حقوق و وظایف همسرانبرخی از حقوق و وظایف زن و شوهر عبارتند از:
1. زنی که عقد دائمی شده نباید بدون اجازه شوهر از خانه بیرون رود، و باید خود را برای هر لذتی که او میخواهد تسلیم نماید و بدون عذر شرعی از نزدیکی کردن او جلوگیری نکند. و اگر در اینها از شوهر اطاعت کند، تهیه غذا و لباس و منزل او و لوازم دیگری که در کُتُب ذکر شده بر شوهر واجب است، و اگر تهیه نکند چه توانایی داشته باشد، یا نداشته باشد مدیون زن است.۲۹۰
2. اگر زن در کارهاییکه در مسأله پیش گفته شد اطاعت شوهر را نکند گناهکار است، و حق غذا و لباس و منزل و همخوابی ندارد، ولی مَهر او از بین نمیرود.۲۹۱
3. مرد حق ندارد زن خود را به خدمت خانه مجبور کند.۲۹۲
4. مخارج سفر زن اگر بیشتر از مخارج وطن باشد با شوهر نیست، ولی اگر شوهر مایل باشد که زن را سفر ببرد باید خرج سفر او را بدهد.۲۹۳
5. زنی که از شوهر اطاعت میکند اگر مطالبه خرجی کند و شوهر ندهد میتواند جهت الزام شوهر بر پرداخت نفقه به حاکم شرع و اگر ممکن نباشد به عدول مؤمنین، و اگر آن هم ممکن نباشد به فُسّاق مؤمنین مراجعه نماید، و چنانچه الزام شوهر بر دادن نفقه ممکن نباشد میتواند در هر روز به اندازه خرجی آن روز بدون اجازه از مال او بردارد، و اگر ممکن نیست چنانچه ناچار باشد که معاش خود را تهیه کند، در موقعی که مشغول تهیه معاش است اطاعت شوهر بر او واجب نیست.۲۹۴
6. مرد نمیتواند زن دائمی خود را به طوری ترک کند که نه مثل زن شوهردار باشد نه مثل زن بیشوهر، لکن واجب نیست هر چهار شب یک شب نزد او بماند.۲۹۵
7. شوهر نمیتواند بیش از چهار ماه، نزدیکی با عیال دائمی خود را ترک کند.۲۹۶
8. مرد باید نسبت به کارهایی که همسرش از روی ناآگاهی انجام داده است، گذشت داشته باشد و با او تُرشرویی نکند.۲۹۷
9. اگر زن به واسطه گرفتن روزه مستحبی حق شوهرش از بین برود، و همچنین اگر شوهر او را از گرفتن روزه مستحبی باز دارد، بنابر احتیاط واجب باید خودداری کند.۲۹۸
10. نذر زن بیاجازه شوهرش باطل است،[ ولی] اگر زن با اجازه شوهر نذر کند شوهرش نمیتواند نذر او را به هم بزند، یا او را از عمل کردن به نذر باز دارد.۲۹۹
11. اگر شوهر از قسم خوردن زن جلوگیری نماید، قسم او صحیح نیست.۳۰۰
12. اگر زن بدون اجازه شوهر قسم بخورد، قسم او بعید نیست صحیح نباشد، لکن نباید احتیاط را ترک کند.۳۰۱
13. اگر زن در عقد با مرد شرط کند که او را از شهری بیرون نبرد و مرد هم قبول کند، نباید زن را از آن شهر بیرون ببرد.۳۰۲
استفتائات
آرایش زن و رضایت همسر
آرایش کردن زن، خود را برای غیر همسر در بعضی مجالس زنانه مثل عروسی یا مهمانی زنانه و … چه حکمی دارد؟ و در صورتی که مورد رضایت همسر نباشد چه حکمی دارد؟
باسمه تعالی؛ در صورتی که نامحرم او را نبیند اشکال ندارد، ولی سعی شود تا توافق بین زن و شوهر حاصل شود.۳۰۳
لباس زن و رضایت همسر
اگر جهت شرکت در یک مهمانی خاصی زن بخواهد لباس مخصوصی را بپوشد، ولی همسر وی راضی نباشد و نپوشیدن آن لباس نیز موجب هتک آن زن نباشد، و در صورت استفاده زن از آن لباس چه بسا موجب ناراحتی خانوادگی و ایجاد اختلاف شود، از نظر شرعی این پوشیدن چه حکمی دارد و آیا جایز هست یا خیر؟
