مورد بحث، منكران معاد را با صفت ديگر معرفى كرده است :
«أُولئِكَ الأَغْلالُ فى أَعْناقِهِمْ؛
آنان كسانى هستند كه زنجير به گردن دارند».
بنابراين بعيد نيست مقصود از اين غل و زنجير، همان رشته هاى خرافات قياس و تشبيه باشد، كه به سان غل، گردن آنان را سنگين و آنها را از ديدن افق هاى وسيع بازداشته است.
توجه به زندگى نخستين :
راه دوم از نظر قرآن براى هدايت منكران معاد، توجه دادن آنان به زندگى نخستين و آغاز آفرينش است و از اين طريق مي توان هر نوع شك و ترديد را در موضوع باز گشت به زندگى جديد برطرف نمود؛ زيرا خدايى كه توانست از هيچ، چيزى بيافريند و به خاك مرده، حيات ببخشد، بار ديگر مي تواند اجزا و ذرات بدن مرده را گرد آورد و به آنها زندگى مجددى عطا فرمايد. قرآن در آيات زيادى روى اين موضوع تكيه نموده و مي فرمايد:
«قُلْ يُحْيِيهَا الَّذى أَنْشَأَهَا أَوَّلَ مَرَّةٍ وَ هُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَليمٌ؛1
بگو: خدايى كه آنان را در آغاز خلقت آفريد، بار ديگر آنها را زنده مي كند و او به اسرار آفرينش هر موجودى عالم و داناست».
و نيز مي فرمايد:
«أَفَعَيينَا بِالْخَلْقِ الأوَّلِ بَلْ هُمْ فى لَبْسٍ مِّنْ خَلْقٍ جَدِيدٍ؛2
آيا ما از آفرينش نخستين خسته و يا ناتوان شديم (كه نسبت به باز گشت آنها عاجز شويم) بلكه آنان درباره آفرينش جديد در شك و ترديد هستند».
براى توضيح بيشتر لازم است آياتى را كه در زمينه «ياد آورى آفرينش نخستين» وارد شده اند، در اين جا بياوريم:
«وَ ضَرَبَ لَنا مَثَلاً وَنَسِى خَلْقَهُ قالَ مَنْ يُحْى العِظامَ وَ هِى رَمِيمٌ قُلْ…»
* * *
پاورقي :
1. يس (36) آيه 79
2. ق (50) آيه 15
