شروع گیاه خواری با تاریخ پیدایش انسان در روی زمین آغاز شده است . انسان های اولیه در جنگل های گرمسیری زندگی می کردند و خوراک آنها میوه درختان بود. اما به واسطه پیش آمدهای ناگهانی مانند زمین لرزه ، سیل و غیره به نواحی دیگری کوچ کردند و به تناسب تغییرات آب و هوایی و کمیاب شدن میوه ها و به علت گرسنگی مجبور شدند از گوشت جانورانی را که برای دفاع از خود می کشتند بخورند و پس از کشف آتش این عادت را حفظ نمودند. بودا ، زرتشت ، فیثاغورث ، سقراط ، افلاطون ، مولانا و عطار نیشابوری از جمله افرادی هستند که گیاه خوار بوده و به شاگردان و پیروان خود این شیوه را توصیه نموده اند.
گیاه خواری چیست؟گیاه خواری با تاریخ پیدایش انسانها آغاز شده است. ثابت شده انسان های اولیه که در جنگل های گرمسیری میزیستند، خوراک شان میوه درختان و گیاهان بوده است و میلیون ها سال با همان خوراک می زیستند اما به واسطه پیشامدهای ناگهانی مانند زمین لرزه، سیل و غیره ناگزیر شدند که به نواحی دیگری کوچ نمایند و به تناسب تغییرات آب و هوایی و کمیاب شدن میوهها به علت گرسنگی ناگزیر شدند گوشت جانورانی را که برای دفاع از خود می کشته اند، مصرف کنند و پس از کشف آتش، این عادت را حفظ کردند و در نتیجه گیاه خواری کمکم جای خود را به همه چیزخواری داد. بودا، زرتشت، فیثاغورس، سقراط، افلاطون، مولانا و عطار نیشابوری از جمله افرادی هستند که گیاه خوار بوده اند و این شیوه را به شاگردان و پیروان خود توصیه کرده اند.
گیاه خواران گوشت، مرغ و ماهی نمیخورند. گیاه خواران مطلق، سایر فرآورده های حیوانی و فرآورده های تهیه شده از تخم مرغ، لبنیات، عسل، چرم، پشم، ابریشم، لوازم آرایشی و صابون های تهیه شده ازمشتقات حیوانی را استفاده نمی کنند.
رژیم گیاه خواری برخلاف رژیم همه چیزخواری که شامل تمام منابع حیوانی و گیاهی است،به معنی محدود کردن رژیم غذایی به منابع گیاهی و پرهیز از مصرف گوشت قرمز، پرندگان، ماهی، صدف و نیز محصولات حاصل از گوشت مثل ژلاتین، رنین، ,… است و حتی در برخی رژیم های گیاه خواری غذاهای به دست آمده از حشرات مانند عسل نیز مصرف نمی شوند.
افراد به دلایل گوناگونی گیاه خواری را انتخاب می کنند. به طور مثال، به دلیل برخورداری از سلامت یا حفظ محیط زیست و یا به دلایل اخلاقی یا از دید مذهبی . برخی افراد کشتن حیوانات و مصرف گوشت آنها را گناه می دانند و به همین دلیل گیاه خواری در میان بوداییان و هندوان بسیار شایع است. برخی گیاه خواران معتقدند هنگامی که گاو شیرده یا مرغ های تخم گذار به منظور تولید بسیار پیر هستند، گوشت آنها فروخته می شود و گوساله های نر شیر تولید نمی کنند و آنها بیشتر برای استفاده از گوشت و سایر فرآورده هایشان پرورش داده می شوند. برخی از افراد از این فرآورده ها پرهیز می کنند که به علت شرایط مرتبط با تولیدشان است. . گروه دیگر برای حفظ سلامت٬ مسایل درمانی و برای زیبایی اندام گیاهخوار می شوند و برخی دیگر به علت فقر مالی و دلایل اقتصادی به این رژیم روی میآورند.
بسیاری از گیاه خواران، این روش زندگی را انتخاب می کنند برای اینکه انسانیت و حفظ طبیعت را گسترش دهند. آنها می دانند که کامل نیستند اما معتقدند که مسوولاند تا بیشترین تلاششان را بکنند و در عین حال درباره دیگران داوری نمی کنند.
در مقابل اصطلاح رژیم همه چیزخواری یا OMNIVOROUS DIET که شامل تمام منابع حیوانی و گیاهی می باشد ، رژیم گیاه خواری یا VEGETARIAN DIET وجود دارد یعنی محدود کردن رژیم غذایی به غذاهای گیاهی و پرهیز از مصرف انواع گوشت ها و محصولات حیوانی.
