ترجمه قرآن ارفع در ترازوی نقد

این ترجمه در سال ۱۳۸۱ توسط انتشارات فیض کاشانى در ۵۲۰۰ نسخه به چاپ رسیده است. مزیت این ترجمه در روانى عبارات و خوشخوانى آنهاست. عبارات آن بسیار ساده و بى‏ پیرایه و قابل فهم عموم است و هر کس مى‏تواند به راحتى از این ترجمه استفاده کند و مترجم محترم در این راه توفیق خوبى حاصل کرده است. از نظر حروفچینى و چاپ نیز در حد مطلوب است، به ویژه آنکه شماره آیات در ترجمه سر سطر آورده شده و کار خواننده را آسان‏تر کرده است.
اما معایب و ایرادات آن هم کم نیست؛ اولاً فاقد مقدمه یا مؤخره مترجم است؛ از این رو نمى‏توان از روش کار وى آگاه شد.
ثانیاً هیچ گونه شرح و توضیحى ـ ولو در موارد ضرورى ـ داده نشده، لذا ممکن است خوانندگان گرامى درباره برخى آیات دچار شبهه شوند. بدیهى است که ترجمه صِرف بسیارى از آیات قرآن کریم بدون توضیحات لازم، چه در مسائل فقهى و چه در مسائل کلامى، ایجاد شبهه مى‏کند و در موارد تاریخى نیز موجب ابهام مى‏گردد که باید ابهام‏ها زدوده شود.
ثالثاً بى‏دقتى‏هاى فراوانى در آن به چشم مى‏خورد که در یک نگاه اجمالى حدود ۴۰ مورد از اشتباهات غیر قابل گذشت در نظر آمد که اکنون به ۳۰ مورد از آنها اشاره مى‏شود:۱. بقره، ۱۰۶: مَا نَنسَخْ مِنْ آیَهٍ أَوْ نُنسِهَا نَأْتِ بِخَیْرٍ مِّنْهَا أَوْ مِثْلِهَا …. «هیچ حکمى را محو نمى‏کنیم و یا متروک نمى‏سازیم، مگر آنکه بهتر از آن یا همانندش را جایگزین آن مى‏نماییم».
در این آیه «ما» در «ما ننسخ» که شرطیه است «ما»ى نافیه گرفته شده و براى اصلاح معناى آیه یک «الاّ» (مگر) که در آیه نیست در ترجمه افزوده گشته است.۲. بقره، ۱۸۷: عَلِمَ اللّهُ أَنَّکُمْ کُنتُمْ تَخْتانُونَ أَنفُسَکُمْ … «خداوند مى‏دانست که شما دلهاى خویش را به خیانت وامى‏دارید… و بخورید و بیاشامید تا از طلوع صبح رشته سپید از رشته سیاه براى شما آشکار گردد».
اولاً «انفسکم» به «قلوبکم» ترجمه شده و صحیح آن چنین است: «خداوند مى‏دانست که شما (به سبب نزدیکى با همسرانتان در شبهاى ماه رمضان) به خود خیانت مى‏ورزید…».
ثانیاً اشتباه برخى از مترجمان تکرار شده و «الخیط الابیض من الخیط الاسود» که مراد خط سپید فجر از خط سیاه شب است، به تشخیص رشته سپید از رشته سیاه در روشنایى فجر، ترجمه شده است.۳. بقره، ۱۸۸: وَتُدْلُواْ بِهَا إِلَى الْحُکَّامِ «… و براى خوردن قسمتى از مال مردم به گناه بخشى از آن را نزد حکام جور مى‏فرستید…» در اینجا «تدلوا» که عطف به «لاتأکلوا» و فعل نهى است، به صورت «تدلون» ترجمه شده، یعنى «نفرستید» به «مى‏فرستید».۴. نساء، ۳۳: وَلِکُلٍّ جَعَلْنَا مَوَالِیَ مِمَّا تَرَکَ الْوَالِدَانِ وَالأَقْرَبُونَ … «براى همه وارثان از میراث پدر و مادر و نزدیکان سهمى قرار داده‏ایم».
