مقدمه
امروز ما با غول پرنده افسانهای ۱۷ هزار سر و دست وپایی روبهرو هستیم که همه دنیا را به هم میدوزد و مرتبط میکند، غولی که چنگالهای نحس خود را در بدنه خانواده فرو میکند و نگوییم در یک آن بلکه با چند پرده نمایش سفره، خانه و خانواده را بر میچیند که اگر برای قدیمیها ازاین غول میگفتی دهانشان از تعجب باز میماند که مگر میشود بله امروز سر از قبر در بیاورند وببینند که این غول چگونه همسران را سر به هوی کرده ورو به طلاق و فرزندان را به اعتیاد و فساد دعوت میکند و چطور فرهنگها را مسخر خود و چطور آداب و رسوم و اعتقادات و ارزشها را به یک باره میبلعد؛ و جز خسران زیان تباهی باقی نمیگذارد. در این مقاله کوتاه به بخشی از اهداف ماهواره و آسیبهای ناشی از برخی از شبکهها و همچنین راهکارها توجه شده است.
اهداف ماهواره
(۱ دعوت به نفاق و فسق
قال رسول الله (ص) واما علامه الفاسق فاربعه الهو ولغو والعدوان والبهتان رسول خدا (ص) فرمود: علامت فاسق چهار چیز است:
1- لهو گرایی ۲- بیهوده گرایی ۳- دشمنی ۴-تهمت زدن. (۱)
(۲ دعوت به کارهای پست
عن الصادق (ع) انه سئل عن السفله فقال من یشرب الخمر و یضرب الطنبور از امام صادق (ع) از کار پست سؤال شد، حضرت فرمود: کسی که مشروبات مست کننده بخورد ۲-کسی که طنبور سنطور بزند (۲(
(۳ دعوت به فساد قلب و نفاق
قال رسول الله (ص) اربعه یفسدن القلب و ینبتن النفاق فی القلب کما ینبتن الماء الشجر: استماع الهو والبذاء واتیان باب السلطان وطلب الصید رسول خدا (ص) فرمود: چهار چیز قلب را فاسد میکند ونفاق را در دل به وجود میآورد همچنان که آب درخت را رشد میدهد ۱-گوش دادن موسیقی ۲-قمار کردن ۳-توجه به حکمرانان ظالم ۴-شکار بی جهت. (۳)
(۴ دعوت به بدی و فحشاوسخنان بی دلیل
انَما یأْمُرُکمْ بِالسُّوءِ وَ الْفَحْشاءِ وَ أَنْ تَقُولُوا عَلَی اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ
او تنها شما را به بدی و فحشاء و گفتن سخنان بی دلیل و نسبت دادن آن به خدا وا میدارد. (۴)
(۵ دعوت به نگاه آلوده وخیانت
أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ ص رَجُلًا ینْظُرُ إِلَی فَرْجِ امْرَأَهٍ لَا تَحِلُّ لَهُ وَ رَجُلًا خَانَ أَخَاهُ فِی امْرَأَتِهِ وَ رَجُلًا یحْتَاجُ النَّاسُ إِلَی نَفْعِهِ فَسَأَلَهُمُ الرِّشْوَه امام باقر (ع) فرمود: رسول خدا (ص) لعن کرد مردی راکه نگاه کند به فرج زنی که حلال او نمیباشد و مردی که خیانت کند به زن برادرش و مردی که مردم به او محتاج شوند ودر مقابل از مردم رشوه بخواهد. (۵)
آسیبهای ماهواره
(۱ عوارض روحی و روانی (متأثر ازفیلمهای مبتذل و خشن(
الف – احساس گناه
أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یقُولُ النَّظَرُ سَهْمٌ مِنْ سِهَامِ إِبْلِیسَ مَسْمُومٌ وَ کمْ مِنْ نَظْرَهٍ أَوْرَثَتْ حَسْرَهً طَوِیلَهً امام صادق (ع) فرمود: نگاه (حرام) تیری از تیرهای مسموم شیطان میباشد؛ و چه بسا نگاه حرامی که حسره و پشیمانی (روانی) طولانی را به جای میگذارد. (۶(
ب- روان پریشی:
مرد یا زنی که همواره در ماهواره نا محرم را با آن بدن نیمه عریان و آرایش شده ببیند و نتواند به آرزوی خود برسد. به صورت عقده در خود ریخته ودچاربیماری روان پریشی خواهد شد.
عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع أَنَّهُ کانَ جَالِساً فِی أَصْحَابِهِ إِذْ مَرَّتْ بِهِمُ امْرَأَهٌ جَمِیلَهٌ فَرَمَقَهَا الْقَوْمُ بِأَبْصَارِهِمْ فَقَالَ ع إِنَّ عُیونَ هَذِهِ الْفُحُولِ طَوَامِحُ وَ إِنَّ ذَلِک سَبَبُ هِبَابِهَا فَإِذَا نَظَرَ أَحَدُکمْ إِلَی امْرَأَهٍ تُعْجِبُهُ فَلْیلَامِسْ أَهْلَهُ فَإِنَّمَا هِی امْرَأَهٌ کامْرَأَه
روایت شده از علی (ع) در میان یارانش نشسته بود که زنی زیبا از کنار آنها عبور نمود و عدهای از آنها به او خیره شدند پس امام (ع) فرمود: همانا دیدگان این بزرگان طمعکار است و این نگاههای خیره سبب ایجاد تصور ذهنی میشود بنابراین، هنگامی که یکی از شما به زنی نگاه کند که از او خوشش بیاید باید با همسر خود آمیزش کند، (و بداند) آن زن، زنی است همچو زن خودش. (۷)
أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یقُولُ مَنْ تَعَلَّقَ قَلْبُهُ بِالدُّنْیا تَعَلَّقَ قَلْبُهُ به ثلاثِ خِصَالٍ هَمٍّ لَا یفْنَی وَ أَمَلٍ لَا یدْرَک وَ رَجَاءٍ لَا ینَالُ(۸)
امام صادق (ع) فرمود: هرکس قلبش به دنیا تعلق پیدا کند قلبش به سه خصلت تعلق پیدا کند. گرفتاری که تمام نمیشود، و آرزیی که درک نمیکند و امیدی که به آن نمیرسد.
وَ قَالَ (ع) مَنْ أَمَّلَ فَاجِراً کانَ أَدْنَی عُقُوبَتِهِ الْحِرْمَانَ هر کس آرزوی گناه داشته باشد کمترین عقوبتش پشیمانی است. (۹(
ج- پایین آمدن سطح رضایتمندی همسران:
مرد و یا زنی که همواره صحنههای مستهجن به واسطه فیلمهای ماهواره برای او عادی شده باشد دیگر به واسطه همسر راضی نمیگردد. واین اولین قدم فساد زن ومرد در خانواده میباشد.
عَنْ عَلِی ع فِی حَدِیثِ الْأَرْبَعِمِائَهِ قَالَ إِذَا رَأَی أَحَدُکمُ امْرَأَهً تُعْجِبُهُ فَلْیأْتِ أَهْلَهُ فَإِنَّ عِنْدَ أَهْلِهِ مِثْلَ مَا رَأَی فَلَا یجْعَلَنَّ لِلشَّیطَانِ عَلَی قَلْبِهِ سَبِیلًا لِیصْرِفْ بَصَرَهُ عَنْهَا
علی (ع) فرمود: هرگاه از زنی خوشتان آمد نزد همسر خود بروید (وبا او رابطه زناشویی برقرار کنید). زیرا همسر شما هم مثل اوست و برای شیطان در قلب خود راهی قرار ندهید، تا اینکه آن زن از خاطر شما برود. (۱۰(
د-خود ارضایی:
دیدن صحنههای محرک و شهوت انگیز در فیلمهای ماهواره مخصوصاً برای جوانانی که توان اطفاءشهوت از راه شرعی را ندارند، موجب روی آوردن به دفع شهوت از راه استمناء میگردد.
ه-همجنسگرایی:
سیر شدن از جنس مخالف (به خاطر دیدن صحنههای مستهجن) ورو آوردن به هم جنس که خود یک نوع بیماری میباشد. – عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ کانَ عَلِی ع إِذَا وَجَدَ رَجُلَینِ فِی لِحَافٍ وَاحِدٍ مُجَرَّدَینِ جَلَدَهُمَا حَدَّ الزَّانِی مِائَهَ جَلْدَهٍ کلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا وَ کذَا الْمَرْأَتَانِ إِذَا وُجِدَتَا فِی لِحَافٍ وَاحِدٍ مُجَرَّدَتَینِ جَلَدَ کلَّ وَاحِدَهٍ مِنْهُمَا مِائَهَ جَلْدَه امام باقر (ع) فرمود: علی (ع) اگر مییافت دو مرد مجرد را در زیر یک لحاف حد زانی که صد ضربه شلاق بود به هر کدام از آنها میزد. واگردو زن مجرد را در زیر یک لحاف مییافت به هر کدام صد ضربه شلاق حد زنا میزد.(۱۱)
ی- دعوت به آرامش کاذب با اعتیاد به انواع قرصها:
برای آرامش و دور کردن اضطراب و افسردگی ناشی از دیدن فیلمهای خشن ومستهجن موجبات رو آوردن به انواع اعتیاد را فراهم میکنند.
