ترجمه قرآن ارفع در ترازوي نقد

اين ترجمه در سال 1381 توسط انتشارات فيض كاشانى در 5200 نسخه به چاپ رسيده است. مزيت اين ترجمه در روانى عبارات و خوشخوانى آنهاست. عبارات آن بسيار ساده و بى‏ پيرايه و قابل فهم عموم است و هر كس مى‏تواند به راحتى از اين ترجمه استفاده كند و مترجم محترم در اين راه توفيق خوبى حاصل كرده است. از نظر حروفچينى و چاپ نيز در حد مطلوب است، به ويژه آنكه شماره آيات در ترجمه سر سطر آورده شده و كار خواننده را آسان‏تر كرده است.
اما معايب و ايرادات آن هم كم نيست؛ اولاً فاقد مقدمه يا مؤخره مترجم است؛ از اين رو نمى‏توان از روش كار وى آگاه شد.
ثانياً هيچ گونه شرح و توضيحى ـ ولو در موارد ضرورى ـ داده نشده، لذا ممكن است خوانندگان گرامى درباره برخى آيات دچار شبهه شوند. بديهى است كه ترجمه صِرف بسيارى از آيات قرآن كريم بدون توضيحات لازم، چه در مسائل فقهى و چه در مسائل كلامى، ايجاد شبهه مى‏كند و در موارد تاريخى نيز موجب ابهام مى‏گردد كه بايد ابهام‏ها زدوده شود.
ثالثاً بى‏دقتى‏هاى فراوانى در آن به چشم مى‏خورد كه در يك نگاه اجمالى حدود 40 مورد از اشتباهات غير قابل گذشت در نظر آمد كه اكنون به 30 مورد از آنها اشاره مى‏شود:1. بقره، 106: مَا نَنسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِّنْهَا أَوْ مِثْلِهَا …. «هيچ حكمى را محو نمى‏كنيم و يا متروك نمى‏سازيم، مگر آنكه بهتر از آن يا همانندش را جايگزين آن مى‏نماييم».
در اين آيه «ما» در «ما ننسخ» كه شرطيه است «ما»ى نافيه گرفته شده و براى اصلاح معناى آيه يك «الاّ» (مگر) كه در آيه نيست در ترجمه افزوده گشته است.2. بقره، 187: عَلِمَ اللّهُ أَنَّكُمْ كُنتُمْ تَخْتانُونَ أَنفُسَكُمْ … «خداوند مى‏دانست كه شما دلهاى خويش را به خيانت وامى‏داريد… و بخوريد و بياشاميد تا از طلوع صبح رشته سپيد از رشته سياه براى شما آشكار گردد».
اولاً «انفسكم» به «قلوبكم» ترجمه شده و صحيح آن چنين است: «خداوند مى‏دانست كه شما (به سبب نزديكى با همسرانتان در شبهاى ماه رمضان) به خود خيانت مى‏ورزيد…».
ثانياً اشتباه برخى از مترجمان تكرار شده و «الخيط الابيض من الخيط الاسود» كه مراد خط سپيد فجر از خط سياه شب است، به تشخيص رشته سپيد از رشته سياه در روشنايى فجر، ترجمه شده است.3. بقره، 188: وَتُدْلُواْ بِهَا إِلَى الْحُكَّامِ «… و براى خوردن قسمتى از مال مردم به گناه بخشى از آن را نزد حكام جور مى‏فرستيد…» در اينجا «تدلوا» كه عطف به «لاتأكلوا» و فعل نهى است، به صورت «تدلون» ترجمه شده، يعنى «نفرستيد» به «مى‏فرستيد».4. نساء، 33: وَلِكُلٍّ جَعَلْنَا مَوَالِيَ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالأَقْرَبُونَ … «براى همه وارثان از ميراث پدر و مادر و نزديكان سهمى قرار داده‏ايم».