در اینجا معلوم نیست که کلمه «سهمى» را از کجا آورده‏اند؟ و کلمه «موالى» هم ترجمه نشده است و شاید «سهمى» را ترجمه «موالى» قرار داده است! در صورتى که این آیه را دو گونه مى‏توان ترجمه کرد:
الف) و براى هر مالى که پدر و مادر و نزدیکان به جاى نهند وارثانى قرار داده‏ایم.
ب) و براى هر میتى نسبت به مالى که به جاى نهد وارثانى قرار داده‏ایم که آنها پدر و مادر و نزدیکانند.۵. مائده، ۶۲: وَتَرَى کَثِیرًا مِّنْهُمْ یُسَارِعُونَ فِی الإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ … «و مى‏بینى که بسیارى از آنها در انجام گناه و دشمنى و خوردن مال حرام بر یکدیگر سبقت مى‏گیرند…».
در اینجا «یسارعون» (پیش مى‏تازند) به صورت «یتسارعون» و «یتسابقون» (بر یکدیگر سبقت مى‏گیرند) ترجمه شده است. منظور آیه این که لازم نیست با یکدیگر مسابقه دهند و بر یکدیگر سبقت گیرند، بلکه هر یک بدون توجه به دیگرى به سوى این کار پیش مى‏تازد.۶. مائده، ۶۳: لَوْلاَ یَنْهَاهُمُ الرَّبَّانِیُّونَ وَالأَحْبَارُ … «اگر علماى یهود و نصارا آنها را از سخنان گناه و حرام‏خوارى مانع نمى‏شوند چه بدعمل مى‏کنند». در اینجا «لولا» که براى تحضیض و به معناى «چرا نهى نمى‏کنند» است، لولاى شرطیه و امتناعیه به معناى «اگر نهى نمى‏کنند» گرفته شده است.۷. انعام، ۳۰: وَلَوْ تَرَى إِذْ وُقِفُواْ عَلَى رَبِّهِمْ … «و اگر ببینى آنها را در آن هنگام که در پیشگاه پروردگارشان ایستاده‏اند…». در این آیه «وُقِفُوا» فعل مجهول (بازداشت شده‏اند) به صورت وَقَفُوا فعل معلوم (ایستاده‏اند) ترجمه شده است.۸. انعام، ۱۰۸: وَلاَ تَسُبُّواْ الَّذِینَ یَدْعُونَ مِن دُونِ اللّهِ … «به آنانى که غیر خدا را مى‏خوانند ناسزا نگویید تا آنان از روى دشمنى و نادانى به خداوند ناسزا گویند». در اینجا «الذین» که به بتها برمى‏گردد و در واقع مفعول «یدعون» است، به مشرکان برگردانده شده و در واقع فاعل «یدعون» قرار داده شده است. معناى صحیح آیه چنین است: «به آنهایى که مشرکان به جاى خدا مى‏خوانند (یعنى به معبودهاى مشرکان) ناسزا نگویید تا آنان نیز از روى دشمنى و نادانى به خداوند (که معبود شماست) ناسزا نگویند».۹. اعراف، ۱۵۶: إِنَّا هُدْنَـا إِلَیْکَ «ما به سوى تو هدایت یافته‏ایم». «هدنا» که از «هود» است(بازگشتیم) به صورت «هدینا» که از «هدى» است (هدایت یافته‏ایم) ترجمه شده است.۱۰. یوسف، ۴۱:یَا صَاحِبَیِ السِّجْنِ «اى هم زندانى‏هاى من». این اشتباه در بسیارى از ترجمه‏ها رخ داده که یاى تثنیه به جاى یاى متکلم دانسته شده و کلمه «مَن» اضافه گردیده است، در حالى که در اصل «یا صاحبین السجن» بوده که نون تثنیه در حالت اضافه حذف گردیده و «یا صاحبى السجن» شده است. بنابراین «اى دویار زندانى» صحیح است.
ادامه دارد ….
نویسنده: حسین استاد ولى