ن- افسردگی شدید و گاه همراه با خودکشی
انحطاط ودور افتادگی از اصل خود با دیدن انواع و اقسام فیلمها و به وجود آمدن احساس پوچی و بی هویتی و دور شدن از یاد خدا و هجوم تاریکیها و بیماریهای روانی انسان را به سمت خود کشی سوق میدهد.
و – مواردی از قبیل
(۱. ایجاد روابط ناسالم
با به نمایش گذاشتن انواع فیلمهای شهوت انگیز و روابط نا مشروع کم کم روابط نا سالم بین زن ومرد نا محرم عادی شده و منجر به فساد خانواده و اجتماع میگردد.
(۲. افزایش جرائم توسط نمایش تصاویر خشونت بار
سهل وآسان نشان دادن کشتار وقتل و هر گونه جنایت با سلاح سرد وگرم ترس بیننده را فرو میریزد و موجبات بلا رفتن آمار جرم وجنایت در جامعه را پدید میآورد.
(۳. ترویج مد گرایی وارائه مدهای آرایشی وپوشش زننده:
امام صادق (ع): اوحی الله عز وجلالی النبی من الانبیاء قل للمؤمنین: لا تلبسوا لبس اعدائیو لا تطمعوا طعام اعدائی ولا تسلکوا مسالک اعدایی، فتکونوا اعدائی کما هم اعدائی ترجمه: خداوند بزرگ به پیامبری از پیامبرانش وحی نمود که به مؤمنین بگو: لباس دشمنان مرا نپوشید، غذای آنان را نخورید و از راه آنان نروید (آنان را الگوی خود قرار ندهید) که در این صورت از دشمنان من محسوب میشوید، همانطور که آنان دشمنان من هستند. (۱۲(
(۴. ترویج عقایدو فرقههای نادرست وغیر اخلاقی مثل شیطانپرستی
(۵. از بین رفتن قبح روابط غیر اخلاقی در بین مردم
قال الله تبارک وتعالی ان الذین یحبون ان تشیع الفاحشه فی الذین آمنوا لهم عذاب الیم ترجمه: همنا برای کسانی که دوست دارند گناه فاحش در بین مؤمنان شایع گردد (و محیط زندگیشان آلوده گردد) عذاب درد ناکی است. (۱۳(
(۶. نابود کردن فرهنگ مردم جهان، اعم از سنتها، آداب ورسوم
(۷. تلاش برایجاد هیجانات، خوشیها، تفریحات، سرگرمیهای کاذب در بین مردم.
(۸. ایجاد فرهنگ مصرف وتبلیغ کالاهای غربی و دور نگه داشتن مردم از خود کفایی
(۹. سست شدن بنیان خانواده
(اختلاف بین خانواده بین همسران – مرزها وحریم خانواده را میشکنند – طلاق وجدایی را فراهم میکنند). قال الله تبارک تعالی: قوا انفسکم واهلیکم نارا ترجمه: خود و خاندانتان را از (عذاب) آتش حفظ کنید. (۱۴(
(۱۰. ترویج فرهنگ ابتذال و بی حجابی وبی حیایی
(۱۱. ترویج هوس خواهی وتنوع طلبی
(۱۲. تهاجم فرهنگی نرم و بی سر صدا به هر فرهنگی که بخواهند.
(۱۳. الگوگیری غلط:
قال رسول الله (ص): لا یتبه الزی بالزی حتی یشبه الخلق با لخلق، ومن شبه به قوم فهو منهم ترجمه: شکلها به یکدیگر همانند نمیگردد، جز آنکه خلق خوها به هم نزدیک گردد، وهرکس خود را شبیه گروهی سازد، از آنان به شمار میرود (۱۵(
(۱۴. ایجاد فراموشی هدف:
علی (ع): من کانت الدنیا اکبر همه طال شقاؤه و غمه ترجمه: آن شخص که دنیا بزرگترین هدف وی باشد، همواره گرفتار بد بختی و اندوه خواهد شد. (۱۶)
(۱۵. فراموشی معاد:
با توجه دادن به دنیای محض و لذتهای زود گذر و فانی کردن مردم در اینکه اینست وجز این نیست مانع از توجه مردم به آخرت میشوند.