انواع رژیم گیاه خواری :
رژیم گیاه خواری انواع گوناگونی دارد که ما آنها را برای شما بیان می کنیم. در بعضی از گروه های گیاه خوار علاوه بر غذاهای گیاهی، از مواد غذایی دیگر با منشا حیوانی نیز استفاده می شود. LACTO – VEGETARIAN : علاوه بر غذاهای گیاهی ، از فرآورده های لبنی به جز بستنی نیز استفاده می کنند. OVO- VEGETARIAN: علاوه بر غذاهای گیاهی ، از تخم مرغ نیز استفاده می کنند. LACTO-OVO- VEGETARIAN : این گروه علاوه بر غذاهای گیاهی، از شیر و تخم مرغ در برنامه غذایی خود استفاده می کنند که متداول ترین و راحت ترین نوع گیاه خواری است. SEMI- VEGETARIAN : به نام رژیم نیمه گیاه خواری است. این گروه فقط گوشت قرمز را از برنامه غذایی خود حذف می کنند، ولی محصولات لبنی ، تخم مرغ ، مرغ و ماهی را مصرف می کنند. این نوع رژیم ممکن است به دلایل مذهبی و سنتی ، الگوهای فرهنگی و یا جهت حفظ سلامتی اتخاذ شود. VEGAN : تحت عنوان گیاه خواری تام می باشد که هیچ نوع گوشت و محصولات حیوانی را مصرف نمی کنند. رژیم این افراد شامل سبزیجات ، غلات، حبوبات ، انواع مغزها، دانه ها و میوه ها می باشد. این گروه حتی از محصولات چرمی ، پشمی ، ابریشمی یا هرگونه محصول بدست آمده از حیوانات نیز استفاده نمی کنند. PESCO- VEGETARIAN: این گروه از فرآورده های لبنی ، تخم مرغ و ماهی تغذیه می کنند، اما از انواع دیگر گوشت پرهیز می کنند. FRUITARIAN : این گروه فقط از میوه های خام یا خشک شده ، انواع مغزها، عسل و روغن زیتون استفاده می کنند و غذاهای پخته را به میزان حداقل مصرف می کنند.
فواید رژیم گیاه خواری:
رژیم گیاه خواری دارای انرژی کمی است و کمتر از ۳۰ درصد کالری آن توسط چربی ها تأمین می شود . بیشتر چربی های مصرفی در این رژیم ، اسیدهای چرب غیر اشباع می باشد که حدود ۶۰ درصد آن اسید لینولئیک است. همچنین دارای مقدار زیادی کربوهیدرات های پیچیده و فیبر است. بنابراین برای کاهش وزن و درمان بسیاری از بیماری ها موثر و مفید است .با توجه به این توضیحات ، رژیم گیاه خواری دارای مزایای زیر می باشد: – کمک به کاهش وزن
– کاهش خطر ابتلا به بیماری های قلب و عروق
– کاهش سکته مغزی
– کاهش ابتلا به سنگ کیسه صفرا
– کاهش ابتلا به سرطان روده، ریه و سینه
– کاهش ابتلا به دیابت نوع ۲
– کاهش ابتلا به فشار خون و آرتریت روماتوئید
– کمک به درمان یبوست
معایب رژیم گیاه خواری
با وجود کلیه مزایایی که این نوع رژیم دارد ولی خطر پیدایش کمبودهای تغذیهای در گیاه خواران، به خصوص گروه های آسیب پذیر مانند زنان باردار و شیرده، کودکان، نوجوانان و ورزشکاران وجود دارد. در دوران بارداری و شیردهی به دلیل تامین رشد جنین و تغییرات بدن مادر، نیاز به کالری، پروتیین، ویتامین و مواد معدنی افزایش می یابد ولی ویتامین های B2،B6،B12، اسیدفولیک و عناصری مثل روی و آهن در منابع حیوانی بیشتر و قابل جذب تر هستند٬به طوری که B12را فقط در منابع حیوانی می توان یافت. بنابراین مادران باردار و شیرده که از این رژیم استفاده می کنند باید به میزان بالاتری از مغزها، حبوبات، میوه های خشک و محصولات لبنی یا در صورت امتناع از شیر سویا استفاده کنند. درباره کودکان پیرو این رژیم نیز با وجود برنامه غذایی متنوع و کامل می توان رشد مناسب آنها را تامین کرد ولی به دلیل وجود مقادیر زیاد مهارکننده های جذب در منابع گیاهی مانند فیتات که در غلات و دانه ها وجود دارد، اگزالات که در اسفناج، ریواس، شکلات و بادامزمینی وجود دارد، سیترات موجود در مرکبات و تانات موجود در چای، به کاهش جذب مواد مغذی منجر میشود. بنابراین درباره کودکان بهتر است علاوه بر تامین پروتیین کافی برای سلامت و رشد استخوان هایشان و رفع نیاز به چربی و کلسیم باید از شیر و لبنیات نیز استفاده کنند و علاوه بر آن از منابع روی که برای رشدشان مفید است، استفاده کنند. غلات سبوس دار، سبزی های برگ سبز تیره و زرد تیره منبع خوب روی هستند. از دیگر معایب رژیم گیاه خواری، وجود مقادیر زیاد ویتامین C دراین رژیم است که مازاد ویتامین C به اسید اگزالیک تبدیل می شود و خطر ابتلا به سنگ های اگزالاته کلیوی را در این گروه افزایش می دهد. در پایان باید یادآور شویم که برای حفظ سلامت کامل و همه جانبه، داشتن یک رژیم متعادل، متناسب و متنوع کلید طلایی موفقیت است.
۱ـ ویتامین های B2 , B6 , B12 ، اسید فولیک و عناصری مثل روی و آهن در منابع حیوانی بیشتر و قابل جذب تر هستند.
2ـ وجود مهار کننده های جذب درمنابع گیاهی مثل ” فیتات ” ( در غلات سبوس دار، انواع مغزها و دانه ها )، اگزالات ( در اسفناج ، ریواس، جعفری ، بادام زمینی و انواع مغزها ) و سیترات ( در مرکبات ) باعث کاهش جذب مواد مغذی می شوند.
3ـ کمبود اسید های آمینه ضروری در غذاهای گیاهی
4ـ مصرف زیاد ویتامین C ( در اثر مصرف زیاد میوه و سبزی ) باعث می شود که مازاد ویتامین C به اسید اگزالیک تبدیل شود و خطر ابتلا به سنگ های اگزالاته در گیاه خواران افزایش یابد.