در اينجا معلوم نيست كه كلمه «سهمى» را از كجا آورده‏اند؟ و كلمه «موالى» هم ترجمه نشده است و شايد «سهمى» را ترجمه «موالى» قرار داده است! در صورتى كه اين آيه را دو گونه مى‏توان ترجمه كرد:
الف) و براى هر مالى كه پدر و مادر و نزديكان به جاى نهند وارثانى قرار داده‏ايم.
ب) و براى هر ميتى نسبت به مالى كه به جاى نهد وارثانى قرار داده‏ايم كه آنها پدر و مادر و نزديكانند.5. مائده، 62: وَتَرَى كَثِيرًا مِّنْهُمْ يُسَارِعُونَ فِي الإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ … «و مى‏بينى كه بسيارى از آنها در انجام گناه و دشمنى و خوردن مال حرام بر يكديگر سبقت مى‏گيرند…».
در اينجا «يسارعون» (پيش مى‏تازند) به صورت «يتسارعون» و «يتسابقون» (بر يكديگر سبقت مى‏گيرند) ترجمه شده است. منظور آيه اين كه لازم نيست با يكديگر مسابقه دهند و بر يكديگر سبقت گيرند، بلكه هر يك بدون توجه به ديگرى به سوى اين كار پيش مى‏تازد.6. مائده، 63: لَوْلاَ يَنْهَاهُمُ الرَّبَّانِيُّونَ وَالأَحْبَارُ … «اگر علماى يهود و نصارا آنها را از سخنان گناه و حرام‏خوارى مانع نمى‏شوند چه بدعمل مى‏كنند». در اينجا «لولا» كه براى تحضيض و به معناى «چرا نهى نمى‏كنند» است، لولاى شرطيه و امتناعيه به معناى «اگر نهى نمى‏كنند» گرفته شده است.7. انعام، 30: وَلَوْ تَرَى إِذْ وُقِفُواْ عَلَى رَبِّهِمْ … «و اگر ببينى آنها را در آن هنگام كه در پيشگاه پروردگارشان ايستاده‏اند…». در اين آيه «وُقِفُوا» فعل مجهول (بازداشت شده‏اند) به صورت وَقَفُوا فعل معلوم (ايستاده‏اند) ترجمه شده است.8. انعام، 108: وَلاَ تَسُبُّواْ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِن دُونِ اللّهِ … «به آنانى كه غير خدا را مى‏خوانند ناسزا نگوييد تا آنان از روى دشمنى و نادانى به خداوند ناسزا گويند». در اينجا «الذين» كه به بتها برمى‏گردد و در واقع مفعول «يدعون» است، به مشركان برگردانده شده و در واقع فاعل «يدعون» قرار داده شده است. معناى صحيح آيه چنين است: «به آنهايى كه مشركان به جاى خدا مى‏خوانند (يعنى به معبودهاى مشركان) ناسزا نگوييد تا آنان نيز از روى دشمنى و نادانى به خداوند (كه معبود شماست) ناسزا نگويند».9. اعراف، 156: إِنَّا هُدْنَـا إِلَيْكَ «ما به سوى تو هدايت يافته‏ايم». «هدنا» كه از «هود» است(بازگشتيم) به صورت «هدينا» كه از «هدى» است (هدايت يافته‏ايم) ترجمه شده است.10. يوسف، 41:يَا صَاحِبَيِ السِّجْنِ «اى هم زندانى‏هاى من». اين اشتباه در بسيارى از ترجمه‏ها رخ داده كه ياى تثنيه به جاى ياى متكلم دانسته شده و كلمه «مَن» اضافه گرديده است، در حالى كه در اصل «يا صاحبين السجن» بوده كه نون تثنيه در حالت اضافه حذف گرديده و «يا صاحبى السجن» شده است. بنابراين «اى دويار زندانى» صحيح است.
ادامه دارد ….
نويسنده: حسين استاد ولى