پرسش: برخی میگویند تلویزیون همان دجالی است که از آثار ظهور امام زمان علیه السلام میباشد، چنین چیزی درست است؟
پاسخ: برخی روایات، در میان علائم ظهور امام زمان علیه السلام ، از دجال نام بردهاند؛ در روایات شیعه تعدادی و در روایات اهل سنت (صحیح بخاری، ج ۸ ، ص ۱۰۲.) بسیار. به فرض که وجود او را با آن مشخصاتی که در روایات آمده بپذیریم، انطباقش بر تلویزیون وجهی ندارد؛ چون تلویزیون وسیله ای است مانند همه وسیله ها. یک زمان شمشیر و چاقو بوده و امروز رادیو و ضبط و تلویزیون و کامپیوتر و غیره است. وسیله به خودی خود، نه خوب است و نه بد. آن را نمیتوان به دجال بودن متهم کرد. وسیله را هم میتوان خوب به کار برد و هم بد. تلویزیون میتواند تصاویر و پیام ها را به دورترین نقاط جهان برساند. میتواند ابزاری برای آموزش باشد. همان طور که امام رحمه الله در سخنرانی بهشت زهرا فرمود، تلویزیون میتواند تبدیل به دانشگاه شود و میتواند چنان که در زمان طاغوت بود وسیلهای برای فساد باشد. تلویزیون اگر در دست طاغوتیان باشد تیغی است در کف زنگی مست، ابزاری است در دست نااهل. همین وسیله، اگر در خدمت جامعه اسلامی و امام زمان علیهالسلام باشد برای فرستادن پیام به همه مردم جهان به کار میآید. به هر حال، دنیا، دنیای اسباب است و نمیتوان آنها را کنار گذاشت.
از قضا، رادیو و تلویزیون میتواند به دانشگاه و حوزه علمیه تبدیل شود؛ به مدرسهای که معارف اسلامی از طریق آن آموزش داده شود؛ چه وسیله ای از این بهتر؟
در هر حال، بر فرض صحت روایات اهل تسنن، بر وجود دجال، احتمال تأویل این روایات و نمادین بودن آن بسیار است.
سید محمد صدر رحمه الله میفرماید: «دجال رمزی است از اوج تمدّن و تکنیک غرب که با اسلام و مبانی آن ستیز دارد. تمدنی که درصدد به سلطه کشیدن هر انسانی است… (تاریخ ما بعد الظهور، ص ۱۴۱. ) ».پرسش: برای ظهور امام زمان نشانههایی برشمرده اند. با اینکه ما این علائم را نمیبینیم چرا باز هم برای ظهور امام زمان دعا میکنیم؟
پاسخ: در این خصوص باید سه نکته را در نظر داشت: اول اینکه علائم ظهور اقسامی دارد که بعضی از آنها حتمی الوقوع است و بعضی محتمل الوقوع. بعضیها نیز تا به حال رخ داده است؛ مثل حکومت بنیعباس و بنیامیه و… . امّا به هر حال، ربطی به تکلیف ما درباره دعا کردن و صدقه دادن و انتظار فرج ندارد. برای نمونه وقتی به ما میگویند برای اینکه به مقصد برسید باید در راه باشید و حرکت کنید، اما به هوش باشید که تابلوهایی هم سر راهتان است، باید متوجه باشیم که این تابلوها هرگز ربطی به حرکت ما ندارد؛ یعنی مسئولیت از گردن ما نمیافتد و چنین نیست که راه نرویم و بگوییم تا وقتی به آن تابلو نرسیم مقصدی نیست پس اصلاً حرکت نمیکنیم. بلکه باید حرکت کنیم. در مسیر، به تابلوهایی هم برمیخوریم.
نکته دوم اینکه وقتی برای تعجیل در فرج امام زمان علیه السلام دعا میکنیم، در حقیقت، آن را با همه مقدمات و مؤخراتش از خدا میخواهیم؛ یعنی در حقیقت دعا میکنیم که خدایا علائمی را که وقوع آن حتمی و ضروری است محقق کن. البته میان این علائم و ظهور حضرت مهدی وابستگی نیست. تا بگوییم اگر این علامت نبود ظهور هم نخواهد بود. به هر حال، در دل دعا برای ظهور، دعا برای رخ دادن مقدمه ها نیز هست. دعا و ندبه و انتظار ما، شامل مقدمه، نشانه و هر چه مربوط به ظهور است میشود. ما دعا میکنیم که خداوند در ظهور امام زمان علیه السلام تعجیل فرماید و این بدان معناست که هر چیز برای ظهور لازم است فراهم شود.
نکته سوم اینکه به فرض که ملازم های هم باشد، در بسیاری موارد ما از بروز نشانه ها خبر نداریم. برای مثال، برای ما روشن نیست که منظور از دجال که از علائم ظهور دانسته شده یک انسان است با آن مشخصاتی که در روایات آمده یا یک تکنولوژی است. بنابراین چگونه میتوانیم بگوییم منتظر باشیم وقتی دجال ظهور کرد ما هم دعا کنیم؟ معلوم نیست، شاید دجال ظهور کرده باشد. یعنی روایت طوری نیست که بتوانیم به این صورت تعبیر کنیم؛ چون این نشانه، خرق عادت است: موجودی که یک چشم دارد، چشمش وسط پیشانیاش است، با آن اوصاف عجیب و غریب. این موجود عادی نیست. وقتی عادی نشد، میتوان از آن، ماهواره و اینترنت و چیزهای دیگر را نیز برداشت کرد.
