نقش حجامت در تقويت سيستم ايمني بدن

يکي از اثرات منحصر به فرد و قوي حجامت، پيشگيري از سرماخوردگي هاي مکرر و انواع آلرژي است. توضيحات ذيل در اين مورد قابل دقت است :
قسمتي از بدن که حجامت در آنجا انجام مي شود، ارتباط بسيار نزديكي با محل تجمّع سيستم لنفوييد و غدد لنفاوي دارد. در صورت نفوذ ميكروب‏ها و هرگونه آنتي‏ژن، سلول‏هاي ايمني موجود در غدد لنفاوي به صورت بسيار قوي و شديد با عامل مهاجم به نبرد پرداخته، آن را مغلوب مي‏كنند. بنابراين وجود غني‏ترين و قوي‏ترين سيستم لنفاوي در كنار مواضع حجامت باعث مي‏شود كه احتمال ابتلاء به عفونت و غلبه‏ي ميكروب بر بدن از طريق موضع حجامت در حدّ صفر باشد و بر عكس تحريك سيستم ايمني به وسيله‏ي حجامت باعث تقويت اين سيستم حياتي شود.
در طب رايج نه تنها هيچ روشي براي تقويت سيستم ايمني بدن وجود ندارد، بلكه بسياري از درمان‏هاي موجود از جمله تجويز داروهاي كورتوني باعث تضعيف عملكرد آن مي‏شود. بنابراين اثبات نقش حجامت در تقويت سيستم ايمني از اهميت زيادي برخوردار بوده و تأثير آن را در درمان بسياري از بيماري‏ها توجيه مي‏كند.

وجود قوي‏ترين سيستم لنفاوي (ايمني) در كنار مواضع حجامت باعث مي‏شود كه احتمال ابتلاء به عفونت و غلبه‏ ي ميكروب بر بدن از طريق محل حجامت در حدّ صفر باشد و بر عكس تحريك سيستم ايمني به وسيله ‏ي حجامت باعث تقويت اين سيستم حياتي مي شود.

شواهدي كه به اثبات اين مدّعا كمك مي‏كند، عبارتند از:
1- ائمه‏ي معصوم ‏عليهم السلام در روايات متعدد حجامت را به عنوان وسيله‏اي براي پيشگيري از بيماري‏هاي مختلف مطرح فرموده‏اند. بديهي است، بدن موقعي در پيشگيري از بيماري‏ها موفق است كه از سيستم دفاعي قوي برخوردار باشد.
2- زكرياي رازي در فصل پنجم كتاب جُدري و حصبه، براي حجامت تأثيري پيشگيرانه شبيه واكسيناسيون قائل شده و مي‏گويد:
« در احتراز از آبله قبل از ظهور و جلوگيري از ازدياد آن بعد از بروز، مقتضي است كودكان و نوباوگان و جواناني را كه آبله در نياورده‏ اند يا آنكه آبله مرغان گرفته ‏اند و هم‏چنين كساني كه مزاج آن‏ها مستعد قبول آبله است، فصد و كودكان كمتر از چهارده سال را حجامت كنند».
« وي، هم‏چنين مي‏گويد:
 
اما شيرخواران متجاوز از پنج ماه كه بدن آن‏ها تر و تازه و سفيد و سرخ باشد را بايد حجامت كرد …»
اين نظر رازي كه براي پيشگيري از ابتلاي كودكان زير چهارده سال به آبله، حجامت را توصيه كرده است، با فرضيه‏اي كه مكانيسم اثر حجامت را تقويت سيستم ايمني بدن مي‏داند، كاملاً مطابقت دارد و چه خوب است كه امروزه با ريشه‏كن شدن بيماري آبله، به تحقيق و بررسي اثر حجامت در پيشگيري از ابتلا به ساير بيماري‏هاي عفوني بپردازيم.
