پدر و مادر باید در محیط خانواده بگونه اى با کودک رفتار کنند که ضمن حفظ شخصیت کودک ، احـتـرام بـه او را در عـمـل اظـهـار کـنـنـد. از این رو، لازم است به روشهاى احترام به کودک توجّه کامل داشته باشند. اینک توجه شما را به چند روش جلب مى کنیم :
الف ـ بازى و رفاقت
بـراى رشـد و پـرورش شـخـصـیت اطفال مى توان از همبازى شدن با کودک استفاده کرد و از این طریق او را اقناع نموده ، راه را براى حل بسیارى از مشکلات جسمى و روانى هموار ساخت .
یـکـى از طرق پرورش شخصیت در کودکان ، شرکت بزرگسالان در بازى آنهاست . کودک از یک طـرف بـه سبب ضعفى که در خود و قوّتى که در بزرگسالان حس مى کند و از طرف دیگر به عـلت عـشقى که فطرهً به تکامل و تعالى دارد، مایل است کارهاى بزرگترها را مو به مو تقلید کـنـد و عـمـلاً خـود را شـبـیـه آنـهـا بـنـمـایـد… مـوقـعـى کـه پـدر یـا مـادر خـود را تنزّل مى دهد و در بازى کودکان شرکت مى کند و آنان را در کارهاى کودکانه مساعدت مى نماید، جـان طـفـل از مـسـرّت و شـادى لبریز مى شود و از خوشحالى به هیجان مى آید، در باطن خویش احـسـاس مـى کـنـد کـه کـارهاى کودکانه او آنقدر ارزنده و مورد توجه است که پدر و مادر با وى هـمـکـارى مـى کـنـنـد و خـود را هـم سـطـح او قـرار مـى دهـنـد. چـنـیـن احـسـاسـى ، شـخـصـیـت را در طفل زنده مى کند و حسّ استقلال و اعتماد، در باطن او شکفته مى شود.
امـیر مؤمنان (ع ) درباره رفتار لایق کودکان و اینکه والدین در ارتباط با کودکان خود را تا حدّ طفولیت و کودکى تنزل دهند، فرمود:
(مَنْ کانَ لَهُ وَلَدٌ، صَبا)
کسى که فرزند (کوچک ) دارد، با او رفتار کودکانه داشته باشد.
مـطـالعـه در زنـدگـى عـملى رسول خدا(ص ) و دیگر پیشوایان اسلام نیز نشان مى دهد که آنها کـودک را بـه بازى واداشته و حتى خود با آنها بازى مى کردند. داستان بازیهاى پیامبر(ص ) بـا نـوه هـایـش معروف است . در روایات مى خوانیم : آن حضرت آنان را بردوش خویش سوار مى کرد.
امام صادق (ع ) این گونه سفارش مى کند:
(دَعِ ابْنَکَ یَلْعَبَ سَبْعَ سنینَ)
بگذار فرزندت تا هفت سالگى بازى کند.
کـودک در بـازى نـیـاز بـه هـمبازى دارد؛ هرگاه کودک همبازى مناسب نداشته باشد و یا در محیط خـانـه تـنـهـا بـاشـد، افـسـرده مـى گـردد. در مـواردى کـه کـودکـان مشغول بازى اند، مشارکت پدر و مادر و یا بزرگترها در بازى موجب خشنودى و سرافرازى آنان مى گردد. پدر و مادر مى توانند با مشارکت مناسب در بازیهاى کودکان ، ضمن بالا بردن مهارت و حـس کـنـجـکـاوىِ آنـها، کودکان را براى تحمّل شرایط آینده زندگى براساس ضوابط نظام هستى ، آماده کنند و خواهشهاى آنان را تعدیل کنند و بتدریج آنان را از حالت کودکانه خارج کرده ، وارد دنیاى بزرگتران سازند.
البـتـّه ، در بـازى بـا کـودک بـایـد بـه امـکـانـات و تـوان جـسـمـانـى و تـعـدیـل انتظارات کودک توجه داشته باشیم تا همبازى شدن با آنها لطمه اى به حرمت پدر و مادر وارد نسازد.ب ـ افشاى سلام
پـدر و مـادر و مـربـّیـان تربیتى باید در محیط خانواده و اجتماع با استفاده از روشهاى عملى و آموزشى ، کودک را با وظیفه اخلاقى سلام کردن آشنا سازند.
اگـر کـودک بـه بـزرگـتـرهـا سـلام کـرد، لازم اسـت بـه گـرمى جواب او را بگویند و با این عـمـل ، شـخصیت او را مورد احترام قرار دهند. اگر به کودک اعتنا نشود و جواب سلام او داده نشود، عـمـلاً کـودک مـورد تـحـقـیـر قـرار گـرفـتـه و از ایـن بـى احـتـرامـى ، ملول و آزرده خاطر خواهد شد.
سلام کردن به کودکان یکى از شیوه هاى پسندیده پیامبر اکرم (ص ) بود و آن حضرت به همه مردم اعم از خردسال و بزرگسال سلام مى کرد.
سلام کردن به کودک دو اثر روانى دارد: براى سلام کننده باعث تقویت خوى پسندیده تواضع و فـروتـنـى اسـت ، و بـراى کـودک وسـیـله احـیـاى شـخـصـیـت و ایـجـاد اسـتـقـلال اسـت . طـفـلى کـه بـزرگـسـالان بـه او سـلام کـنـنـد و بـدیـن وسـیـله از وى تجلیل نمایند، لیاقت و شایستگى خود را باور مى کند و از کودکى معتقد مى شود که جامعه او را به عنوان یک انسان قابل احترام مى شناسد و مردم به او اهمیت مى دهند.
اهـمـیـّت سلام به کودک و حفظ شخصیت و احترام او، بگونه اى مورد تاءکید است که پیامبر اکرم (ص ) لازم مى دید آن را به صورت سنّت رایجى در میان مسلمانان درآورد. آن حضرت فرمود:
(خـَمـْسٌ لا اَدَعـُهـُنَّ حـَتَّى الْمـَمـاتِ… وَالتَّسـْلیـمَ عـَلَى الصِّبـْیـانِ لِتـَکـُونَ سـُنَّهً مـِنْ بـَعـْدى)
پـنـج چـیـز است که تا لحظه مرگ آنها را ترک نمى کنم ، یکى از آنها سلام کردن به کودکان است (در انجام این اعمال مراقبت دارم ) تا بعد از من به صورت سنّت درآید.
ج ـ وفاى به عهد
کـودک انـتـظـار دارد کـه در مـحیط زندگى ، پدر و مادر و دیگر افراد جامعه براساس صداقت و درسـتـى و وفاى به عهد با او برخورد کنند و اگر به وى وعده اى دادند، به آن وفا کنند. هر گـاه کـودکى دریابد که عهد و پیمان پدر و مادر، وفا مى شود و به وعده اى که دادند، تخلف نـمى کنند، احساس شخصیت مى کند و خود را مورد اعتماد و احترام دیگران مى بیند؛ اما اگر پدر و مـادر، خـود عـهـدشـکـن بـاشـند و با وعده هاى دروغ ، کودک را بفریبند، احساس حقارت و یاءس و نومیدى سراسر وجود کودک را فرا گرفته و دروغ گفتن و فریب دادن را مى آموزد. پیامبر اکرم (ص) فرمود:
(إِذا واعَدَ اَحَدُکُمْ صَبِیَّهُ فَلْیُنْجِزْ) وقتى یکى از شما به فرزند خود وعده اى داد، حتماً به آن وفا کند.
