پرسش: مخترعين غير مسلمان مثل اديسون و انيشتين در قيامت در چه حالي هستند؟
پاسخ: اولا: چه دليلي هست كه اديسون به جهنم ميرود؟ جهنم مخصوص كساني است كه از روي علم و عمد با حق و حقيقت مخالفت نموده و يا با امكان شناخت و پيروي راه حق از آن سرباز زده اند. ليكن ما نميدانيم اديسون جزو كدامين دسته است. ثانيا: پاداش هر كس متناسب با انگيزههايي است كه بر اساس آن تلاش نموده و خواستهايي كه در جستجوي آن بوده. بنابراين اگر اديسون براي رضاي خدا و خدمت به خلق او تلاش نموده پاداش او با خداست ولي اگر اصلا هدف او اشتهار نام آوري و … باشد در واقع براي خدا و آخرت خويش كاري نكرده تا خداوند به او پاداشي دهد بلكه پاداشش همان اشتهار و نامآوري خواهد بود. همچنانكه در اين دنيا پاداش عمل هر كسي به عهده كسي است كه براي او كار كرده نه ديگري. ثالثا: خدمات علمي و تكنيكي خدمت صرف نيست بلكه دو وجهي است و در پناه آن هزاران خيانت و بلا براي بشريت نيز پديد ميآيد. در اين جا ممكن است گفته شود كه مخترع و دانشمند مسئول اين امور نيست زيرا قصد او خدمت است و بس. گوئيم البته در مواردي چنين است ليكن از اين جا همان نكته پيش به دست ميآيد كه ملاك ارزش كار دانشمند همان نيات و مقاصد اوست و اسلام بر اين مساله تاكيد ورزيده “كه اعمال آدميان بر اساس نياتشان محاسبه ميشود”. رابعا: تصور عاميانه و خام اين است كه ابتكارات اختراعات و پيشرفتهاي علمي را تماما منسوب به شخص مخترع و دانشمند ميدانند در حالي كه اين نگرش هم از چشم انداز جامعه شناسي علم نادرست است و هم از نظر ديني. الف) از نظر جامعه شناسي علم، علم هويتي جمعي و تاريخي دارد ور شد آن متعلق به تمام بشريت و همه ادوار است يعني عوامل گوناگوني در پويايي آن نقش داشته و زمينههاي ايجاد جرقهاي در ذهن دانشمند را پديد ميآورد و تلاشها و مطالعات شخص دانشمند جزئي از هزاران مقوله موثر در رشد دانش است. ب ) در چشمانداز ديني نيز عوامل اشاره شده در بالا خلاقيت ذهني عالم و مبتكر ما توان و اراده وي و هر امر موثر ديگر همه و همه از آن خداوند است و اگر او استعداد كافي سلامت و ديگر شرايط لازم را در اختيار وي قرار ندهد به نتيجهاي نخواهد رسيد. البته اين نافي اختيار و تلاش خود شخص نيست، ليكن بايد توجه داشت كه جهت انتساب اين امور به خداوند بسيار قويتر از جهت انتساب به شخص عالم است.