3- درمان زكام و آلرژي به وسيله‏ي حجامت:
از زكرياي رازي رساله‏اي باقي مانده كه در آن سؤال شهيد بلخي را در مورد فردي كه مبتلا به زكام بوده، پاسخ داده است. رازي در اين رساله بعد از بيان فهرست طولاني از پرهيزهايي كه بايد مراعات شود و نيز بيان داروهاي گياهي مؤثر بر اين بيماري، مي گويد در مواردي كه بيماري شديد باشد بايد از حجامت نيز استفاده شود:
«اما كساني كه رنج آنان از اين بيماري افزون باشد، يعني بدين گونه كه سوراخ‏هاي بيني بسته شده و خارش داشته باشد و عطسه‏ فراوان شده و آب از بيني فرو ريزد، بايد از چيزهايي شبيه به آنچه ياد شد و نيز از راه رفتن و عرق كردن در حمام و حجامت از فرو رفتگي پشت استفاده كنند»
لازم به ذكر است كه براي درمان انواع آلرژي از نوعي حجامت خاص استفاده مي‏كنيم و اينجانب بيماران متعددي داشته‏ام كه بعد از ساليان متعدد مصرف داروهاي شيميايي و مراجعه به كلينيك آلرژي، هيچ نتيجه‏اي نگرفته اند، ليكن با انجام چند نوبت حجامت آلرژي، كاملاً بهبود يافته‏اند.
4- نقش حجامت در پيشگيري از سرماخوردگي:
افرادي كه به طور منظم حجامت مي‏شوند، يا دچار سرماخوردگي نمي‏شوند و يا در صورت ابتلاء، بيماري‏شان بسيار خفيف و زودگذر خواهد بود. اين حقيقتي است كه بسياري از بيماران، شخصاً متوجه آن شده و به ما اعلام كرده ‏اند كه اگر مثلاً سال گذشته چندين نوبت سرماخوردگي شديد داشته ‏اند، زمستان امسال كه حجامت كرده ‏اند اصلاً سرما نخورده و يا بيماري‏شان ظرف يک يا دو روز كاملاً خوب شده و علائمي چون تب و درد بدن نيز نداشته‏اند. پرونده‏ ي بيماران درمان شده گواه روشني است بر اين ادّعا كه حجامت با افزايش توان ايمني فرد باعث غلبه‏ ي زودرس وي بر انواع ويروس‏هاي سرماخوردگي مي‏شود.
حال دقت بفرماييد كه اگر تنها همين يك خاصيت حجامت را در نظر بگيريم، فراگير شدن اين سنت اسلامي تا چه حد مي‏تواند مصرف انواع آنتي‏بيوتيك، آمپول‏هاي پني‏سيلين، داروهاي مسكّن و تب‏بر و انواع شربت‏هاي سينه را كه به وفور خصوصاً در فصل زمستان استفاده مي‏شوند، كاهش دهد و تا چه حد مي‏تواند بهره ‏ي كاري دانش ‏آموزان و شاغلين را كه به دنبال آنفلوآنزا بعضاً به مدت يك هفته بستري مي‏شوند، افزايش دهد.
حجامت با افزايش توان ايمني در فرد، باعث غلبه ‏ي سريع او بر انواع ويروس‏هاي سرماخوردگي مي‏شود.
لازم به ذكر است كه فرزندان بنده كه 8 و 5 سال دارند، از بدو تولد سرماخوردگي شديد نداشته و تاكنون هيچ يك از انواع داروهاي آنتي‏بيوتيك يا پني‏سيلين را نيز دريافت نكرده ‏اند. آن‏ها را صرفاً سالي دو نوبت حجامت مي‏كنم و در سلامت كامل به سر مي‏برند و تعجب مي‏كنيد اگر بگويم، برنامه‏ ي واكسيناسيون را كه براي همه‏ ي اطفال از بدو تولد انجام مي‏شود، براي آن دو انجام نداده‏ ايم. فرزند اولم تا 9ماهگي واكسن دريافت كرده ولي دومي اصلاً واكسيناسيون نشده و از قضا از نظر تغذيه و رشد جسمي از اولي نيز سالم‏تر است.
5- تأثير حجامت در افراد پيوند عضو شده:
يكي از معدود موارد ممنوعيت انجام حجامت، افرادي هستند كه عضو پيوندي دارند. شرط موفق بودن عمل پيوند اعضاء، ضعيف نگاه داشتن سيستم ايمني بيمار است. به همين منظور داروهاي متعددي به نام ايمونوساپرسيو را تجويز مي‏كنند تا سيستم ايمني فرد همواره ضعيف بماند. اگر سيستم ايمني بيمار به هر دليل تقويت يا فعال شود، خطر پس زدن عضو پيوند شده وجود دارد. انجام حجامت، از آنجايي كه باعث تقويت سيستم ايمني مي‏شود، در بيماران پيوند شده خطرناك و ممنوع است.