إِنَّ الَّذِینَ یضِلُّونَ عَن سَبِیلِ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِید به ما نَسُواْ یوْمَ الحْسَابِ
کسانی که از راه خدا گمراه شوند، عذاب شدیدی به خاطر فراموش کردن روز حساب دارند! (۱۷(
(۱۶. تباهی خرد و اندیشه:
قال علی (ع): قد خرقت الشهوات عقله ترجمه: شهوتها خرد اورا تباه کرده است. (۱۸(
(۱۷. طغیان و سرکشی:
قال الله تبارک وتعالی: کلاً ان الانسان لیطغی ان رآه استغنی
ترجمه: باز چراانسان از کفر وطغیان باز نمیایستد. با تماشای برنامههای مستهجن و محرک جنسی شهوت طغیان میکند ودست به کفر وعصیان وجرم میزند. (۱۹)
(۱۸. ایجاد پشیمانی:
قال صادق (ع) ان الحسره و الندامه والویل کله لمن لم ینتفع به ما ابصر ومن لم یدر الامرالذی هو علیه مقیم، انفع هو له ام ضر؟ ترجمه: حسرت و پشیمانی و نگونساری برای کسی است که از آنچه بر آن بینایی دارد، بهره نگیرد ونداند کاری که میکند برای او سود دارد یا زیان. (۲۰)
پس از صرف بیهوده عمر در تماشای فیلمهای لغو وتأثیر پذیری و خلق وخوی حیوانی پیدا کردن در پایان چیزی جز حسرت واندوه بر جای نمیماند.
(۱۹. تزلزل اعتقادی:
در شبکههای مختلف حتی با نام دین به راحتی ایجاد شبهات مختلف کرده و با مغلطه و سفسطه افکنی بدون اینکه مناظرهای یا جوابدهندهای باشد، به مبانی وریشه های یک دین حمله میکنند و عدهای از مردم که متأسفانه دارای معلومات کافی در آن بحث نیستند فریب شیادهایی را میخورند که با شیطلان قرینند.
(۲۰. وارونه سازی و پایمالی فضیلتها
در تحت لوای بیان تفسیر یا بیان دستورات الهی آنچنان ارزشها و فضیلتهای دینی را وارونه جلوه میدهند که هر بینندهای فکر میکند فقط اوست که راست میگوید.
(۲۱. فراموش کردن یاد خداوند:
قال الله تبارک وتعالی: ترجمه: وَ مَنْ أَعْرَضَ عَن ذِکرِی فَإِنَّ لَهُ مَعِیشَهً ضَنکاً وَ نحَشُرُهُ یوْمَ الْقِیمَهِ أَعْمَی
و هر کس از یاد من رویگردان شود، زندگی (سخت و) تنگی خواهد داشت و روز قیامت، او را نابینا محشور میکنیم! (۲۱) تمسخر و استهزاء آیات الهی:
قال الله تبارک وتعالی: ولئن سأ لتهم لیقولن انما کنا نخوض ونلعب قل اباالله و ایاته و رسوله کنتم تستهزؤن ترجمه: واگر از آنها بپرسند چرا سخریه و استهزاء مکنید پاسخ دهند که ما به مزاح ومطایبه سخن راندیم ای رسول بگو به آنها آیا با خدا وآیات خدا ورسول خدا تمسخر میکنید. (۲۲(
(۲۲. پخش شایعات:
خداوند متعال میفرمایید: وَ إِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِّنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُواْ بِه وَ لَوْ رَدُّوهُ إِلی الرَّسُولِ وَ إِلی أُوْلی الْأَمْرِ مِنهُْمْ لَعَلِمَهُ الَّذِینَ یسْتَنبِطُونَهُ مِنهْم وَ لَوْ لَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَیکمْ وَ رَحْمَتُهُ لاَتَّبَعْتُمُ الشَّیطَنَ إِلَّا قَلِیلًا
و چون از ناحیه کفار خبری از امن و یا خوف به این سست ایمانها برسد آن را منتشر سازند، در حالی که اگر قبل از انتشار، آن را به اطلاع رسول و کارداران خویش رسانده، درستی و نادرستی آن را از آنان بخواهند، ایشان که قدرت استنباط دارند، حقیقت مطلب را فهمیده، به ایشان میگویند و اگر فضل و رحمت خدا بر شما نبود جز مواردی انگشت شمار هر لحظه شیطان را پیروی میکردید. (۲۳(
(۲۳. سخنان جذاب و نفاق انگیز در لوای دین:
* وَ إِذَا رَأَیتَهُمْ تُعْجِبُک أَجْسَامُهُم وَ إِن یقُولُواْ تَسْمَعْ لِقَوْلهِم کأَنهَّمْ خُشُبٌ مُّسَنَّدَه یحَسَبُونَ کل صَیحَهٍ عَلَیهْم هُمُ الْعَدُوُّ فَاحْذَرْهُم قَاتَلَهُمُ اللَّه أَنی یؤْفَکونَ
