دکتر محمد علی خنجی و مبارزه با بهائیت

محمد علی خنجی را بشناسیم  
محمد علی خنجی قبل از اینکه یک منتقد فرقه بهائیت باشد یک محقق بود و همواره در پی حق و حقیقت قدم می زد و قلم می نگاشت .
در سال ???? از دانشکده حقوق دانشگاه تهران موفق به اخذ درجه لیسانس در رشته حقوق قضایی گردید؛سپس جهت ادامه تحصیل به فرانسه عزیمت کرد و از دانشگاه پاریس موفق به اخذ درجه دکترای اقتصاد شد.
وی در سال ???? به ایران بازگشت و به عنوان وکیل دادگستری به فعالیت مشغول شد و در کنار وکالت به پژوهش و تحقیقات علمی در حیطه جامعه شناسی،تاریخ،اقتصاد،زبان شناسی،مردم شناسی و سایر شاخه های علوم انسانی پرداخت و نیز از همان سال بازگشت به کشور، درمسیر هدفهای میهنی دکتر محمد مصدق در مبارزه برای ملی شدن صنعت نفت علیه استعمار و نفوذ بیگانه به همکاری مؤثر پرداخت.ایشان در کنار تسلط در تحلیل مسایل اقتصادی و اجتماعی،بر زبان و ادب پارسی احاطه داشت و در ضمن با زبانهای فرانسه،عربی،انگلیسی،آلمانی و روسی و چک نیز آشنا بود.
دکتر محمد علی خُنجی (????ــ????.ش) پژوهشگر، نویسنده، مترجم، روزنامه نگار، نظریه پرداز و سیاستمدار مبارز و نام آشنای ایران در دوران معاصر است که «فرهنگ» و «سیاست»، دغدغ? اصلی و همیشگی زندگی او بود و عاقبت نیز در همین مسیر جان باخت.
این تحلیلگر مسائل اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فلسفی، سال ????، در بحرین (که هنوز رسماً از ایران جدا نشده بود) در خانواده ای فرهنگی دیده به جهان گشود و پس از طی تحصیلات ابتدایی و متوسطه، در دانشکد? حقوق دانشگاه تهران به تحصیل در رشت? قضائی پرداخت و به اخذ مدرک لیسانس نائل گشت (????). سپس به فرانسه رفت و تحصیلات عالیه را، این بار در رشت? اقتصاد، در دانشگاه پاریس ادامه داد و پس از اخذ دکترای اقتصاد از آن مرکز علمی (????) به ایران بازگشت.
بازگشت خنجی به وطن، مقارن با دوران شکوفایی نهضت ضدّ استعماری ملی کردن صنعت نفت بود و او که همواره دغدغ? آزادی و پیشرفت ملت ایران را داشت، در صف فعالان این جنبش و هواداران پابرجای دکتر مصدق درآمد و پس از وقوع کودتای انگلیسی ــ امریکایی ?? مرداد، نیز در نهضت مقاومت ملی به مبارزه ادامه داد و در تحریر مقالات روزنام? مخفی نهضت مقاومت: «راه مصدق»، و تدوین اعلامیه های آن، همکاری گسترده ای داشت. پیداست که طی این مسیر، برای وی بی رنج و دردسر نبود و خصوصاً انتشار مقال? کوبنده اش بر ضدّ رژیم دیکتاتوری وقت در آن روزنامه با عنوان «مجسمه ابوالهول کودتا در دانشگاه تهران نصب می شود»، سبب شد که دستگیر و در زندان لشکر ? زرهی به بند کشیده شود. در تداوم این مبارزه، هنگام تجدید حیات جبهه ملی در اواخر ده? ????، به همکاری گسترده ای با آن دست زد که عضویتش در شورای مرکزی جبهه ملی (دوم) در ???? از جلوه های بارز آن بود.
