پرسش. با توجه به اینکه فرزندان به دنبال مسائل شاد و پرهیجان هستند، چگونه میتوان آنها را به امور معنوی انس داد؟
پاسخ: اولاً اینگونه نیست که مسائل معنوی با غصه و حزن و افسردگی همراه باشد؛ چرا که امور معنوی نشاط درونی را به ارمغان می آورند. ثانیاً برای ایجاد فضای شاد ـ تا فرزندان به امور معنوی علاقه مند گردند ـ استفاده از برنامه های شاد، منافی با اصل تربیت نیست. البته در شادی ها نباید از حد شرعی تجاوز کرد. ثالثاً شاد بودن محیط جزء جدانشدنی از تربیت معنوی فرزندان در برخی موارد مانند حضور در جشن تولدهای ائمه علیهم السلام و اعیاد دینی که حضور در این مجالس در نهادینه کردن تربیت دینی بسیار مؤثر است.
پس میتوان با شاد کردن محیط، به مسائل معنوی نیز پرداخت. در این مقام به نکات ذیل توجه شود:
1. روشهای تربیتی باید هماهنگ با فطرت بشری باشد. انسان بر اساس فطرت هم خدا دوست است و هم زیبادوست. استفاده از فضایی زیبا، لباسهایی با رنگ شاد و همراه با هیجان کودکانه، در رساندن پیام معنوی مفید و مؤثر خواهد بود.
2. شادی و نشاط ایجاد شده باید مطابق با مقتضای فطرت باشد و در نتیجه از نظر دستورالعمل اسلامی اشکالی نداشته باشد.
3. لذتها و شوق های معنوی، مسرت و نشاط خاصّی ایجاد میکنند که نسبت به لذت های مادی برتری چندبرابر دارند مثل لذت نماز خواندن و گوش دادن به قرائت قرآن با صدایی دلنشین که شوق آفرین هستند؛ چنانکه گریه و عزاداری در عزای اباعبداللّه الحسین علیه السلام نیز غم و غصه را به دنبال ندارد بلکه زیباست و نشاط درونی بعد از مجلس عزاداری وصف ناپذیر است. حضرت زینب علیه السلام در توصیف صحنه های پر از اندوه و مصیبت کربلا فرمود: ما رَأَیْتُ إلاَّ جَمیلاً (سید بن طاووس، اللهوف ،تهران، انتشارات جهان، ۱۳۴۸ ش، ص ۱۶۰.) من جز زیبایی ندیدم. صحرای کربلا اگر از دیده معنوی دیده شود، سراسر زیباست.
نماز شب یکی دیگر از معنویات زیبا و لذتبخش است تا به آن حد که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود:
خداوند نور چشم مرا در نماز قرار داد. (کافی، ج ّ، ص ۳۲۱. )
4. بچهها به دنبال شادی های بچه گانه و سرگرمی های زودگذر هستند باید این ذائقه را تغییر داد و کودک را به سوی شادی واقعی هدایت کرد. البته این کار نیاز به صبر و حوصله و تحمّل کار فرهنگی مستمرّ دارد.
5. استفاده از برنامه های ورزشی مثل کوهپیمایی در امر تربیت سفارش میشود؛ چرا که تربیت معنای گسترده ای دارد که تربیت بدنی را هم شامل میشود. از پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله نقل شده است که فرمود:
مَثَلُ المُؤمِنِ القَوِیّ کَالنَّخْلَهِ وَمَثَلُ المُؤمنِ الضعیفِ کخامَهٍ. (تاج الدین شعیری، جامع الاخبار، قم، انتشارات رضی، ۱۳۶۳ ش، ص ۱۸۳ )
مؤمن قوی مانند درخت نخل، [مقاوم] است و مؤمن ضعیف مانند بوتهای خشک [لرزان به هر بادی] است.
پس میتوان با جهت دهی به برنامه های تفریحی و شادی آفرین آنها را معنوی کرد یا در جهت تربیت معنوی مورد استفاده قرار داد.
