پاسخ:
بعد از رحلت پیامبر بزرگ اسلام ـ صلّی الله علیه و آله ـ ، به علت فاصله گرفتن امت اسلام از اهل بیت(ع) انحرافاتی در میان مردم در اثر جهل و نادانی،و نبودن پاسخی قانع کننده از سوی گردانندگان امور بوجود آمدند.
در این میان گروهها و نحله های فکری مختلفی به وجود آمدند، که یکی از آنها « فرقه مرجئه» بود، این فرقه – بنابر تفسیر مشهور – قائل به تفکیک ایمان از عمل بوده، و ایمان را کافی در نجات می دانسته اند، آنان معتقد بوده اند که، در روز قیامت برای انسان با ایمان – ولو این که عمل صالحی انجام نداده باشد – جهنمی در کار نبوده و اهل بهشت است.[۱]«مرجئه» در لغت از ماده «ارجاء» است. «ارجات الامر» یعنی اخّرته (به تاخیر انداختم)[۲]، و به این گروه که تمام اهل قبله را مومن می دانند، و معتقدند که خداوند متعال عذاب آن ها را به تأخیر انداخته از این جهت «مرجئه» گویند.
عوامل بوجود آمدن مرجئه:
عوامل متعددی در بوجود آمدن مرجئه دخیل بوده که بعضی از آن عوامل اساسی، و بعض دیگر بر پایه عوامل قبلی، و یا از دیدگاه دیگر، بعض عوامل زمینه ساز عوامل دیگر شدند.
در این جا به چند عامل که به نظر می رسد نقش اساسی در پیدایش مرحبهء داشته اند، اشاره می کنیم:
1. قطع ارتباط جامعه مسلمین با سرچشمه زلال معرفت اهل بیت ـ علیه السّلام ـ .
این عامل یکی از عوامل اساسی در پدید آمدن فرقه ها عموماً، و فرقه مرجئه خصوصاً بوده است، حرکت ۲۵ ساله جامعه مسلمین پس از رحلت پیغمبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ که طی این مدت اگر چه در بعضی از مسائل پیچیده و لاینحل سیاسی،عقیدتی و قضایی،به امیرالمؤمنین علی ـ علیه السّلام ـ مراجعه کردند، اما در کل هدایت فکری اجتماع مسلمین، حتی در مسائل جزئی عبادی، و اموری که مربوط به فروع می شد، به دست افرادی سپرده شد، که قادر بر تأمین نیازهای متعدد جامعه نبودند.
در اثر این عمل، آنقدر جامعه به سوی انحراف پیش می رود که حتی در مسائل مسلّم، مثل نماز که پیغمبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ حداقل ۱۰ سال در انظار و حضور مردم انجام داده، بین بعضی از صحابه و تابعین اختلاف می شود که نماز پیغمبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ چگونه است، که در این مسأله گاه به ابن عباس و گاه به ابن مسعود مراجعه می کردند، و وقتی علی ـ علیه السّلام ـ را صحابه ای مثل ابوسعید خدری می بینند که نماز می خواند، میگوید: این جوان با نمازش مرا به یاد رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ انداخت![۳] و این معضلات نه تنها در مسائل فرعی، بلکه در اصول اعتقادی نیز رسوخ کرده، و فرقه های متعدد را بوجود آوردند که نمونه آن مرجئه است، شخصی به امام صادق ـ علیه السّلام ـ عرض می کنند: «مرجئه در مقام احتجاج با ما می گویند؛ هر کس همانگونه که درنزد ما کافر است،در نزد خدا نیز کافر، و هر کس اظهار ایمان کند، در نزد خدا نیز مؤمن است، امام می فرماید: «سبحان الله چگونه یکسان اند؟ با آن که کافر اقرار علیه خود کرده و با وجود آن بیّنه و شاهد نیاز نیست – ولی ایمان یک ادعاء است و اثبات آن نیاز به شاهد دارد، و آن عبارت از عقیده و عمل است، پس هر گاه این دو هماهنگ باشند، مدعای او ثابت و احکام ظاهری بر آن مترتب می گردد، چرا که بسا افرادی اظهار ایمان کنند، ولی نزد خداوند مؤمن نباشند».[۴]
2. سوء برداشت از آیات الهی:
