مناظره هشام بن‌حكم با ضرار ابن منبي (استاد مذهب جبر)

جانشين پيامبر اسلام (ص) ـ برتري امام علي (ع) 
روزي ضرار بن ضبي كه از علماي بزرگ اهل تسنّن و رئيس مذهب جبر بود نزد يحيي بن خالد وزير هارون الرّشيد آمد، و پس از گفتاري گفت «من براي بحث و مناظره آماده هستم، هر كس را بخواهي بگو براي بحث حاضر گردد.» 
يحيي آيا آماده‌اي با «ركن شيعه» مناظره كني؟ 
ضرار آري، با هر شخصي آماده مناظره هستم. 
يحيي براي هشام بن حكم (شاگرد برجسته امام صادق ـ عليه السّلام ـ پيام فرستاد، هشام حاضر شد، و مجلس بحث و مناظره به ترتيب زير، شروع گرديد 
هشام در مسئله امامت، آيا شايستگي شخصي براي مقام رهبري، از ظاهر فهميده مي‌شود يا از باطن؟ 
ضرار ما از ظاهر مي‌فهميم، زيرا درك باطن اشخاص جز از راه وحي، ميسّر نيست. 
هشام درست‌گفتي، اكنون به من بگو بدانم در مورد ابوبكر و علي بن ابيطالب ـ عليه السّلام ـ ، كدام‌يك در ظاهر، با شمشير از حريم رسول خدا ـ صلّي الله عليه و آله ـ دفاع مي‌كرد، و با ايثار و فداكاري به ميدان‌ها مي‌رفت و دشمنان كينه‌توز پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ را به خاك هلاكت مي‌افكند، و نقش بسيار در پيروزي مسلمانان در جنگها داشت؟ 
ضرار علي ـ عليه السّلام ـ جهاد بيشتر داشت، ولي از لحاظ معنوي (باطن) ابوبكر داري مقام ارجمندتري بود 
هشام اين سخني كه گفتي از امور باطني است، ولي ما هم اكنون به اقرار خودت، در امور ظاهري گفتگو مي‌كنيم، تو اكنون با اعتراف به برتري علي ـ عليه السّلام ـ در مسئله جهاد، ضمناً شايستگي علي ـ عليه السّلام ـ را براي مقام رهبري، در ظاهر، اقرار نمودي. 
ضرار از نظر ظاهر، آري. 
هشام هرگاه ظاهرنيك با باطن نيك هماهنگ شد، آيا چنين چيزي بيان‌گر قاطع براي برتري صاحبش نخواهد بود؟ 
ضرار قطعاً بيان‌گر برتري صاحبش خواهد شد. 
هشام آيا مي‌داني كه (مطابق احاديث مسلّم و مورد قبول همه گروه‌هاي اسلام) پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ به علي ـ عليه السّلام ـ فرمود اَنْتَ مِنّي بِمَنْزِلَهِ هاروُنَ مِن مُوسي اِلاّ اَنَّهُ لاَنبِي بَعْدي «نسبت تو به من همانند نسبت هارون (برادر و وصي موسي) به موسي ـ عليه السّلام ـ است، با اين فرق كه بعد از من پيامبري نيست». 
ضرار اين حديث را قبول دارم (با توجّه به اين‌كه ضرار گفته بود حقّانيت باطن به وسيله وحي الهي شناخته مي‌شود، و سخن پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ از وحي سرچشمه مي‌گيرد). 
هشام آيا صحيح است كه پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ علي ـ عليه السّلام ـ را اين‌گونه تعريف كند، مگر در هنگامي كه علي ـ عليه السّلام ـ در باطن، نزد پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ لياقت چنين تعريفي داشته باشد؟ 
ضرار «نه، صحيح نيست مگر در وقتي كه علي ـ عليه السّلام ـ در باطن داراي لياقت آن تعريف باشد.» 
هشام بنابراين، با اين بيان به اعتراف خودت، علي ـ عليه السّلام ـ در ظاهر و باطن، برتري دارد و از اين رو او به مقام امامت و رهبري امّت از ديگران شايسته‌تر مي‌باشد[1]
——————————————————————————–
[1] ـ فصول المختاره، سيد مرتضي، ج 1، ص 9، نشر مكتبه الداوري؛ قاموس الرّجال، ج 9، ص 342، (به‌طور اقتباس و توضيح).