ای رسول تو چون (از برون) کالبد جسمانی آن منافقان را مشاهده کنی (به آراستگی ظاهر) تو را به شگفت آرند و اگر سخن گویند (بس چرب زبانند) به سخنهایشان گوش فرا خواهی داد (ولی از درون) گویی که چوبی خشک بر دیوارند (و هیچ ایمان و معرفت ندارند و چون در باطن نادرست و بد اندیشند) هر صدایی بشنوند بر زبان خویش پندارند. ای رسول (بدانکه) دشمنان (دین و ایمان) به حقیقت اینان هستند از ایشان بر حذر باش، خدایشان بکشد چقدر (به مکر و دروغ) از حق باز میگردند. (۲۴(
(۲۴. فتنه انگیزی و سخنان اراجیف:
لَوْ خَرَجُواْ فِیکمُ مَّا زَادُوکمْ إِلَّا خَبَالًا وَ لَأَوْضَعُواْ خِلَالَکمْ یبْغُونَکمُ الْفِتْنَهَ وَ فِیکم سَمَّاعُونَ لهَُم وَ اللَّهُ عَلِیم بِالظَّلِمِینَ
اگر با شما بیرون شده بودند در کارتان جز فساد نمیافزودند و میان شما اراجیف انتشار داده فتنهجویی میکردند و (چون) در میان شما زود باوران (نیز) بودند (در نتیجه تحت تأثیر اراجیف آنان قرار میگرفتند) و خدا ستمکاران را خوب میشناسد. (۲۵(
(۲۵. ایجاد شک و دو دلی:
إِنَّمَا یسْتَئذِنُک الَّذِینَ لَا یؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْیوْمِ الاَخِرِ وَ ارْتَابَتْ قُلُوبُهُمْ فَهُمْ فی رَیبِهِمْ یترَدَّدُونَ
تنها کسانی که به خدا و روز جزا ایمان ندارند و دلهایشان به شک افتاده و در شک خویش سرگردانند از تو اجازه میخواهند. (۲۶(
(۲۶. تضعیف ایمانها و دعوت به کفر:
وَدَّ کثِیرٌ مِّنْ أَهْلِ الْکتَابِ لَوْ یرُدُّونَکم مِّن بَعْدِ إِیمَانِکمْ کفَّارًا حَسَدًا مِّنْ عِندِ أَنفُسِهِم مِّن بَعْدِ مَا تَبَین لَهُمُ الْحَق فَاعْفُواْ وَ اصْفَحُواْ حَتی یأْتی اللَّهُ بِأَمْرِه إِنَّ اللَّهَ عَلی کل شیْءٍ قَدِیرٌ
بسیاری از اهل کتاب دوست میدارند و آرزو میکنند ای کاش میتوانستند شما را بعد از آنکه ایمان آوردید بکفر برگردانند و این آرزو را از در حسد در دل میپرورند بعد از آنکه حق برای خود آنان نیز روشن گشته، پس فعلاً آنان را عفو کنید و نادیده بگیرید تا خدا امر خود را بفرستد که او بر هر چیز قادر است. (۲۷(
(۲۷. ایجاد دهکده جهانی جهت اینکه همه را مطیع هوی و هوس خود کنند:
وَ لَن تَرْضی عَنک الْیهَودُ وَ لَا النَّصَارَی حَتی تَتَّبِعَ مِلَّتهَم قُلْ إِنَّ هُدَی اللَّهِ هُوَ الهُْدَی وَ لَئن اتَّبَعْتَ أَهْوَاءَهُم بَعْدَ الَّذِی جَاءَک مِنَ الْعِلْم مَا لَک مِنَ اللَّهِ مِن وَلی وَ لَا نَصِیرٍ
یهود و نصاری هرگز از تو راضی نمیشوند مگر وقتی که از کیش آنان پیروی کنی بگو تنها هدایت، هدایت خدا است و اگر هوی و هوسهای آنان را پیروی کنی بعد از آن علمی که روزیت شد، آن وقت از ناحیه خدا نه سرپرستی خواهی داشت و نه یاوری. (۲۸(
(۲۸. در حال کید وفریب:
إِن تمَسَسْکمْ حَسَنَهٌ تَسُؤْهُمْ وَ إِن تُصِبْکمْ سَیئَهٌ یفْرَحُواْ بِهَا وَ إِن تَصْبرِواْ وَ تَتَّقُواْ لَا یضُرُّکمْ کیدُهُمْ شَیا إِنَّ اللَّهَ به ما یعْمَلُونَ محُیط. اگر خیری به شما برسد آنها ناراحت میشوند و اگر مصیبتی برسد خوشحال میگردند و شما اگر صبر کنید و از خدا بترسید، کید آنها هیچ ضرری به شما نمیزند که خدا به آنچه میکنید، احاطه دارد. (۲۹(
نتیجه گیری:
هر چند ماهواره شبکههای علمی ومورد استفاده دارد اما نباید غافل بود که اکثر شبکههای ماهوارهای اهدافی جز تسخیر وتخریب وتباهی انسانها وبه انحطاط و انحراف کشاندن آنها وفرهنگها و آداب ورسوم ها و تبدیل به دهکده جهانی عاری از معنویت ندارد.
