والدين و كاهل نمازي فرزندان

پرسش : بنده داراي دو فرزند مي‏باشم كه هر چه آنها را به نماز سفارش مي‏كنم، اصلاً به حرفم گوش نمي‏دهند و نماز نمي‏ خوانند، مي‏خواستم ببينم اين تكليف از گردن من برداشته مي‏شود؟ و وظيفه من چيست؟ 

پاسخ: عرض كنم آن قسمت اخير سؤال ايشان كه جنبه فقهي دارد كه «چه وظيفه‏ اي من دارم؟» اگر وظيفه خودشان را كه همان تربيت و مانند آن است،درست انجام داده باشند، خوب معذور هستند، و هيچ مشكلي ندارند. فرزند بر والدينش چند تا حق دارد، از جمله تربيت و تأديبِ خوب آن‏ها است. اگر اينكارها را كرده باشند، ديگر بعد از آن وظيفه‏ اي ندارند، اما مهم اين است كه ما ريشه ‏يابي كنيم، كه چرا افراد نسبت به نماز تمايل كمتري نشان مي‏دهند، و چرانسبت به نماز سهل‏ انگار مي‏باشند؟ اگر اين خانواده محترم و ديگر مردم ايننكاتي را كه عرض مي‏كنم ملاحظه بفرمايند، ممكن است ريشه‏ هاي مسئله را پيدا بكنند. به هر حال اين معلول، يكسري علت‏ هايي دارد، بايد آن علت ها يافته شودو عوض شود، تا طبعاً معلول هم عوض شود.
 
