از گورش نجات دهد.
عيب پوشي عيب پوشان
مَن عَلِمَ مِن أخيهِ سَيِّئَةً فسَتَرَها، سَتَرَ اللَّهُ عَلَيهِ يَومَ القِيامَةِ. (9/4220؛ الترغيب والترهيب: 3/239)
هر كه از برادر خود گناهي بداند و آن را بپوشاند، خداوند در روز قيامت گناهان او را بپوشاند.
عيب جويي
عيب جويي ممنوع
لا تَتَّبِعوا عَوراتِالمُؤمِنينَ؛ فانَّهُ مَن تَتَبَّعَ عَوراتِ المُؤمِنينَ تَتَبَّعَ اللَّهُعَورَتَهُ، ومَن تَتَبَّعَ اللَّهُ عَورَتَهُ فَضَحَهُ ولَو في جَوفِ بَيتِهِ.(9/4224؛ ثواب الاعمال: 2/288)
عيبهاي مؤمنان را جستجو نكنيد؛ زيرا هركه دنبال عيبهاي مؤمنان بگردد، خداوند عيبهاياو را دنبال كند و هر كه خداوند تعالي عيوبش را جستجو كند، او را رسوا سازد گرچه درون خانه اش باشد.
ضرورت توجه هر فرد به عيب هاي خود
يُبصِرُ أحَدُكُمُ القَذي في عَينِ أخيهِ، ويَنسي الجِذعَ – أوقالَ:الجِذْلَ – فيعَينِه؟!(9/4216؛ كنزالعمال: 44141)
هر يك از شما خاشاك را در چشم برادرش ميبيند و تنه درخت را در چشم خود نميبيند.
نكوهش عيب جويي از ديگران و فراموش كردن خود
كَفي بِالمَرءِ عَيباً أن يَنظُرَ مِنَ النّاسِ الي ما يَعمي عَنهُ مِن نَفسِهِ، ويُعَيِّرَالنّاسَ بِما لا يَستَطيعُ تَركَهُ، ويُؤذي جَليسَهُ بِما لا يَعنيهِ.(9/4218؛ الخصال: 11)
آدمي را همين عيب بس كه عيبي را در مردم ببيند و در خود نبيند و مردم را به خاطر كاريسرزنش كند كه خود نميتواند آن را ترك كند و همنشين خويش را با چيزهاي نامربوط و بيهوده بيازارد.
پرهيز از عيب جويي مؤمنان
ايّاكُم والظَّنَّ، فانَّ الظّنَّ أكْذَبُ الحَديثِ، ولا تَحَسَّسوا، ولا تَجَسَّسوا. (2/728؛ صحيح مسلم: 2563)
از گمان دوري كنيد؛ زيرا گمان، دروغ ترين سخن است. به سخنان مردم گوش فرا نداريد و عيبشان را پيجويي نكنيد.
برائت پيامبر از تجسس
انّي لَم اُؤمَرْ أنْ اُنقِّبَ عن قُلوبِ النّاسِ ولا أشُقَّ بطُونَهُم. (2/728؛ كنزالعمال: 31597)
من مأمور نيستم كه دلهاي مردم را بكاوم و درونشان را بشكافم.