۱ . حضرت آيت الله جوادی آملی می فرمايند : تدبّرِ جامع نشان می دهد که مفاد دعوت به احسان ، قدر مشترک بين وجوب و استحباب ، يعنی اصل رجحان است به طوری که اگر ترک احسان با عقوق ، قطع رحم و ايذای والدين باشد چنين احسانی واجب است و گرنه مستحب است و تفصيل حکم آن برعهده فقه است . آنچه اين احتمال را تأييد می کند اين است که در آياتِ مربوط به والدين به دو چيز دستور داده نشده است يکی امر به احسان و ديگری نهی از عقوق و ايذاء بلکه فقط به احسان دستور داده شده است .
خدای سبحان در ازای احسان و تربيت والدين نسبت به فرزندان دو چيز را بر فرزندان واجب کرد که پاداش والدين به حساب می آيد يکی احسان به آنان به ويژه دوران ضعف و پيری و ديگر دعا در حقّ آنها که ممکن است آن نيز از مصاديق احسان به حساب آيد ، [بنابراين ] حقّ وجوبی پدر و مادر در مواردی است که عصيانِ آن ، عقوق محسوب شود و مايه اذيّت پدر و مادر گردد و حقّ استحبابی در مواردی است که چنين نباشد .
اطلاقِ احسان و نيز مطلق بودنِ حرمتِ عقوق به شهادتِ برخی احاديثِ مأثور شامل حيات و مماتِ والدين می شود چنان که تغيير حال از احسان به عقوق يا به عکس در هر دو حال ممکن است .
ر . ک . تسنيم ، حضرت آيت الله جوادی
۲ . آنچه در آيات شريفه قرآن کريم و احاديث معصومين عليهم السلام درباره احسان به والدين سفارش شده است برخی از مواردش واجب و برخی مستحب است .
مصادیق احسان به پدر و مادر ِ از دنیا رفته
مصاديق احسان به والدين پس از مرگ آنان عبارتند از:
1 . آنان را در آرامستان نزديك به خاك سپردن
2 . خويشان و بستگان را نزديك به هم به خاك سپردن
3 . هنگام دفن ، خويشان و بستگان روي قبر آنان خاك نريختن
4 . صدقه دادن در اوّلين شبِ دفن آنان
5 . انجام نمازِ ليلة الدفن
6 . انجام نمازهاى قضا شده آنان.
7 . به جا آوردن روزههاى قضاى آنان.
8.انجام حج فوت شده آنان.
9 پرداخت بدهىهاى خمسى آنان اگر اهل خمس نبوده و يا بدهكار بودهاند.
10 . پرداخت زكات از طرف آنان اگر بدهكار بودهاند.
11 . پرداخت كفّارات آنان
12 . پرداخت بدهىهای آنان و دادن حق الناس ها و در موارد مشكوك ، دادنِ ردّ مظالم.
13 . اگر کار خير ناتمامی داشته اند به اتمام رساندن.
14 . حفظ کارهای خيرِ تمام شده آنان ( باقيات الصالحات ) .
15 . سنّت های خوبشان را ادامه دادن .
16 . شكر نعمتهايى كه خداوند به آنان كرامت فرموده بجا آوردن .
17. وفاى به عهد ، نذر و قسمهايى كه آنان عمل نكردهاند.
18 . . رسيدگی به ارحام و بستگان و رفع اختلاف آنان .
۱9 . به جای پدر و مادر به زیارتِ عمو ، عمّه ، خاله و دایی رفتن و آنچه پدر و مادر در باره آنان انجام می دادند انجام دادن .
20 . خبرگيرى از دوستانشان و رسيدگی به آنان.
21 . کاری کند که مردم برای آنان طلب مغفرت نمایند و پرهیز از هر کاری که سبب می شود دیگران نسبت به آنان سب و لعن داشته باشند .
22. اجازه ندهد به آنان یا قبرشان بی حرمتی شود .
23 . زیاد به یاد آنان بودن .
24 . طلب مغفرت كردن براى آنان
25 . دعا كردن براى آنان .
۲6 . زيارت قبور آنان.
۲7 . خيرات كردن براى آنان.
28 . عمل نمودن به وصيّت هاي آنان در اوّلين فرصت