اگر عترت در کنار کتاب نباشد، هر گونه تفسیر اشتباه و غلط از آن صورت می گیرد، در این رابطه فرقه مرجئه نیز به همین وادی کشیده شده، و برای ادعای خود به آیاتی از قرآن تمسک جسته است،که یکی از آن آیات، این است که می فرماید: «به ما وحی شده که عذاب بر کسی است که (آیات الهی را) تکذیب کند و سرپیچی نماید[۵] و همچنین این آیه: «رسوایی و بدبختی، امروز بر کافران است[۶]، از این دو آیه طبق بر داشت خود شان اندیشه ارجاء را استفاده نموده اند و از حدیث استدلال نموده به فرمایش پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ که فرموده است: «هر کس لا اله الا الله بگوید، داخل بهشت می شود، اگر چه زنا مرتکب شده و دزدی کند[۷]»، غافل از این که آیاتی وجود دارد که به صراحت عمل را شرط می داند چنانچه خدای سبحان می فرماید: «هر کس ذره ای نیکی کند می بیند، و هر کس ذره ای بدی کند می بیند»[۸] و آیه: «ولی هر کس کار شایسته ای انجام دهد – خواه مرد یا زن – در حالی که مؤمن باشد آن ها وارد بهشت می شوند و در آن روزی بی حسابی به آن ها داده خواهد شد[۹]»، که تمام این آیات «عمل» را شرط می دانند.
و اما روایت که می گوید، داخل بهشت می شود، این چه وقتی است؟ آیا دلیل نفی عذاب است: قطعاً این گونه نیست زیرا تا سزای اعمال را نبیند، دخول در بهشت معنا ندارد، کما این که در آیات مختلف اشاره شده است، نظیر این آیه که می فرماید: «آتش جایگاه شماست، جاودانه در آن خواهید ماند، مگر آنچه که خدا بخواهد…[۱۰]» و آیه ای که می فرماید: «… آن ها که از آتش دور شده، به بهشت وارد شوند نجات یافته و رستگار شده اند و زندگی دنیا، چیزی جز سرمایه فریب نیست[۱۱]»، که در تفسیر این آیات، روایت پیغمبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ است که می فرماید: « گروهی پس از این که توسط آتش سوخته شده و سیاه گردند و خاکستر شوند، پس (دوباره) روئیده گردند چنان چه دانه در کنار (و اطراف) سیل می روید»[۱۲] (کنایه از رشد از نو) به هر حال این ها باید دورانی را بگذارنند، سپس وارد بهشت شوند مگر این که توبه کنند، یا مورد شفاعت قرار گیرند، و یا با عذاب پاکیزه گردند.
3. بنی امیه و مرجئه:
عامل دیگر که جنبه سیاسی دارد. توطئه بنی امیه بود، آنان چون انسان هایی به ظاهر مسلمان بودند، و در عین حال مرتکب فسق و فجور و ظلم و ستم، می شدند برای توجیه اعمال ناشایست خویش، و جا زدن خود در جامعه مسلمین به عنوان یک مسلمان ، از این انحراف فکری استفاده کرده، و آنان را به عنوان یک فرقه اعتقادی تقویت نموده و در مقابل فرقه مرجئه نیز آنان را مسلمانانی مؤمن می دانستند، اگر چه مرتکب فسق و فجور وقتل و… بودند و آنان و انسان های صالح را نزد خداوند یکسان دانستند.[۱۳]
بنابراین، سه عامل در بوجود آمدن فرقه مرحبهء نقش اساس داشته اند، یکی انحراف فکری جامعه در اثر دوری از فرهنگ اهل بیت ـ علیه السّلام ـ و گرایش آنان به افکار وارداتی و منحرف ظالمان و منفعت طلبان، دیگری که در اثر همین عامل به وجود آمد، برداشت نادرست از آیات و روایات، و تفسیر نادرست و یکسویه، و عامل نهایی که عامل سیاسی می باشد، تقویت این فرقه توسط حاکمان بنی امیه که به دنبال توجیه اعمال ناشایست خویش بودند، این سه عامل عمده در بوجود آمدن و گسترش نقش سیاسی داشته اند این فرقه ممکن است عوامل دیگری نیز وجود داشته باشند ولی نقش کلیدی در اثر همین سه عامل است.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1. عاملی، حر وسایل الشیعه، از انتشارات ال البیت ـ علیه السّلام ـ مجلدات، ۳، ۱۶، ۱۷، ۲۱، ۲۷، روایات مربوط به مرجئه
2. شیخ مفید، اوائل المقالات، تحقیق ابراهیم انصاری،انتشارات: دارالمفید – بیروت، سال نشر: ۱۴۱۴ هـ.. ق.