به هر حال چنان چه فرضيه‏ ي تقويت ايمني صحيح باشد كه شواهد زيادي هم براي آن وجود دارد، مي‏توان اميدوار بود كه حجامت وسيله‏ي مناسبي براي درمان بسياري از بيماري‏هاي عفوني، سرطان‏ها و نيز بيماري‏هاي اتوايميون كه طب رايج در مقابل آنها درمانده است، باشد.
تحقيقات جديد حجامت در آلمان
سير تاريخي و علمي حجامت در تمدن بشري(2)
طي سال هاي اخير و به دنبال تجديد حيات حجامت به عنوان يك شيوه ي درماني، پزشكان و متخصصان متعددي درمورد آن تحقيق و اظهار نظر كرده اند كه در اين جا تنها دو مورد به عنوان نمونه ذكر مي شود :
نقش حجامت در درمان عوارض جانبازان شيميايي
آقاي دكتر كديور فوق تخصص در جراحي قلب و عروق مي گويد :
“خود من موقع جنگ ايران و عراق در سال 1363 در مجروحين عزيز شيميايي شده با گاز خردل و ادم حاد ريوي و تورم شديد نسوج اندام مختلف، عمل حجامت را توام با انداختن زالو به اندام هاي مبتلا به كار بردم و نتيجه موفقيت آميز بود.
در جنگ ويتنام نيز عمل حجامت در مجروحين و مبتلايان به ادم حاد ريوي حاصل از DIOXINS (عامل نارنجي ) نجات بخش بوده است.”
چگونه مي توان شيوه ي درماني حجامت را به دليل اينکه متعلق به دوران قرون وسطي است، ناديده گرفت و از كاربرد آن صرف نظر كرد؟ در صورتي که مي تواند در كوتاه ترين زمان ممکن، بدون ايجاد عوارض جانبي و هزينه ي گران و وقت گير باعث بهبود بيماري در يك مرحله شود.
تحقيقات جديد حجامت در آلمان
يوهان آبل (JOHANN ABELE ) پزشك آلماني در كتاب خود با عنوان ” حجامت شيوه ي درمان آزمون شده ” كه در سال 1997 چاپ شده، در مورد حجامت مي گويد:
“من اعتقاد راسخ دارم كه نه تنها امروز بلكه براي هميشه،امر حجامت را در درمان بيماري ها نبايد ناديده گرفت. حجامت پديده اي است كه در خود تنظيمي كردن عملكرد بدن انسان دخالت دارد. امري كه هرگز با روش هاي ديگر نمي توان آن را جايگزين كرد… مطالعات ما نشان مي دهد كه در آلمان مي توان 75 درصد بيماري ها را با شيوه هاي درمان طبيعي از جمله حجامت مداوا كرد. ”
وي در كتاب خود از بيماراني نام مي برد كه تنها با يك بار حجامت بيماري چندين ساله شان بهبود يافته است و مي افزايد:
” جان كلام اينكه چگونه مي توان شيوه ي درماني حجامت را به دليل اينکه متعلق به دوران قرون وسطي است، ناديده گرفت و از كاربرد آن صرف نظر كرد؟ در صورتي که مي تواند در كوتاه ترين زمان ممکن، بدون ايجاد عوارض جانبي و هزينه ي گران و وقت گير باعث بهبود بيماري در يك مرحله شود.”
وي ضمن مقايسه حجامت با ساير روش هاي درماني اظهار مي دارد :
” پزشكي كه با اثرات و كاربرد بادكش و حجامت در درمان بيماري هاي گوناگون آشناست، در برخورد با هر نوع بيماري بدون ترديد،ابتدا در انديشه ي انجام حجامت است و بعد درمان هاي ديگر، زيرا در شرايط امروزي و با تعدد مراجعات، عملا ثابت شده كه بادكش و حجامت آسان ترين و سريع ترين روش درمان است. ”
يوهان آبل در كتاب خود به بررسي و تحقيق در مورد اثرات حجامت در مواضع مختلف بدن پرداخته است كه در اين قسمت بطور خلاصه به بيان برخي از نتايج تحقيقات وي مي پردازيم:
الف ـ حجامت در ناحيه سه گوشه ي شانه:
از اين ناحيه تمامي آسيب و التهابات سر را مي توان معالجه نمود. همچنين حجامت در اين نقطه موجب درمان التهاب حلق و عفونت لوزه مي شود. حجامت در اين ناحيه براي درمان EPICONDILITIS(التهاب استخوان بازو) و درد و تورم مفاصل موثر است و موجب تسريع گردش خون در غده ي تيروئيد مي شود… كساني را كه دچار افسردگي بوده و خلق و خوي مساعدي ندارند، بايد در اين ناحيه تحت ماساژ و بادكش قرار داد.
