نماز حضرت علی (ع) – کمک به مستمند

پرسش. چگونه ممکن است از سویی حضرت علی علیه‏ السلام در هنگام نماز خارج کردن تیری از پایش را متوجه نشود و از سویی دیگر متوجه سائلی بشود و در حین نماز انگشتر خود را به او هدیه بدهد؟

پاسخ: در مورد حال نماز حضرت علی علیه‏ السلام باید گفت: آن حضرت در اثر ارتباط نزدیک معنوی با حضرت حق غرق در تماشای جمال ذات خداوند می‏شد، نه اینکه بی‏هوش بشود و حواس خود را از دست بدهد. بنابراین شنیدن صدای گدا و کمک به او، خلاف توجّه او به خدا نیست بلکه عین توجه به خداست. حضرتش همان‏گونه که برای خدا ذکر می‏گوید، برای خدا هم انفاق می‏کند؛ به همین جهت آیه ولایت در شأن امیرمؤمنان علی علیه ‏السلام نازل شد. پس توجیه این دو حالت به این است که امور جسمانی در حالت وحدت و توجه عمیق به خداوند فراموش می‏شود؛ پس آن حضرت علیه ‏السلام درد در آوردن تیر را احساس نمی‏کند ولی آنچه در مسیر الهی قرار می‏گیرد، در دید حضرت است؛ همانند سیستم گیرنده امواج تلویزیونی که هر آنچه در مسیر است دریافت می‏کند. وجود نازنین آن حضرت آنچه را در مسیر توجه به خداوند قرار دارد درک می‏کند.

اینکه حضرت علی علیه ‏السلام آنقدر توجه عمیق به خدا دارد که جسم خود را فراموش کرده است، امر بعیدی نیست؛ چنان که در قرآن آمده: زنهای مصر در مقام دیدن جمال یوسف خود را فراموش کردند و دست خود را بریدند. (یوسف:۳۱)

حضرت علی علیه‏ السلام با چشم دل خود، جمال الهی را مشاهده می‏کرد و در آن حال که زیبای مطلق را می‏دید از جسمش غافل می‏شد که اگر بدنش را قطعه می‏کردند، نیز متوجه نمی‏شد.

نکته دیگر در وجه جمع این دو واقعه آن است که عرفا در سیر به عالم ملکوت ۴ سفر تعریف می‏شود؟ سفر اول سفر انسان از خویش به سوی خدا، سفر دوم سفر انسان همراه با خدا در خدا تا خدا را بشناسد، سفر سوم سفر انسان با خدا به سوی خلق خدا و سفر چهارم سفر انسان با خدا در میان خلق خدا برای نجات آنها.
در آوردن تیر از پای حضرت مربوط به سفر اول است و حالت توجه به فقیر مربوط به سفر سوم است و کمک به سائل و دادن انگشتری مربوط به سفر چهارم است.
نزول آیه ولایت دلیل بر فضیلت و اهمیت این انفاق حضرت علیه ‏السلام است که فرمود:
اِنَّما وَلِیُّکُمُ اللّهُ ورَسولُهُ والَّذینَ ءامَنوا اَلَّذینَ یُقِیمونَ الصَّلوهَ ویُؤتونَ الزَّکوهَ وهُم رکِعون(مائده: ۵۵) 

تنها ولیّ و سرپرست شما خداست و رسول او و آنان که ایمان آورده‏اند؛ کسانی که نماز می‏گذارند و در حال رکوع صدقه می‏دهند.
در انسان‏های عادی توجه به یک موضوع او را از توجه امور دیگر بازمی‏دارد امّا برای اولیای الهی که به مقام «جمع الجمع» رسیده‏اند، این امکان وجود دارد که در آن واحد، به امور متعددی توجه کنند. این قدرت الهی است که به اولیای خودش عطا می‏کند؛ چنان‏که خداوند به سبب توجه به فردی یا شأنی از دیگر امور غافل نیست؛ یا مَنْ لا یَشْغَلُهُ شأنٌ عَنْ شأنٍ. (فرازی از دعای جوشن کبیر.)