پرسش ـ چرا بعضي انسانها زشت و بعضي زيبا هستند؟ آيا اين مسئله عامل ژنتيكي دارد يا اراده خداوند هم در اين كار دخيل است؟ اگر دخيل است، آيا عدالت رعايت ميشود و آيا مسؤوليت و وظايف انسانهاي زشت و زيبا در برابر خدا با هم برابر است؟
پاسخ ـ قبل از پاسخ، توجه شما رابه دونكته اساسي جلب ميكنيم: 1. از عوامل مهم و اساسي در تحليل و بررسي درست پديده ها، پرهيز از نگرش تك بعدي است. لازم است در برخورد با هر يك از پديده ها، ابعاد گوناگون آن را ملاحظه نماييم تا بتوانيم قضاوتي شايسته و مطابق با واقعيت داشته باشيم. رعايت اين اصل شرط ضروري در تحليل هر پديدهاي است.
2 . منشأ برخي شبهات در زمينه عدل الهي، عدم شناخت صحيح اراده الهي و اراده انسانها است. در اينباره لازم است بدانيم كه اراده انسانها در طول اراده الهي است، نه در عرض آن. چون اراده خداوند فوق اراده انسانها است و اختيار و اراده بشر نيز معلول اراده پروردگار است، هيچ تعارضي بين اين دو اراده نيست. با توجه به دو نكته ياد شده، در پاسخ سؤال ميگوييم:
الف) زشت يا زيبا بودن برخي انسانها و فرقه اي ديگري كه بين آنان است، معلول عوامل مختلفي است كه به اختصار به بعضي از آنها اشاره ميشود:
1 . وراثت: بسياري از صفات جسمي و روحي انسانها در اثر وراثت از پدر و مادر و اجدادشان به آنها منتقل ميگردد. هرچند در گذشته به اين عامل مهم چندان توجهي نميگرديد، امّا درروايات اهلبيت(ع) به اين مسئله توجه جدي شده است. دانشمندان علوم طبيعي نيز در قرن اخير به نقش عظيم اين عامل تا حدودي پي بردهاند؛ چنان كه امروزه علم ژنتيك به عنوان يكي از علوم حياتي در مراكز معتبر علمي دنيا شناخته شده است.
2 . تغذيه در دوران بارداري: از عوامل مهم ديگر در زشتي و زيبايي و تفاوتهاي ديگر افراد نسبت به همديگر، نوع تغذيه مادران در هنگام بارداري است. اين مطلب نيز همان گونه كه در روايات معصومين(ع) بدان اهتمام فراواني شده، از نظر علوم تجربي نيز به اثبات رسيده است. در روايتي از پيامبر(ص) نقل شده است كه فرمود: به همسران باردار خود كندر بدهيد؛ زيرا در افزايش خرد بچه مؤثر است. (مجلسي، بحارالانوار، ج 63، ص 444.)
و در روايتي ديگر آمده است:فردي كه «بِهْ» بخورد، فرزندش زيبا خواهد بود. (همان، ص 170.)
و امام رضا(ع) فرمود:
به زنان باردار «كندر» بخورانيد تا فرزندي كه در شكم دارند اگر پسر است باهوش و دانا و شجاع و اگر دختر است، خوش قيافه و خوش اخلاق گردد. ( همان، ص 444.)
3. محيط: ازديگر عوامل مؤثر در نوع صفات جسمي و روحي فرزند، محيط جغرافيايي زندگي است. براي مثال، فرزنداني كه در محيط هاي گرمسير به دنيا ميآيند با آنان كه در مناطق سردسير متولد ميشوند، از نظر صفات جسمي و روحي يكسان نيستند. نمونه هاي عيني چنين تأثيري را ميتوان در انسانهايي كه هم اكنون در قارههاي مختلف جهان زندگي ميكنند، مشاهده نمود.
ب) تفاوتهايي كه بين انسانها ـ از نظر زشتي و زيبايي و… ـ به چشم ميخورد، هيچ گونه منافاتي با عدل الهي ندارد، چون اراده الهي در تدبير نظام طبيعت بر اساس قوانيني است كه خداوند در آن قرار داده است و اين قوانين به هيچنحو تغييرپذير نيست. از جمله اين قوانين، اموري است كه در بند «الف» به عنوان «عوامل انتقال صفات» به آنها اشاره شد. بنابراين،اگر شخصي زيبا يا زشت باشد، دراثر عوامل خاصي است كه در نظام طبيعت نهاده شده است.
البته اگر خداوند در شرايطي مساوي، يكي را زشت و ديگري را زيبا بيافريند، ظلم روا داشته است، در حالي كه خداوند هيچ گاه به بندگانش ظلم نميكند. ضمناً در نزد خداوند، فرقي بين زشترويان و زيبارويان وجود ندارد و تنها معيار برتري تقواي الهي است:
اِنَّ اَكْرَمَكُم عِنْدَاللّهِ اَتْقاكُم (حجرات 49، آيه 13.)
گراميترين شما نزد خدا، باتقواترين شماست.
البته چون زيبايي در برابر زشتي، نعمتي محسوب ميگردد، تكليف صاحبان سيماي زيبا بيشتر از ديگران است و آنان بايد حق آن نعمت را ادا كنند و در حفظ پاكدامني مراقبت بيشتري نمايند.
