چنانکه گفته شد وجود روان ناخودآگاه در انسان (امری) مسلم است. مسئله کشف روان ناخودآگاه دو نتیجه علمی برای الهیون در برداشت (با اینکه کسانی که در این راه کار کرده اند دنبال این نبودند که برای الهیون )کاری کرده باشند( آنها دنبال کار علمی خودشان بودند). یکی از آن نتایج در خود مسئله روح بود. روان ناخودآگاه اصالت روح را بیش از پیش ثابت کرد زیرا مسلم شد که عوارضی که در روان ناخودآگاه پیدا می شود اصلاً به عالم اعصاب انسان مربوط نیست.
حتی خود فروید معتقد است که بسیاری از دیوانگی ها که پیدا می شود، معلول بیماریهای عصبی نیست، معلول فرمان روان ناخودآگاه است.
گاهی می گویند فلان کس از غصه دیوانه شد، و واقعاً هم هستند افرادی که از غصه دیوانه می شوند. البته دیوانه به این معنا که یک حالت ” خل گری ” پیدا می کنند و دیگر آن غصه ای که باید بخورند اصلاً نمی خورند. وقتی این افراد را معاینه پزشکی می کنند هیچ عارضه ای در اعصابشان مشاهده نمی کنند ولی در عین حال در عمل می بینند که کارهای خل گری می کنند.
چرا اینطور می شوند؟ این نوع افراد گاهی دچار مصیبت های بسیار بزرگ غیر قابل تحمل می شوند. اینجاست که روان ناخودآگاه دست به کار می شود، یعنی کاری می کند که در دستگاه شعور خودآگاه اختلال ایجاد شود.
در عالم خیالات و تخیلات و اوهام، عالمی برای خودش پیدا می کند و هنگامی که در عالم خیالات و اوهام رفت اصلاً هیچ فکر نمی کند که مثلاً بچه اش مرده است، چه بسا فکر می کند که او زنده است. من به بعضی از این اشخاص برخورد کرده ام که در بعضی از کارهایشان فوق العاده اند، یعنی مثل یک آدم عادی، باهوش و با فهم و زیرک هستند، ولی مع ذلک در یک سلسله مسائل، این حالت خل گری را دارند. بعد از تحقیق معلوم شده که اینها چنین اشخاصی هستند.
معلوم می شود که شعر این شاعر که می گوید:
ز هشیاران عالم هر که را دیدم غمی دارد *** دلا دیوانه شو دیوانگی هم عالمی دارد
فقط شعر نیست، اندکی هم حقیقت است. گاهی ” دلا دیوانه شو دیوانگی هم عالمی دارد ” فرمانی است که شعور باطن به انسان می دهد، می گوید این شعور، اسباب زحمت است، پدر آدم را در می آورد، بزن به بی شعوری (نه به این معنا که تعمداً این کار را بکن، یعنی من کاری می کنم که تو اصلاً به بی شعوری بزنی در حالی که خودت هم نمی فهمی).
یکی از افرادی که دچار این نوع بیماریها بود و به تخیلات و اوهام گرفتار بود، از جمله تخیلاتش این بود که هر وقت کسالت پیدا می کرد، برای بهبود خودش نذر می کرد یک چلوکباب بخورد!
پس نتیجه اول کشف روان ناخودآگاه این بود که مسئله اصالت روح را بسیار روشن کرد. معلوم شد روان انسان خیلی عمیقتر از این حرف ساده بچه گانه ای است که چهار تا ماتریالیست می گویند: (حالات روانی انسان نتیجه) فعل و انفعال شیمیائی سلسله اعصاب است.
