پرسش: شب اول قبر چگونه شبي است ؟
پاسخ: شب اول قبر، اولين شبي است كه روح از بدن مفارقت كرده است اما در مورد كيفيت آن: فشار قبر در اين قبر خاكي رخ نميدهد؛ بلكه در جايي است كه روح در آن قرار دارد. براي فهم اين مطلب، توجه به عالم خواب بسيار راهگشا است. وقتي شخصي دهها حادثه تلخ و شيرين را در خواب مشاهده ميكند، حقيقتاً متأثر و يا خوشحال ميشود؛ حال آن كه جسم او در جاي خود ثابت است. فشار قبر و عذابهاي آن نيز، در حقيقت از آن روح است و در عالمي ديگر صورت ميگيرد. همچنين گفتني است آن قبري كه باغي از باغهاي بهشت و يا حفرهاي از حفرههاي دوزخ است، اين قبر خاكي نيست… . در رابطه با مساله فشار و عذاب قبر ابتدا بايد مفهوم واقعي آن را شناخت و سپس فلسفه آن را كاويد. دقت در متون ديني به اين نكته راهبر است كه مقصود از فشار قبر اين نيست كه در اين قبور خاكي محسوس – كه جزئي از عالم ماده است – فشاري بر بدن مادي انسان ها وارد ميشود. بلكه مقصود از قبر دربسياري از روايات عالم برزخ است و مقصود از “فشار” عذاب خاصي است كه انسان درآن عالم متناسب با كنشهاي خود ميبيند. در رابطه با فلسفه اين عذابها بايد گفت: سراي آخرت – كه اولين مرتبه آن عالم برزخ است – منشاء ظهور ملكات و تجسم اعمال آدمي است. در آن جهان هر كس با سرمايه اعتقاد و عمل و كردار دنيايي خويش زيست ميكند. اعتقادات، ملكات و اعمال صحيحه و فاضله حقايقي نوراني هستند كه چهره ملكوتيشان نعمات گوناگون بهشتي است. در مقابل پندارها و كنشهاي باطل و ملكات رذيله حقايقي ظلماني و نارياند كه باطن و ملكوتشان عذابها و فشارهاي دوزخي هستند. همين كه آدمي از اين جهان رخت بربست با همان سرمايهاي كه اندوخته زندگي خواهد كرد و در دوزخ سيئات يا نعيم حسنات قرار خواهد گرفت. از طرف ديگر عذاب قبر (عالم برزخ) براي برخي از موءمنان مبتلا به بعضي معاصي نعمت است؛ زيرا مدتي متناسب با كميت و كيفيت گناه در عذابند و هرگاه ميزان لازم از عذاب را چشيدند از آن خارج گشته و با لطف خداي سبحان آمادگي ورود به بهشت را مييابند. صدوق ميگويد: علت فشار و عذاب قبر چه بسا كفاره گناهاني است كه وي در دنيا مرتكب شده و گرفتاريهاي دنيوي و مرضها و سختي جان سپردن نتوانسته كفاره كامل گناهان باشد.
