۲۰- احکام شرعی مرتبط با رمزارز

احکام رمز ارزها رو بگیم که دونستنش برای همه لازمه چه خانواده‌ها چه مربی‌ها چه کسایی که با این دنیای ارزهای دیجیتال سر و کار دارند البته بنده اینجا در مقام افتا نیستم موضوع شناسی میکنیم و فتواهای مراجع رو در واقع نقل می‌کنیم اول یه بحثی داریم در خصوص اقسام پول چون میخوایم بدونیم اصلا ارزهای دیجیتال پول هستند یا نه بعد ویژگی های پول باید با هم ببینیم تعریف پول رو باید ببینیم بعد بریم ببینیم که رمزارز پول هست یا نه تعریف مال رو باید ببینیم. ویژگی‌های مال رو باید ببینیم مالیات رمز ارزها را هم باید یه مرور بکنیم فتاوای مراجع و حضرت آقا رو هم یه مروری داشته باشه در خصوص اقسام پول یه توضیحی دادم ولی مجدد بد نیست تکرار بشه پول یا دارای ارزش ذاتیه مثل طلا و نقره درهم و دینار در واقع سکه‌های درهم و دینار یا ارزش ذاتی نداره ارزشش اعتباریه این اعتبارش یا پشتوانه حاکمیت داره یا پشتوانه حاکمیت نداره اگر نداشته باشه این دیگه اصلاً پول نیست هیچ. اما اگر داشته باشه یا ملیه یا بین المللیه ملیش میشه پول بین المللیش میشه ارز مثلاً ریال ما در عرصه بین المللی میشه ارز دلار آمریکا برای خودش میشه پول برای کشور دیگه میشه ارز این اقسام پول بنابراین رمز ارز که می‌گیم چون مال هیچ ملیتی که نیست که برای همین بهش میگن رمز ارز رمز پول نمیگن خب حالا پول چند تا ویژگی داره یکیش اینه که وسیله مبادله است کالای شما خرید و فروش بکنید پول میدید کالا رو میگیرید دیگه وسیله مبادله است دوم وسیله ذخیره سازی ارزشه یعنی من. یه ملکی رو می‌فروشم تبدیلش میکنم به پول و این پولو حالا درهم دینار ریال دلار هرچی اینو این پول خاصیتش اینه که من ارزش ملکم ذخیره میشه حفظ میشه سوم وسیله عبارت فقهیشو میگم بعد حالا توضیح میدم وسیع ابراز ذمه در غیر مثلیاته ببینید ما یه مثلی داریم یه قیمی داریم مثلی گندم یک کیلو گندم مرغوب رو فرض کنید من بی دقتی می‌کنم از بین میبرم خب جایگزین کیلومتر مثل همون گندم مثلی بدم مثل همون گندم با کیفیت اما گاهی اوقات یه چیزی مثل نداره. یه کیف دستی چربی خاص طرف دوخته مثل نداره تو این قینی‌ها یا در غیر مثلیات میگن پول اگر شما در واقع وظیفت این شد شرعاً جبران بکنه خسارتی که به اون در واقع چیزهای غیر مثلی زدی پول میتونه اون خسارت جبران کنه حالا چقدر قیمت گذاری میکنن کاری نداریم ولی بالاخره پوله که جایی اگه نتونه این کارو بکنه اون پول نیست این سه تا همه ویژگی‌ها هم همزمان میخواد و آخری هم وسیله ارزش گذاری اشیا قیمت چند همین چند با پول ریال دلار یوان چی. این میشه ویژگی‌های پول یه تعریفی هم بر اساس این ویژگی‌ها ارائه میشه میگن پول مالیست که به طور معمول اینو از کتاب فقه رمز ارزها حضرت آیت الله سید محمدرضا مدرسی طباطبایی یزدی صفحه ۳۵ که در واقع این کتاب چاپ موسسه انتشار حوزه علمیه است ۱۴۰۱ چاپ دوم اونجا این تعریف رو ارائه می‌کنند پول مالیست که به طور معمول در یک اجتماع میتواند عوض هر کالا یا خدمتی در هر شرایطی قرار بگیرد در هر شرایطی. هر کالا و خدمتی آرایشگاه میرید کارگر می‌گیرید ساختمون می‌سازید وسیله می‌خرید به طور معمول هم تو این اجتماع در واقع یک مالیتی داره و میاد عوض این کالا و خدمات قرار میگیره در هر شرایطی درست شد به همین دلیل با توجه به این تعریفی که عرض کردم رمز ارز پول نیست چرا چون عوض هر کالا خدمتی قرار نمی‌گیرند شما برو آرایشگاه بگو من بیت کوین می خوام بدم هزاران هزار آرایشگر