علل ترك نماز يا سستي در نماز چند چيز مي‏تواند باشد: يكي ضعف و سستي اعتقادات.
ما باورهاي فرزندان خودمان را و اعتقاداتشان را آن‏گونه كه بايد درست نكرديم. اگر فرزند خدايش را بشناسد، و معاد و پيغمبران الهي را آن‏گونه كه بايد بشناسند، حقيقت نماز را بفهمد خلاصه باورهايش نسبت به اين امر مقدس باورهاي درستي باشد، عرض مي‏كنم، چيزي قريب به محال است كه بخواهد نسبت به نماز سستي كند.
مشكل دوم اينكه آن محيطي كه در اطراف است را بايد ملاحظه كرد، گاهي محيط اطراف محيطي نيست كه افراد را خوب تربيت بكند، دوستان ناباب، خود محيط خانواده، فضاي مناسبي ايجاد نكرده است، پدر و مادر ممكن است مرتببه فرزندشان گوشزد بكنند كه، نماز بخوان اما خودشان گاهي نسبت به نماز سهل ‏انگار باشند! يا اقوام نزديكشان يا افرادي كه اين فرزند تحت تأثير آنها مي‏باشد خيلي با نماز ميانه نداشته باشند. اين موضوع آثارش خيلي بيشتر مي‏ باشد تا اين موعظه‏ هاي پدر و مادر. بنابراين بايد محيط را هم محيطي سالم بكنند، بايد اگر دوستان نابابي دارند جدايشان بكنند، اگر الگوي نامناسبي و معيوبي دارند آن الگو را عوض بكنند.
گاهي ممكن است سرخوردگي روحي بچه ‏ها نسبت به نماز و دين و ديانت باعثاين كاهلي شود، بايد ريشه‏يابي شود. يا درست دين را نفهميدند، و يا برخورده اي نامناسب، تنبيهات بيجا، و سخت‏گيري‏ هاي بيجا و مانند اينها را از بين برد، از ابتدا نبايد اجازه داد كه به وجود بيايد، كاري نكنند كه بچه از نماز سرخورده شوند، بايد نماز يك امر لذت‏ بخش براي آنها باشد، پيغمبر(ص) فرمودند: «روشنيچشم من در نماز مي‏باشد، اصلاً از دنياي شما من فقط سه چيز را انتخاب كردم، كه اولي آن نماز مي‏باشد، نمازي كه آنقدر لذت‏بخش و زيباست، و انسان را به معنوياتو معراج مي‏برد.»  اين را ما در نظر بچه ‏ها لولو خورخور نكنيم، كه خيال كنند نمازيعني داد و بيداد، و از خواب بيدار كردن، و اذيت كردن، و اين چيزها، اين هم نكتهديگري است كه بايد مراعات شود.
نكته ديگر كه بسيار مهم است، ولي خوب بحث مفصّلي دارد، اين است كه ما آثار نماز را به بچه‏ هايمان گوشزد كنيم. براي نماز آثار متعددي در قرآن و روايات شمرده شده است، كه فهرست بلند بالايي مي‏باشد كه به چند نكته آن اشاره مي‏كنم:اولاً كه نماز انسان را از زشتي‏ ها و از فحشا و منكرات بازمي‏دارد، «انّ الصّلاة تنهيعن الفحشاء والمنكر» خوب هر انساني دوست دارد كه از فحشا و منكر دور باشد،انسان با طبيعت و فطرت انسانيش نمي‏خواهد كه زشت باشد، و مرتكب زشتي‏هاشود، اگر اين را نمي‏خواهد خوب راهش نماز مي‏باشد. نماز مانند چشمه ‏اي مي‏باشد كه انسان روزي پنج بار خودش را در آنجا شستشو مي‏دهد، طبعاً چنين روحي ديگر چرك، گرد و خاك و چيزي به آن باقي نمي‏ ماند. اين مطلب هم سخن پيامبر(ص) است. بنابراين اولين فايده نماز اين پاك كردن روح انسان مي‏باشد ازتمام منكرات.
ثانياً، انسان اگر در حال نماز باشد، در روايت داريم كه لباسش و هرچه دراطراف اوست، همراه او تسبيح مي‏گويند. يعني همه فضا مي‏شود سبحان اللّه‏ همه فضا مي‏شود تسبيح. به خاطر اينكه يك بنده دارد تسبيح ايجاد مي‏كند، او داردذكر خدا را مي‏گويد، و نماز مي‏خواند «أقم الصّلاة لذكري» (طه: 14) همه اطرافش مي‏شود تسبيح خداوند. خوب چه مقام بسيار بالايي مي‏باشد. ثالثاً، نماز باعث آمرزش گناهان مي‏شود، روايات فراواني داريم كساني كه نماز بخوانند آمرزيده مي‏شوند. رابعاً هر كسي كه نماز واجبش را بخواند يك دعاي مستجاب دارد، ولذاداريم كه بعد از نماز حتماً دعا كنيد، خوب انسان هميشه دنبال اين است كهفرصتي پيدا كند كه دعايش مستجاب شود، راهش اين است كه نماز بخواند و بعد ازنماز هم دعا كند كه دعايش مستجاب مي‏شود.
در يك روايت مفصلي پيغمبر فرمودند: كه زينت اسلام نماز است ركن مؤمن، بهاي بهشت، برائت مؤمن از آتش، امنيت از تفرقه و پريشاني و خير دنيا و آخرت و… .
اين‏ها بخش ‏هاي كوتاهي از آثار نماز بود كه بنده خيلي اجمالي و فهرست‏گونهعرض كردم، و اما آثار ترك نماز هم بسيار است. يك اثر آن اين است اگر كسي نماز را ترك كند، بقيه اعمالش حبط مي‏شود و از بين مي‏برد، ترك نماز اعمالخوب انسان را از بين مي‏برد. در روايت از حضرت علي(ع) داريم كه فرمودند:لعنت خدا بر تارك نماز. كسي كه اميرالمؤمنين(ع) لعنش كند اين ديگر از رحمت خدا دور مي‏باشد، خوب چرا انسان خودش را در جايي قرار بدهد كه ملعون از سوي اميرالمؤمنين باشد. در روايات داريم كه تارك نماز وارد جهنم مي‏شود. در قرآن هم مي‏باشد «ما سَلَكَكُم في سَقَر قالوا لَم نَكُ مِن المُصَلّين.» (المدثر: 42) از آنها مي‏پرسند كه چرا توي سقر و چرا توي جهنم مي‏باشيد؟ مي‏گويند: ما نماز نمي‏ خوانديم. فرق بين مسلمان و كافر در ترك عمدي نماز واجب مي‏باشد، و يا سستي نسبت به نماز مي‏باشد. اگر كسي به نماز سستي ورزيد يا عمداً تركشكرد، اين مي‏شود كافر، البته نه آن كافر فقهي كه احكامي دارد. بنابراين اگر انسان نماز را عمداً ترك كرد اين در واقع كافر مي‏باشد، خوب اين خيلي خطر بزرگي استدر يك روايت دوازده عذاب براي تارك نماز شمرده كه شش در دنيا و شش در آخرت مي‏باشد. حاصل اينكه اين پنج، شش موردي كه عرض كردم آنها بخش ‏هاي كمي ازمقدار خيلي زيادي از آثار ترك نماز مي‏باشد.