اخلاق خوب و خوش
در روایتی دیگر آمده که پیامبر اسلام که فرمودند: «پناه به خدا می برم از همسری که قبل از آنکه به سن پیری برسم، مرا پیر کند.»
امام صادق (ع) فرمودند: «در گزینش همسر، کسی را انتخاب کنید که متبسم و شاد باشد.»
اصالت خانوادگی
از آنجا که قانون «وراثت» از اصول مسلم اسلامی و علمی است، ویژگی های والدین در ساختار شخصیت فرزندان مؤثر است. همان گونه که فرزندان در شؤون جسمی از پدر و مادر ارث می برند، در امور معنوی و حالات روحی نیز ارث می برند؛ مثلا پدر و مادری که شجاع، پاکدامن، با اراده و متدین می باشند، نقش زیادی در انتقال این صفات به فرزندان خود دارند و به عکس اگر ترسو، ناپاک، سست اراده و بی بند و بار باشند، مسلما زمینه ساز این صفات در فرزندان خود خواهند شد و به تعبیر قرآن کریم: «سرزمین پاک (و آماده)، گیاهش به اذن پروردگارش بیرون می آید؛ اما زمینی که خبیث (و شوره زار) است، جز محصولی اندک و بی فایده بیرون نمی دهد.» (اعراف، ۵۸)
قرآن کریم می فرماید: «زنان شما کشتزار شمایند، هرگاه بخواهید، به کشتزار خود درآیید…» (بقره، ۲۲۳) در این آیه، زنان به مزرعه و کشتزاری تشبیه شده اند که بذر مرد را در درون خود پرورش داده و پس از نه ماه ، گل فرزند را به جامعه تقدیم می کنند؛ از آنجا که بذر و زمین، هردو در تولید محصول نقش مهمی دارند؛ والدین نیز در شخصیت فرزند نقش آفرینی می کنند.
آیات و روایات متعددی به «اصل وراثت» و نقش والدین در شخصیت و آینده فرزندان اشاره دارد که به برخی از آنها اشاره می نماییم:
۱- حضرت نوح لا پس از ۹۵۰ سال دعوت مردم، از خدای تعالی خواست که از کافران هیچ کس بر زمین باقی نگذارد؛ زیرا آنان جز گناهکار و کفرپیشه نمی زاینده این آیه، اشاره به قانون وراثت میکند که پدر و مادر ناپاک، موجب ایجاد فرزند ناپاک خواهد شد.
۲ – یوسف (ع) در توجه دادن به اصالت خانوادگی خود، به پدران خود اشاره نمود: «پدرانم ابراهیم و اسحاق و یعقوب» (یوسف، ۳۸)
۳- از آنجا که صالح بودن پدر و مادر و خانواده ، در رفتار و کردار فرزند مؤثر است و از والدین و خانواده صالح، جز فرزند صالح انتظار نیست؛ لذا مردم با دیدن نوزادی همراه مریم نا به بدی او حکم کردند و در این سرزنش عجولانه، اشاره به اصالت و شرافت خانوادگی مریم خالی کردند و گفتند: «پدرت مرد بدی نبود و مادرت (نیز) بدکاره نبود.» (مریم، ۲۸)
۴- در زیارت مطلقه امام حسین، وبعضی از زیارت های دیگر خطاب به امامان (ع) می خوانیم: «گواهی میدهم که تو نوری بودی در پشت های بلند مرتبه و در رحمهای پاک ، دوران جاهلیت بوسلیه پلیدی هایش تو را آلوده نساخت و تیره گی جامه هایش را بر تن تو نکرد»
[۱]
این عبارت معروف در زیارتنامه ها، اشاره به طهارت و پاکی پدران و مادران امامان معصوم نام دارد که آنها از هر نظر پاک بودند و قداست و پاکی را به ارث برده اند.
۵- امیرمؤمنان علی (ع) در عهدنامه خود به مالک اشتر به افرادی که از «بیوتات صالحه» (از خانواده های صالح و پاک) برخاسته اند، تکیه کرده و می فرماید: «روابط خود را با افراد با شخصیت و اصیل و از خاندان های صالح برقرار ساز.» و در تعبیر دیگر می فرماید: «در میان کارگزارانت آنها را که با تجربه ترو پاک تر از خاندان صالح و پیشگام تر در اسلام هستند برگزین.»
[۲]
از این کلام استفاده می شود که در کارهای کلیدی باید افرادی را که از خاندان های پاک هستند، برگزید.