ممکنه قبول نکند آقا فلان کارا رو می‌خوام بخرم قبول نمیکنه همه آرا پول قبول همه کارگران پول قبول. آقا اصلا بخش قابل توجهی از مردم اصلا ارتباطی ندارن با این دنیا اعتماد نمیکنه نمیشناسه به هر دلیلی امکان این نیست که شما از طریق ارز دیجیتال یا رمز ارزها پرداخت انجام بدی لذا پول حالا میریم سراغ مال حالا پولی میتونیم مثل اروپاییا مثل آمریکاییا به عنوان کالا مثل روس‌ها به عنوان کالا مالیات قائل باشیم براش و اینها ببینید ما چیزیه که توی جامعه مورد رغبت تعداد قابل توجهی از مردم. و به اندازه اون رغبتی که مردم بهش دارند در دسترسم نباشه مال و شأنیت و قابلیت و مطلوبیت انتقال هم داشته باشه خب حالا بر اساس این تعریف یه سری ویژگی‌ها برای مال بگیم توضیح که میدیم ابهاماتی که تو این تعریف عرض شد رفع میشه ببینید مال اولین ویژگیش اینه که باید مورد رغبت عمومی باشه حالا یه چند نفری بیان بگن آقا به نظر ما این مالیات داره و اینو ما عوض کالا و اینا قرار میدیم نه نیست باید مورد توجه بخش قابل توجه مردم باشه این چند نفر بیان سمتش نه این قبول نیست. فایده من باشه یه چیزی که فایده من نیست این نمی‌تونه مال باشه مثلاً فرض کنید شما خاک‌های کویر نمک بر فرض اینکه فایده من نیست نمیتونه مال باشه چون سودی نداره اصلاً به درد نمیخوره مضر باشه سوم ندرت یعنی نباید به اون اندازه که رغبت مردم از حالا در دست هم باشه مثل هوا شما هوا همین هوایی که تنفس میکنید بدون اینکه تغییر و تحولی توش اتفاق بیفته خود هوا کسی خرید و فروش نمیکنه آقا مثلا فرض بفرمایید که یک متر مکعب به شما هوا میفروشند هیچکی نمیخره. چون انقدر زیاده رغبتم هست همه مردم هوا رو لازم دارن همه موجودات رغبت است اما خیلی زیاد به قدری که الحمدالله نیاز نیست کسی یک ریال براش پرداخت بکنه در سراسر عالم عرض کردم هوایی که تغییر و تحول مثلاً اکسیژن خالص یه چیز دیگه است همین هوای عادی سه چهارم اینکه شریعت انتقال داشته باشه بعضی از چیزها هستن شأنیت انتقال ندارن مثل اعضای بدن ببینید استثنا مثلا یک کسی به خاطر قضایای یک کلیه‌ش رو یا مثلا فرض کنید مرگ مغزی شده میخواد هدیه کنه. همه استثناییه به صورت عادی کسی درسشو انتقال نمیده قلبشو انتقال نمیده این پس شأنیت انتقال هم باید داشته باشه که بگیم مالیت داره نکته بعدی اینه که باید تو اون بحث رغبت و ندرت حواسمون باشه ملاحظه زمان و مکان بکنیم مثلاً الان سوسک تو ایران مالیت نداره ولی تو چین مالیات داره رغبت قابل توجه بهش رغبت دارند ممکنه همین سوسکه امروز بهش رغبت از ۶ ماه دیگه بهش رغبت نباشه زمان هم مهمه پس یه حالت کش ثانی داره دیگه یعنی. در واقع بالانس داره اینطوری نیست که یه چیز ثابته قطعی یقینی باشد و غیر از این مسئله زمان مکان تشکیکی هم هست یعنی هم رغبت هم ندرت خوب تشکیکیه مثلاً فرض بفرمایید در یک مکان مشخص یک روستا را تصور کنید مثلاً در یک استان سردسیر کردستان یه روستا در کردستان کسی بیاد تو زمستان یخ بفروشه مالیات نداره تو قطب جنوب برف بفروش ولی همین یخ رو مثلاً شما تو تابستون میخرم. مالیات داره رغبت هم هست ندرتم هست یعنی به این مسئله هم باید توجه کرد و آخرین نکته اینه که همه این خصوصیاتی که شش تایی که تا الان گفتیم نکته هفتم اینه همه رم باید بالفعل باشه در آینده نه مثلاً من این هوا رو بگم یه متر مکعب هوا می‌فروشم اکسیژنی که بعداً می‌خوام خالص کنم از این نه اکسیژنه خالص کن حالا بفروشش تا اون اتفاق نیفتاده این مالیت نداره با این توضیحات موضوع شناسی حقیر میگه ممکنه یه کسی دیگه موضوع شناسیش چیز دیگه باشه بنده حقیر. با توجه به این مسئله رغبته برای رمز ارزها مالیات قائل نیستند مالیات نداره به احتمال قریب به یقین مالیت نداره چرا کلاً ۶/۸ درصد از جمعیت کره زمین رفتن سمت رمز ارزها اگر ما بپذیریم این عدد حالا می‌پذیریم از این ۶/۸ درصد ۴.