«فرهنگ» نیز، در کنار «سیاست»، دل مشغولی عمد? دکتر خُنجی در تمام عمر بود. او، گذشته از فارسی، با زبان های گوناگون فرانسوی، انگلیسی، آلمانی و روسی آشنا بود و در کارنام? قلمی او، به تألیف و ترجم? کتاب های متعددی همچون کتاب ارزش (انتشار در سال ????)، ناسیونالیزاسیون «ملی کردن صنایع» (????)، تحلیلی از فراماسونری (????) و بررسی تاریخ ماد و منشأ نظریه دیاکونوف (????) بر می خوریم که این آخری، به نقد دیدگاه های خشک و جزمی مارکسیسم در مورد تاریخ می پردازد. نیز باید از مقالات بسیار خنجی در موضوعات گوناگون سیاسی، اجتماعی، تاریخی و انتقادی یاد کرد که در نشریات مختلف دهه ???? و ???? (شاهد، نیروی سوم، راه مصدق، اندیشه نو، علم و زندگی، و راهنمای کتاب) درج یافته است و بعضاً نام مستعار وی (روزبهان) را بر پیشانی دارد. هرچند دیدگاه های او بعضاً خالی از تأمل نمی نماید، باید اذعان کرد که عمر خویش را تماماً به اندیشه خدمت به وطن و مبارزه با دشمنان ملت گذرانده است.
صبح سه شنبه ? بهمن ???? جسد دکتر خنجی در محل مسکونی او (واقع در خیابان بهار تهران)، درحالی که مدتی از مرگش گذشته بود، به دست آمد. افسر پلیس با تأخیر بر سر جنازه اش حاضر شد و به رغم اصرار افراد خانواده، از هرگونه رسیدگی و تحقیق و بررسی خودداری ورزید. این امر و دیگر قرائن، در ذهن دوستان مبارزش، این حدس را تقویت کرد که وی قربانی توطئه ساواک شده است، و البته این امر، در مورد آن اندیشمند مبارز، به هیچ رو بعید نبود. هشت سال پس از مرگ مشکوک خنجی، در نخستین بهار آزادی، سازمان نویسندگان و پژوهشگران و هنروران جبهه ملی، یکی از شماره های نشری? خویش را به «یادنامه» دکتر خنجی اختصاص داد[?] و در آن، علاوه بر زندگی نامه خنجی (که پایه شرح حال فوق قرار گرفته) و ارائه فهرستی از کتب و مقالات او، بعضی از رساله ها و مقاله های وی را درج کرد، که یکی از آن ها مقال? تحلیلی و انتقادی وی دربار? فرق? ضالّه بود که با عنوان «تحقیقی در باب مذاهب ”بابی“ و ”بهائی“ قبلاً در نشریه اندیشه نو نشر یافته بود.[?] خنجی در این مقاله، دو شعار اصلی بهائیت را، که اطاعت از حکومت و عدم دخالت در سیاست، و برقراری صلح عمومی می باشد، بررسی و نقد کرده است. در ادام? این نوشتار دیدگاه فوق، و دلایل ضعف بهائیت در عمل به این شعارها از نظر محمدعلی خنجی شرح داده شده است.
برخی از تألیفات به چاپ رسیده ایشان در زیر ذکر می گردد:
رساله ای در بررسی تاریخ ماد و منشا نظریه دیاکونوف
بیانیه جبهه بین المللی
ناسیونالیزاسیون(ملی کردن) صنایع
سوسیالیسم و اخلاق
تاریخ تحولات اجتماعی ایران(جلد اول)
ترجمه کتاب “توتم و تابو” نوشته زیگموند فروید
ـــــــــــــــــــ پی نوشت
[?]ــ یادنامه به مناسبت هشتمین سالگرد فقدان دکتر محمدعلی خنجی، نشریه سازمان نویسندگان و پژوهشگران و هنروران جبهه ملی ایران، ش ??، به اهتمام فرشید افشار خرمشاهی، ص?? به بعد. مطالب مورد اشاره در مقاله حاضر، در صفحات ??? به بعد مأخذ اخیر آمده است.
[?]ــ نقل از: محمدعلی خنجی، «تحقیقی درباره مذاهب ”بابی“ و ”بهائی“»، اندیشه نو، ج ?، بخش ?، ?? بهمن ????، ص ? به بعد