باسمه تعالی؛ اگر پوشیدن لباسی موجب اختلاف و مفسده باشد، باید از پوشیدن آن اجتناب شود. و شوهر هم نباید از لباسی که متعارف است اَقرانِ۳۰۴ همسر او میپوشند جلوگیری کند.۳۰۵
توطّن زن
آیا زن در توطّن۳۰۶ یا مسافرت تابع مرد است؟ در چه شرایطی و تا چه حدی؟
باسمه تعالی؛ میزان قصد خود زن است.۳۰۷
حدود اطاعت از شوهر
حدود اطاعت از شوهر تا چه حدی است؟
باسمه تعالی؛ در مطلق استمتاعات۳۰۸ و خروج زن از منزل باید اطاعت از شوهر باشد.۳۰۹
ترک حقوق و وظایف همسران
أ. نُشوز زن
نُشوز زن یا رعایت نکردن حقوق شوهر عبارت است از بیرون رفتن زن از اطاعت شوهر در اموری که بر زن واجب است و آنها عبارتند از:
1. تمکین نکردن خویش برای شوهر در کامیابی و امور جنسی.
2. از بین نبردن آنچه مایه تنفر و ضد کامیابی و لذت بردن امور جنسی است.
3. ترک پاکیزگی و آرایش خود در صورتی که شوهر خواستار آن باشد.
4. بیرون رفتن از خانه بدون اجازه شوهر و غیر اینها.
ولی ترکاطاعت از شوهر درمواردی که بر زن واجبنیست، باعثنشوز وی نمیشود. بنابراین اگر زن از خدمات خانه و خواستههای شوهر که مربوط به کامیابی در امور جنسی نمیشود مانند جارو کردن، خیاطی، آشپزی یا جز آن حتی آبدادن و پهنکردن رختخواب خودداری کند، نشوز ویشمردهنمیشود.۳۱۰
اگر زن بدون اجازه شوهر سفری برود که بر او واجب نباشد، باید نماز را تمام بخواند. ولی اگر مثل سفر حج واجب باشد، باید نماز را شکسته بخواند.۳۱۱
استفتائات
حکم اطاعت نکردن زن از شوهر
اگر زنی در زندگی اولاً اطاعت از شوهر نکرد؛ ثانیاً برای شوهرش ارزش قائل نبود؛ ثالثاً اسرار زندگی را در همه جا فاش نمود؛ رابعاً در زندگی مرتب دروغ گفت تکلیف مرد از نظر شرعی با چنین زنی چیست؟
باسمه تعالی؛ باید او را امر به معروف و نهی از منکر نمایید.۳۱۲
مقیّد نبودن زن به مسائل شرعی
چندین سال است که ازدواج کردهام، خودم خیلی دنبال مسائل دینی و شرعی هستم و مقلّد امام میباشم، ولی متأسفانه همسرم زیاد به مسائل دینی اهمیت نمیدهد و بعضی اوقات پس از خیلی سر و صدا یک دفعه نماز میخواند و چند دفعه نمیخواند و این امر مرا زیاد رنج میدهد، در اینجا وظیفه من چیست؟
1. آیا خوردن غذایی که او درست میکند از نظر شرعی جایز است؟
2. آیا در این مورد، در روز قیامت، من مسؤول نیستم؟
3. آیا در اثر بیتوجهی او به دین، باید او را طلاق داد؟
باسمه تعالی؛ اگر منکر خدا یا رسول یا یکی از ضروریات دین نیست پاک است و باید او را امر به معروف کنید، و اگر مؤثر نباشد شما معذور هستید و لازم نیست طلاق دهید و اختیار طلاق در دست خود شماست.۳۱۳
ب. نُشوز مرد
نُشوز مرد با رعایت نکردن حقوق زن عبارت است از:
ستم و آزار به زن و انجام ندادن حقوق واجبی که زن بر عهده شوهر دارد، مانند پرداخت هزینههای زن از سوی شوهر.۳۱۴
برای آگاهی از راههای درمان نشوز زن و مرد به کتاب تحریر الوسیلْ، ج ۲، ص ۳۰۵ – ۳۰۷ و یا به ترجمه آن مراجعه کنید.