۲ بیت کوین الباقی دو شش دهم درصد الباقی یعنی بیست و چند هزار رمز ارز دیگه خب این بیست و چند هزار رمز ارز رو بریم ببینیم رغبت به هر کدوم چقدر عددا رو وقتی شما میبینید. این جامعه رم اگه جامعه مجازی اینجا دیگه جام جهانی میشه جامعه اینترنت جام جهانی میشه شما دیگه تفکیک نمی‌کنید جام جهانی ایرانی جام جهانی تو این جامعه وقتی شما نگاه میکنید از این چند میلیارد کاربر اینترنت یه تعداد بسیار اندکی به سمت یه رمز ارز رفتن این چه مالیاتی میتونه داشته باشه رغبت نیست اصلا رغبت نیست هیچ رغبتی نیست بعضی از توکن ها توش نیست میلیارد تولید شده ازش نادر نیست اصلا به خصوص این رغبت برای بنده خیلی موضوعیت داره. بیت کوینم که رفتیم دیدیم کلاً ۲۵ میلیون یوزر واقعی داره باقیشم به خاطر مسائل خدماتی اونم یه مشت قاچاقچی و فلان و اینا دارن استفاده می‌کنند خب مثلاً الان شراب یه جا مالیات داره تو عالم اسلامی نمیتونه مالیات داشته باشه یعنی به نظر بنده مالیتش به شدت مخدوش لذا خیلی باید احتیاط کرد این از نظر موضوع شناسی اما فتاوای مراجع حضرت آیت الله مکارم شیرازی فرمودند با توجه به ابهامات زیادی که بیت کوین دارد معامله آن اشکال دارد معامله کنیم با بیت کوین یا نه. حضرت آیت الله نوری همدانی فرمودند که ورود در این معاملات اشکال دارد حضرت آیت الله شاهرودی فرمودند که مرحوم آیت الله شاهرودی با توجه به ابهامات فراوانی که این نوع معامله دارد استفاده از این پول جایز نیست حضرت آیت الله وحید خراسانی فرمودند خرید و فروش آن باطل است به خاطر مالیات نداشتن دیگه یعنی یه دلیل مهم اینه مالیت چون نداره این اکرم مال به باطل میشه حضرت آیت الله صافی گلپایگانی فرمودند که حرام و اکر مال به باطل است حضرت آیت الله شبیری زنجانی فرمودند چنانچه استفاده اقتصادی داشته یا خلاف قانون باشد خرید و فروش آن. اشکال دارد خب تحلیلی که ما برای فتاوای مراجع میاریم عرض کردیم مالیت نداشتن این هر نوع اکل مال به باطلی که با عقد محقق شود چه به واسطه خود عقد چه به واسطه عدم مالیت عوضین این برای باطل دانستن انتقال کفایت می‌کند و ما معتقدیم که این مالیات نداره رمز ارزها چون مالیات نداره فتوای اکمال به باطل هم از طرف مراجع میاد ممکنه خود مراجع بعضاً به دلایل دیگری به ما رسیده باشند ولی این وجه هم هستش و قابل توجه. مقام معظم رهبری فتوا دادند که تابع قانون حکم خرید و فروش به نظر میرسه همین فتوا مبنای برای استخراج هم هست یعنی هم برای استخراج هم برای خرید و فروش ما باید تابع قانون باشیم خب قانون چی میگه طبق قانون چون استخراج باید مجوز داشته باشه بدون مجوز حرمت دارد برق و گازی که برای استخراج استفاده می‌کنه مثلاً برای تولید انرژی منظورمه و اینو بیاره برای رمز ارز استخراج رم به عنوان منبع انرژی این باز حرمت داره مگر کسی مجوز گرفته باشه اون وقت حرمت نداره. در حوزه خرید و فروش اگه معاملات بین‌المللی خرید و فروش‌های بین‌المللی داشته باشه این حرمت پیدا نمی‌کنه اما اگر مبادلاتش داخل کشور باشه یعنی داخل کشور مبادلات رمز ارزی ایکس و ایگرگ و اینا این حرمت شرعی میکنه این بحث احکام.