فردي كه به مدت 4 هفته دچار TONSILITIS (التهاب لوزه) و اكستراسيستول* بود و حتي با مصرف آنتي بيوتيك هاي زياد بهبود نيافته بود ، يك روز بعد از حجامت در ناحيه ي سه گوشه ي شانه، به آرامش و بهبودي قلب خود دست يافت و يك هفته پس از آن ، عفونت وي برطرف شد.
ب ـ ناحيه ي صفرا و كبد:
حجامت در اين ناحيه عبور صفرا در مسير خود را تسهيل مي كند و در مورد سندرم) POST CHOLECYSTECTOMY برداشتن کيسه ي صفرا ( سريعا موجب بهبودي مي شود كه كمتر روش درماني از اين نظر با حجامت قابل مقايسه است. حجامت دراين ناحيه هم چنين اثرات درماني بر آب مرواريد و سينوزيت مزمن دارد.
ج ـ ناحيه ي ريه :
حجامت در اين ناحيه موجب تسهيل گردش خون ريوي و آسان شدن عملكرد قلب شده و در مواردي مثل برونشيت، آسم و نيز عفونت ريه موثر است. كساني كه دچار عفونت هاي ريه هستند، با حجامت مداوا مي شوند . تجربيات BOCHMANN-HUFELAND حاكي از موثر بودن حجامت در مبتلايان به پنوموني(ذات الريه) با تب بالا مي باشد.
د ـ ناحيه ي كليه و مثانه :
بعد از حجامت ناحيه ي صفرا، مهم ترين نقطه براي پاكيزه كردن بدن از مايعات مضر ، اين ناحيه است. حجامت در اين ناحيه انسداد در لوله هاي گلومرولار را برطرف مي سازد و در نتيجه بيماري هاي كليه و بسياري از بيماري هاي مرتبط با عملكرد كليه ها درمان مي شوند. برخي ديگر از اثرات درماني حجامت در اين ناحيه عبارتند از : اكلامپسي، آسم و داغ شدن بدن هنگام يائسگي.
ه ـ ناحيه ي لگن خاصره كوچك و تخمدان ها :
برخي از اثرات حجامت در اين ناحيه عبارتند از : تنظيم سيستم مثانه و كيسه ي صفرا ، تقويت جريان خون در لگن كوچك و تقويت غدد جنسي ، بهبود آرتروز كمر و باسن و زانو ، درمان ناراحتي هاي دوران يائسگي ، فشار خون بالا ، ديسمنوره )قائدگي دردناک( و آمنوره)قطع شدن خون حيض( بيماري هاي پروستات ، هموروئيد .
و ـ ناحيه ي كنترل فشار خون بالا:
حجامت در اين نقطه براي رفع درد كمر و فشار خون بالا مطلوب است. معمولا فشار خون بين 30-10 ميلي متر جيوه كاهش مي يابد و براي ماه ها بدون تغيير مي ماند. لذا داروي مصرفي بيمار را مي توان كم کرد. هم چنين با انجام حجامت در اين ناحيه معمولاً سرگيجه ، وزوز گوش و مشاهده ي اجسام فنري در جلوي چشم رفع مي شوند.
دكتر يوهان آبل در كتاب خود هم چنين به بيان و توضيح موارد متعددي از بيماراني كه با حجامت درمان شده اند پرداخته كه توضيح همه ي آنها در اين جا ميسر نمي باشد و علاقمندان مي توانند به ترجمه ي اين كتاب مراجعه كنند.
پي نوشت :
*اكستراسيستول: ضربه ي زودرس در ريتم بطن يا دهليز قلب که ارتباطي با ريتم معمولي آن ندارد و به علت پيدايش تحريک در بعضي از قسمت هاي قلب در خارج از گره هاي آن توليد مي شود.