باید توجه داشته باشیم که تکلیف ما دعا کردن است. در روایات فراوانی آمده است که فرج شما، در فرج حضرت مهدی علیه السلام است.( بحار الانوار ج ۵۲ ، ص ۹۲ و ج ۷۸، ص ۳۳۹.) در نظر خداوند، انتظار، پاداش دارد. پیامبر اکرم فرمود: « اعظم اعمال امتی انتظار الفرج»(همان، ج ۵۰ ، ص ۳۱۷.) . در بعضی روایات داریم که در منتظر فرج، همانند کسی است که در رکاب امام زمان جنگیده است، بلکه از آن بالاتر در خیمه حضرت است؛ از آن بالاتر، در رکاب حضرت به شهادت رسیده است. (منتخب الاثر، لطفاللّه صافی گلپایگانی، ص ۴۹۷ ـ ۴۹۸. ) این روایات، تکلیف ما را روشن میکند که صدقه بدهیم و دعا کنیم و ندبه کنیم و در انتظار فرج باشیم. پرسش: آیا در قرآن به نشانه های ظهور امام زمان علیه السلام اشاره ای شده است؟ آیا این نشانه ها تاکنون واقع شده است؟
پاسخ: برخی محققان بیش از دویست آیه از قرآن را درباره حضرت مهدی علیه السلام و قیام حضرت نقل کرده اند؛ از جمله: هود، آیه ۸۶ ؛ بقره، آیه های ۲ و ۳؛ نساء، آیه ۵۶ ؛ اعراف، آیه ۱۲۸؛ توبه، آیه ۲۳؛ قصص، آیه ۵ ؛ نور، آیه ۵۵ (برای آگاهی بیشتر ر.ک: احقاق الحق، قاضی نوراللّه شوشتری؛ غایه المرام، سید هاشم بحرانی؛ امامت و مهدویت، آیه اللّه صافی گلپایگانی.) . برخی از آیات که طبق روایات، از نشانه های ظهور حضرت معرفی شده، عبارت است از:
1. مطابق روایاتی که شیعه و اهل سنت نقل کردهاند، آیه ۵۱ سوره سبأ، بر خروج سفیانی تطبیق شده است: وَلَوْ تَرَی إِذْ فَزِعُوا فَلاَ فَوْتَ وَأُخِذُوا مِن مَکَانٍ قَرِیبٍ
و اگر میدیدی هنگامی را که [کافران] وحشت زده اند [آنجا که راه] گریزی نمانده است و از مکانی نزدیک گرفتار آمده اند.
مراد از این کافران ـ چنان که در روایات وارد شده است ـ سفیانی و لشگرش هستند که در آستانه قیام حضرت مهدی علیه السلام ، علیه حضرت خروج میکنند و به هنگام حرکت به سوی مکّه به قصد تسخیر آن، در صحرا گرفتار و هلاک میشوند. (تفسیر نمونه، ج ۱۸، ص ۱۵۳.)
2. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: در آستانه ظهور حضرت، مردم پیرو شهوت ها و هواهای نفسانی خود میشوند و نماز را ضایع میکنند. پیامبر صلی الله علیه و آله برای این سخن، به آیه ۵۹ سوره مریم استناد فرمود:فَخَلَفَ مِن بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضَاعُوا الصَّلاَهَ وَاتَّبَعُوا الشَّهَوَاتِ فَسَوْفَ یَلْقَوْنَ غَیّاً
سپس جانشین [آن مردم خداپرست]، کسانی شدند که نماز را ضایع گزاردند و پیرو شهوات شدند و به زودی [کیفر گمراهی خود را دیده و] به غی [وادیی در جهنم] خواهند افتاد.
۳. امام صادق علیهالسلام فرمود: در آستانه ظهور آن حضرت، گرانی، کساد تجارت گرسنگی و… بر جامعه چیره خواهد شد. حضرت، آیه ۱۵۵ سوره بقره را به عنوان شاهد نقل کرد: «البته شما را به اندکی ترس و گرسنگی و بینوایی و بیماری و کمبود در محصول میآزماییم؛ و صبرپیشگان را بشارت ده».
آیات دیگری نیز درباره حضرت نقل شده است؛ هم چون:
۱. امام زمان علیه السلام هنگام ظهور بر خانه کعبه تکیه میکند و آیه ۸۶ سوره هود را تلاوت میفرماید: « بَقِیَّتُ اللَّهِ خَیْرٌ لَکُمْ إِن کُنتُم مُؤْمِنِینَ وَمَا أَنَا عَلَیْکُمْ بِحَفِیظٍ».
2. امام صادق علیه السلام میفرماید: ۳۱۳ یار حضرت، پس از ظهور، با ایشان بیعت میکنند و آیه ۱۴۸ سوره بقره بر آن دلالت دارد: « فَاسْتَبِقُوا الْخَیْرَاتِ أَیْنَ مَا تَکُونُوا یَأْتِ بِکُمُ اللّهُ جَمِیعاً» (ر.ک: منتخب الاثر فی الامام الثانی عشر، آیه اللّه صافی گلپایگانی؛ باب نشانه های ظهور.)
نشانه های دیگری نیز در روایات بیان شده است که میتوان برای آگاهی از آنها، به مراجع پاورقی مراجعه کرد.
برخی از این نشانه ها تاکنون به وقوع پیوسته است؛ از جمله: پیرو شهوت ها شدن مردم، همجنسبازی، ضایع کردن نماز، کسادی تجارت، گرسنگی، تفسیر به رأی کردن قرآن، آشکارا انجام شدن گناه و… .
شایان ذکر است که تحقق هر یک از نشانه ها، نویدی از نزدیک شدن ظهور آن حضرت است. البته برخی از علائم ظهور هنوز واقع نشده است؛ از قبیل: خسف بیداء، قتل نفس زکیه و… .