البته به لحاظ نقش کلیدی مادر در تربیت فرزند امام صادق (ع) می فرماید: «خوشا به سعادت کسی که مادرش پاکدامن و عفیف باشد.»
[۳]
از قرآن کریم استفاده میکنیم که «پاکدامنی» از برجسته ترین کمالات زن است و پاکدامنی مادر می تواند او و فرزندانش را به بالاترین مقام ها برساند: «و (بیاد آور مریم را، آن) زنی که دامان خویش را پاک نگاه داشت، پس ما از روح خود در او دمیدیم و او و پسرش (عیسی مسیح) را نشانه ای برای جهانیان قرار دادیم.» (انبیاء ، ۹۱) از مادری صالحه چون مریم علی فرزندی مثل عیسی (ع) پدید می آید که قرآن کریم درباره او فرمود: «و از شایستگان است.» (آل عمران، ۴۶)
رسول اکرم و می فرمایند: «انسان تیره بخت در رحم مادرش تیره بخت است و انسان سعادتمند در رحم مادرش سعادتمند است.»
[۴]
یعنی انسان زمینه های سعادت و شقاوت را از والدین به ارث می برد.
در جنگ جمل که در سال ۳۶ هجری در بصره بین سپاه حضرت علی (ع) و سپاه عایشه و طلحه و زبیر واقع شد، على (ع) به فرزندش محمد حنفیه فرمود: پیش برو، اما او منتظر ماند تا تیراندازی دشمن تمام شود، آن وقت حمله کند. بار دیگر على ما به او فرمود: پیش برو! او حمله کرد، ولی بین تیرها و نیزه ها توقف نمود و از پیش روی بازایستاد. امام على ما به نزد او آمد و با پشت شمشیر به کتفش زد و فرمود: «یک رگ از مادرت در توست. (چون مادرت ترسو است )»
[۵]
امیرمؤمنان علی پس از شهادت فاطمه زهرا (سلام الله علیها) براساس وصیت آن حضرت تصمیم گرفت ازدواج کند؛ به برادرش عقیل که خانواده ها و قبایل را خوب میشناخت، فرمود: «می خواهم بانویی را برای من پیدا کنی که از خاندان شجاع و شیردل باشد.» عقیل عرض کرد: چنین زن را برای چه می خواهی؟ على (ع) فرمود: برای اینکه دارای فرزند شجاع و دلیر گردد. عقیل گفت: چنین زنی در میان قبیله بنی کلاب وجود دارد و او فاطمه دختر حزام بن خالد بن ربیعه است. حضرت علی من با او ازدواج نمود و از او فرزندان رشید و قهرمانی به وجود آمدند که در کربلا به شهادت رسیدند، یکی از آنها حضرت عباس، قمربنی هاشم است. این فرزندان، شجاعت را از دو جانب (پدر و مادر) به ارث برده اند.
[۶]
در خصوص انتخاب زن پاک و با اصالت خانوادگی نیز روایات فراوانی داریم. در اینجا به عنوان نمونه به چند روایت اشاره می کنیم:
پیامبر اکرم یا فرمودند: «مردم از سبزه هایی که بر زباله می روید بپرهیزید. گفتند: یا رسول الله مراد چیست؟ فرمود: زنان زیبارویی که در خانواده ای ناپاک روئیده اند.»
– « بنگر فرزند خود را در کجا قرار میدهی که خون، تأثیر خود را باقی میگذارد.»
– «برای نطفه های خود گزینش کنید؛ زیرا زنان، بچه هایی همانند برادران و خواهران خود به دنیا می آورند.»
همچنین، امیرالمؤمنین عان فرمودند: «خوش خویی ها، نشانه شرافت خانوادگی است.»
امام صادق ع نیز فرمودند: «با ریشه صالح پیوند برقرار کنید که خون، بسیار اثرگذار است.»
[۱] تهذیب الأحکام (تحقیق خرسان)، ج۶، ص۱۱۴
[۲] نهج البلاغه، نامه ۵۳
[۳] بحارالانوار، ج ۲۳ ص ۷۹
[۴] نهج الفصاحه، ص۳۷۵، بحارالانوار، ج ۳ ص ۴۴
[۵] شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج۱، ص۲۴۳
[۶] تنقیح انتقال مامقانی. همچنین: ریاحین الشریعه، ج۳ ص۲۹۲