3. علامه مجلسی، بحار الانوار، انتشارات: مؤسسه الوفاء بیروت سال نشر: ۱۴۰۳ هـ.. ق. روایات مربوط به مرجئه.
4. عبدالله الحسن، مناظرات فی الامامه، انتشارات: انوار الهدی ، ط اول سال: ۱۴۱۵ هـ.. ق.
[۱] . سبحانی، جعفر، بحوث فی الملل و النحل، قم، مرکز مدیریت حوزه، اول، ۱۳۷۰ ش، ۳ / ۷۹.
[۲] . جوهری، اسماعیل، صحاح اللغه: تحقیق: احمد بن عبدالغفور عطار، انتشارات: دارالعلم للملایین – بیروت، چاپ رابع : ۱۴۰۷ هـ. ق ، ج ۱، ص ۵۲.
و – طریعی، فخر الدین، مجمع البحرین: تحقیق: سید احمد حسینی، مکتب نشر الثقافه الاسلامیه، ط دوم: ۱۴۰۸ هـ. ق-ج ۲ ، ص ۱۴۴،.
[۳] . سرخسی، المبسوط: تحقیق: گروهی از علماء، بیروت: دارالمعرفه. سال نشر: ۱۴۰۶ هـ. ق، ج ۱ ص ۱۹.
[۴] . کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، انتشارات: دارالکتب الاسلامیه، سال ۱۳۶۵ هـ. ق ، ج ۲، ص ۲۱۶، باب الکبائر، روایت ۲۱.
[۵] . طه/ ۴۸.
[۶] . نحل/ ۲۷.
[۷] . احسائی، ابی ابی الجمهور، عوالی اللثالی، قم، چاپ، سید الشهداء، تحقیق : نجفی مرعشی، سال نشر: ۱۴۰۳ هـ. ق، ج ۱ ص ۴۱.
[۸] . زلزال/ ۷ – ۸.
[۹] . مؤمن/ ۴۰.
[۱۰] . انعام/ ۱۲۸.
[۱۱] . آل عمران/ ۱۸۵.
[۱۲] . علامه مجلسی، بحارالانوار، بیروت، انتشارات: مؤسسه الوفاء، سال نشر: ۱۴۰۳ ه.ق، ج ۲۹ ص ۴۱.
[۱۳] حلی، فاضل مقداد، القواعد الفقهیه، قم، کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، ص۵۲۸ و مازندار انی، صالح شرح اصول کافی ج۸، ص۱۰۱.
آیا به وجود آمدن مرجئه عوامل خاصی داشت؟

- آذر 18, 1393
- 00:00
- No Comments
- تعداد بازدید 114 نفر
- برچسب ها : پرسش و پاسخ, پيامبر بزرگ اسلام, جهنمي, فرقه مرجئه, فرقه های سری
اشتراک گذاری این صفحه در :

روان شناسي رابطه خانواده با نوجوان
۱۴۰۴/۰۱/۱۷
اذان و اقامه نوزاد
۱۴۰۴/۰۱/۱۶
ويژگيهاي دوران نوجواني
۱۴۰۴/۰۱/۱۵
آیا زدن کودکان کار درستیه ؟
۱۴۰۴/۰۱/۱۴
از زندگی تا شهادت سید حسن نصرالله
۱۴۰۳/۰۹/۱۲
مفهوم «کوثر» در قرآن و ارتباط آن با شخصیت حضرت زهرا (س) چیست؟
۱۴۰۳/۰۸/۳۰
رعایت حریم خصوصی دیگران در قرآن، احادیث و آثار امام
۱۴۰۳/۰۸/۱۶