چهار راهکار مهم مبارزه با مفاسد ماهواره:
-۱آشنایی خانوادها با احکام شرعی در باره ماهواره (احکام نگاه (
-۲آگاهی دادن مردم به آسیبهای ماهواره و اهداف آن
-۳جایگزین کردن برنامههای متنوع
-۴دعوت به تقوی و معنویات
پینوشتها:
(۱- تحف العقول ص ۱۷
(۲- وسائل الشیعه ج ۱۲ ص ۲۳۴
(۳- خصال ص ۲۷۷
(۴- بقره آیه ۱۶۹
(۵- کافی ۵ ص ۵۵۴
۶- کافی ۵ ص ۵۵۹
۷- وسائل الشیعه ج ۲۰ ص ۱۰۶
۸- کافی ج ۲ ص ۳۲۰
۹- بحار الانوار ج ۷۵ ص ۸۳
۱۰- وسائل الشیعه ج ج ۲۰ ص ۱۰۶
۱۱- کافی ج ۷ ص ۱۸۲
۱۲- علل شرایع ج ۲ ص ۳۴۸
۱۳- نور آیه ۱۹
۱۴- تحریم آیه ۶
۱۵- ره توشه ص ۳۰۳
۱۶- میزان الحکمه ج ۲ ص ۹۰۹
۱۷- ص آیه ۲۶
۱۸- نهج البلاغه خ ۱۰۹ ص ۱۶۰
۱۹- علق آیه ۶
۲۰- بحار الانوار ج ۲ ص ۳۰
۲۱- طه آیه ۱۲۴
۲۲- توبه آیه ۶۵
۲۳- نساء آیه ۸۳
۲۴- منافقون آیه ۴
۲۵- توبه آیه ۴۷
۲۶- توبه آیه ۴۵
۲۷- بقره ۱۰۹
۲۸- بقره ۱۲۰
۲۹- آل عمران آیه ۱۲۰
منابع:
۱. قرآن
۲. الکلینی، ابو جعفر محمد، الکافی، دار الکتب الاسلامیه، چاپ تهران، بی تا، ۱۳۷۵
۳. ابو جعفر محمد بن علی بن الحسین بن بابویه القمی، الخصال، بیروت، موسسه الاعلمی، الطبعه الاولی،۱۴۱۰ ق
۴. الحسن شعبه الحرانی، تحف العقول عن آل الرسول، تهران، اسلامیه،۱۴۰۲ ق
۵. بابویه القمی ابو جعفر، علل الشرایع، بیروت، دار احیاء التراث، الطبعه الاولی،۱۴۰۸ ق صبحی الصالح، نهج البلاغه، قم، دار الهجره، بی تا.
۶. عاملی، حر، وسایل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، چاپ تهران، مکتبه الاسلامیه، بی تا.
۷. مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، انتشارات موسسه وفا، بیروت، سال انتشار ۱۴۰۴ ق
۸. محمدی ری شهری، محمد، میزان الحکمه، مؤسسه دار الحدیث الثقافیه، الطبعه الثانیه،۱۳۷۷ ش.
۹. محسنی علی اکبر، ره توشه، قم، انتشارات رشید، چاپ اول، ۱۳۸۸
