پرسش. موانع حضور قلب در نماز چيست؟ راه هاي رفع آنها را بيان كنيد؟
پاسخ:
1. پراكندگي خيال
الف. عوامل دروني پراكندگي خيال
يك ـ وسوسه شيطان
پيامبر ميفرمايد: «هنگامي كه بنده مشغول نماز ميشود، شيطان به انسان ميگويد: اين را به ياد آور، آن را به ياد آور، تا اينكه نداند چطور نماز خوانده است». (بحارالانوار، ج 84، ص 259.)
براي مبارزه با وسوسه شيطان هنگام نماز، توجه به نقش شيطان در عبادت، مدد جستن از خداوند و مداومت بر آن در تمام مراحل زندگي، در كنار تقويت اراده براي تمركز حواس در نماز، ضروري است.
دو. حب دنيا و توجه به متاع دنيوي
توجه به امور دنيوي مانع از تمركز حواس در نماز و ياد خدا ميشود. چرا كه انسان توجه و حواسش به چيزي است كه او را بيشتر دوست دارد. پس وقتي كسي دنيا و متاع دنيوي را دوست دارد، بيشتر به آن فكر ميكند و نميتواند ذهنش را در نماز و ياد خدا متمركز كند.
سه. شتاب در قرائت نماز
شتاب در قرائت، مانع تمركز در نماز ميشود. به طور كلي انجام شتابزده هر كاري مانع از توجه به آن كار و دقت و صحت در انجام آن ميشود. توجه به خداوند بزرگ و پايبندي به طمأنينه در قرائت الفاظ نماز، اين آسيب را از انسان دور ميكند.
چهار. خواب آلودگي و كسلي
امام صادق عليه السلام ميفرمايد: «خوابيدن فراوان، بر آثر آشاميدني زياد است و نوشيدن زياد هم بر اثر زياد خوردن است و اين دو، سنگين كننده نفس از طاعت و عبادت هستند». (مصباح الشريعه امام صادق عليه السلام، ترجمه عبدالرزاق گيلاني، ص 253.)
ب. عوامل بيروني پراكندگي خيال
يك. بيهوده گرايي يا سخن لغو
امام صادق عليه السلام مي فرمايد: «كساني كه در غير ذكر خدا پرحرفي كنند، دل هايشان سخت ميشود، ليكن خودشان نميدانند». (بحارالانوار، ج 71، ص 281.)
دو. چشمچراني
اميرالمؤمنين علي عليهالسلام ميفرمايد: «چشم، جاسوس قلب و فرستاده عقل است». (همان، ج 104، ص 41. )
سه. خواندن نماز در مكان شلوغ و پر سر و صدا
چهار. شركت در مجالس آلوده به گناه
پنج. بيتوجهي به احكام فقهي و آداب ظاهري نماز
برخي امور مثل بازي كردن با سر و ريش و لباس و اعضاي بدن يا پوشيدن لباس تنگ در نماز مكروه است؛ زيرا مانع تمركز فكر نمازگزار است.
امام باقر عليه السلام ميفرمايد: «در نماز با دست و ريش خود بازي مكن و در دل، حديث نفس مكن و در هنگام نماز، خميازه مكش و قامتكشي مكن». (همان، ج 84، ص 201.)
2. وسواس در قرائت
3. خودنمايي
4. عادت در عبادت و بي توجهي به محتوا
امام صادق عليه السلام ميفرمايد: «به طولاني كردن ركوع و سجود كسي نگاه نكند؛ زيرا شايد اين چيزي باشد كه به آن عادت كرده است كه اگر تركش كند، وحشت ميكند، ولي راستي در گفتار و اداي امانتش را در نظر بگيريد». (برگرفته از كتاب پرسمان نماز به قلم محسن محمدي. )
براي پرهيز از يكنواختي عادت گونه در نماز، توجه به امور زير سودمند است:
الف. ايجاد تنوع و جذابيت در خواندن نماز با توجه به روحيات هر فرد؛ براي مثال خواندن نماز در زمانها و مكانهاي مقدس گوناگون؛
ب. آگاهي از فلسفه و اسرار نماز؛
ج. احساس نياز به ارتباط و گفت و گو با خداوند؛
د. احساس نياز به ارتباط و گفت و گو با خداوند؛
د. الگوپذيري از نمازهاي ائمه عليهم السلام و عرفا و علما؛
ه . تصميم به حضور قلب در نماز و پايبندي بر آن. (برگرفته از كتاب پرسمان نماز به قلم محسن محمدي.)