ج. احکام طلاق
آیا به یاد میآوریم لحظات شیرین و مقدس ازدواج را؟
همان زمانی که اشک شوق مادر همچون شبنم برگونههایش جاری میشد، و با زبانی لرزان به دخترش میگفت: «دخترم به آرزوی خود رسیدم و شکر خدا که عروسیِ تو را دیدم».
همان وقتی که پدر، آغوش پُر مهر و محبت خود را باز میکرد و پسرش را در آغوش میفشرد و به او میگفت: «پسرم بر تو مبارک باد، سالیانی است که در انتظار چنین روزی بودم».
همان لحظاتی که خواهر و برادر با لبخندی شیرین و با شور و هیجانی سرشار از شوق و شادی میگفتند: «پیوندتان مبارک باد».
آن هنگامی که خردسالان با شاخهای از گُلِ شادی، احساسات پاک خود را ابراز میکردند و با شیرین زبانی میگفتند: «عروسی تان مبارک باد.»
آن زمانی که خویشان و نزدیکان با دستانی گرم و صمیمی و با بوسههایی پُر از مهر و صفا خداحافظی میکردند و میگفتند: «ان شأا& به پای یکدیگر پیر شوید».
آری، آیا به یاد میآوریم لحظات شیرین و مقدس ازدواج را؟
آیا مگر آن قند و شاخه نبات، بجز پیامی شیرین پیام دیگری داشتند؟ مگر آن چراغهای رنگی، بجز نور شادی نور دیگری میپاشیدند؟
مگر آن لباسهای سفید، بجز خبرِ انس و الفت و آشتی خبر دیگری میدادند؟
مگر آن شب، بجز سرود زیبایی و جاودانگی سرود دیگری مینواختند؟ اینک پس از آن همه، چگونه میتوان نظاره گر از هم گسستن آن پیوند زیبا و مقدس بود؟
.۲۹۰ توضیح المسائل، م ۲۴۱۲.
.۲۹۱ توضیح المسائل، م ۲۴۱۳.
.۲۹۲ توضیح المسائل، م ۲۴۱۴.
.۲۹۳ توضیح المسائل، م ۲۴۱۵.
.۲۹۴ توضیح المسائل، م ۲۴۱۶.
.۲۹۵ توضیح المسائل، م ۲۴۱۷.
.۲۹۶ توضیح المسائل، م ۲۴۱۸.
.۲۹۷ تحریر الوسیلْ، ج ۲، ص ۳۰۳، پیش از مسأله ۱.
.۲۹۸ توضیح المسائل، م ۱۷۴۰.
.۲۹۹ توضیح المسائل، م ۲۶۴۴ و ۲۶۴۵.
.۳۰۰ توضیح المسائل، م ۲۶۷۲.
.۳۰۱ توضیح المسائل، م ۲۶۷۳.
.۳۰۲ توضیح المسائل، م ۲۴۵۱.
.۳۰۳ دفتر امام خمینی: بخش استفتا.
.۳۰۴ نزدیکان و خویشان و کسانی که در ردیف او هستند.
.۳۰۵ دفتر امام خمینی: بخش استفتا.
.۳۰۶ انتخاب وطن.
.۳۰۷ استفتا.
.۳۰۸ بهرهمندیهای جنسی.
.۳۰۹ دفتر امام خمینی: بخش استفتا.
.۳۱۰ تحریر الوسیلْ، ج ۲، ص ۳۰۵، پس از مسأله ۱.
311- مچن توضیح المسائل، پس از مسأله یییی.
.۳۱۲ استفتاآت، ج ۱، ص ۴۸۶، س ۱۴.
.۳۱۳ استفتاآت، ج ۱، ص ۴۸۶، س ۱۵.
.۳۱۴ تحریر الوسیلْ، ج ۲، ص ۳۰۶، م ۲.
