پرسش: غيبت حضرت مهدي عليه السلام بر چه مصلحت و حكمتي استوار است؟
پاسخ: در لابه لاي روايات، به بعضي حكمتهاي غيبت امام زمان عليه السلام اشاره شده است كه موارد زير از جمله آنهاست:
1. آزمايش: برخي روايات، فلسفه غيبت امام زمان عليه السلام را آزمايش شيعيان دانسته اند؛ چنان كه امام صادق عليه السلام خطاب به جمعي از يارانش فرمود:
به خدا سوگند، آنچه در انتظارش هستيد واقع نخواهد شد تا آنكه آزمايش و غربال شويد. به خدا سوگند، اين امر تحقق نخواهد يافت مگر پس از يأس، و پس از آنكه اهل شقاوت و سعادت، بدبختي و خوشبختي خويش را پيدا كنند. ( اثبات الهداة، ج 3، ص 510 . )
2. نبود آمادگي در شيعيان: از بعضي روايات برميآيد كه بيلياقتي شيعيان و نبود آمادگي در آنان و ستمكاري مردم، سبب غيبت امام زمان عليه السلام و دست كم موجب طولاني شدن آن است. مُفضَّل بن عمر از امام صادق عليه السلام نقل ميكند:
آگاه باشيد كه زمين از حجّت خدا خالي نيست، امّا خداوند به واسطه ناداني و ستمكاري مردم، ديدگان آنان را از ديدار حجتش فروبسته است. (بحار الانوار، ج 51 ، ص 112. )
3. تشكيل حكومت عدل جهاني: از علّت هايي كه در روايات براي غيبت آمده، آن است كه امام زمان عليهالسلام آخرين حجت الهي است و مأموريت تشكيل حكومت عدالت گستر الهي در پهنه زمين، بر عهده او ميباشد. شكل گيري چنين حكومتي، در گرو اين است كه در عموم ملّتها، زمينه روحي و فكري، براي پذيرش آن فراهم گردد.
احاديث مربوط به اينكه امام زمان عليهالسلام آخرين حجت خدا و تشكيل دهنده حكومت عدل جهاني است در حدّ تواتر بوده، از شيعه و اهل سنت روايت شده است. ( براي نمونه ر.ك: بحار الانوار، ج 51 ، ص 54 و 60 ؛ كمال الدين و تمام النعمه، ج 1 ـ 2، ص 259 و 282؛ منتخب الاثر، ص 93؛ ينابيع الموده، ج 1 ـ 3، جزء سوم، ص 105 و 108؛ المستدرك علي الصحيحين، ج 4، ص 558 . )
4. ترس حضرت از كشته شدن: در پارهاي روايات نيز ترس امام زمان عليه السلام از كشته شدن، از علّت هاي غيبت او شمرده شده است. (اصول كافي، ج 1، ص 370. ) البته ترس حضرت، از اين است كه زمين از حجّت خالي شود و اهلش را در خود فرو برد وگرنه امام زمان عليه السلام نيز مانند پدرانش از شهادت در راه خدا باكي ندارد. بايد توجه داشت كه هر يك از امامان پيشين كه از دنيا ميرفت امام ديگري به جاي او مينشست، ولي با كشته شدن امام زمان عليه السلام ، جانشيني براي او وجود نخواهد داشت و زمين از حجت خالي ميگردد. اين در حالي است كه خداوند مقدّر كرده كه سرانجام، حق بر باطل پيروز شود و به واسطه وجود مقدّس امام دوازدهم دنيا به كام حق پرستان شيرين گردد.
از سوي ديگر خداوند ميتواند حضرت مهدي عليه السلام را از شر دشمنان حفظ نمايد، ولي كارها را طبق اسباب و از مجراي عادّي انجام ميدهد. بنا نيست حفظ وجود مقدّس پيامبران و امامان و ترويج دين، خارج از سنّت عمومي اسباب و علل باشد و خلاف جريان عادّي عمل شود وگرنه دنيا ديگر محل تكليف، اختيار و امتحان نبود.
