والدین و کاهل نمازی فرزندان

پرسش : بنده دارای دو فرزند می‏باشم که هر چه آنها را به نماز سفارش می‏کنم، اصلاً به حرفم گوش نمی‏دهند و نماز نمی‏ خوانند، می‏خواستم ببینم این تکلیف از گردن من برداشته می‏شود؟ و وظیفه من چیست؟ 

پاسخ: عرض کنم آن قسمت اخیر سؤال ایشان که جنبه فقهی دارد که «چه وظیفه‏ ای من دارم؟» اگر وظیفه خودشان را که همان تربیت و مانند آن است،درست انجام داده باشند، خوب معذور هستند، و هیچ مشکلی ندارند. فرزند بر والدینش چند تا حق دارد، از جمله تربیت و تأدیبِ خوب آن‏ها است. اگر اینکارها را کرده باشند، دیگر بعد از آن وظیفه‏ ای ندارند، اما مهم این است که ما ریشه ‏یابی کنیم، که چرا افراد نسبت به نماز تمایل کمتری نشان می‏دهند، و چرانسبت به نماز سهل‏ انگار می‏باشند؟ اگر این خانواده محترم و دیگر مردم ایننکاتی را که عرض می‏کنم ملاحظه بفرمایند، ممکن است ریشه‏ های مسئله را پیدا بکنند. به هر حال این معلول، یکسری علت‏ هایی دارد، باید آن علت ها یافته شودو عوض شود، تا طبعاً معلول هم عوض شود.
 
علل ترک نماز یا سستی در نماز چند چیز می‏تواند باشد: یکی ضعف و سستی اعتقادات.
ما باورهای فرزندان خودمان را و اعتقاداتشان را آن‏گونه که باید درست نکردیم. اگر فرزند خدایش را بشناسد، و معاد و پیغمبران الهی را آن‏گونه که باید بشناسند، حقیقت نماز را بفهمد خلاصه باورهایش نسبت به این امر مقدس باورهای درستی باشد، عرض می‏کنم، چیزی قریب به محال است که بخواهد نسبت به نماز سستی کند.
مشکل دوم اینکه آن محیطی که در اطراف است را باید ملاحظه کرد، گاهی محیط اطراف محیطی نیست که افراد را خوب تربیت بکند، دوستان ناباب، خود محیط خانواده، فضای مناسبی ایجاد نکرده است، پدر و مادر ممکن است مرتببه فرزندشان گوشزد بکنند که، نماز بخوان اما خودشان گاهی نسبت به نماز سهل ‏انگار باشند! یا اقوام نزدیکشان یا افرادی که این فرزند تحت تأثیر آنها می‏باشد خیلی با نماز میانه نداشته باشند. این موضوع آثارش خیلی بیشتر می‏ باشد تا این موعظه‏ های پدر و مادر. بنابراین باید محیط را هم محیطی سالم بکنند، باید اگر دوستان نابابی دارند جدایشان بکنند، اگر الگوی نامناسبی و معیوبی دارند آن الگو را عوض بکنند.
گاهی ممکن است سرخوردگی روحی بچه ‏ها نسبت به نماز و دین و دیانت باعثاین کاهلی شود، باید ریشه‏یابی شود. یا درست دین را نفهمیدند، و یا برخورده ای نامناسب، تنبیهات بیجا، و سخت‏گیری‏ های بیجا و مانند اینها را از بین برد، از ابتدا نباید اجازه داد که به وجود بیاید، کاری نکنند که بچه از نماز سرخورده شوند، باید نماز یک امر لذت‏ بخش برای آنها باشد، پیغمبر(ص) فرمودند: «روشنیچشم من در نماز می‏باشد، اصلاً از دنیای شما من فقط سه چیز را انتخاب کردم، که اولی آن نماز می‏باشد، نمازی که آنقدر لذت‏بخش و زیباست، و انسان را به معنویاتو معراج می‏برد.»  این را ما در نظر بچه ‏ها لولو خورخور نکنیم، که خیال کنند نمازیعنی داد و بیداد، و از خواب بیدار کردن، و اذیت کردن، و این چیزها، این هم نکتهدیگری است که باید مراعات شود.
نکته دیگر که بسیار مهم است، ولی خوب بحث مفصّلی دارد، این است که ما آثار نماز را به بچه‏ هایمان گوشزد کنیم. برای نماز آثار متعددی در قرآن و روایات شمرده شده است، که فهرست بلند بالایی می‏باشد که به چند نکته آن اشاره می‏کنم:اولاً که نماز انسان را از زشتی‏ ها و از فحشا و منکرات بازمی‏دارد، «انّ الصّلاه تنهیعن الفحشاء والمنکر» خوب هر انسانی دوست دارد که از فحشا و منکر دور باشد،انسان با طبیعت و فطرت انسانیش نمی‏خواهد که زشت باشد، و مرتکب زشتی‏هاشود، اگر این را نمی‏خواهد خوب راهش نماز می‏باشد. نماز مانند چشمه ‏ای می‏باشد که انسان روزی پنج بار خودش را در آنجا شستشو می‏دهد، طبعاً چنین روحی دیگر چرک، گرد و خاک و چیزی به آن باقی نمی‏ ماند. این مطلب هم سخن پیامبر(ص) است. بنابراین اولین فایده نماز این پاک کردن روح انسان می‏باشد ازتمام منکرات.
ثانیاً، انسان اگر در حال نماز باشد، در روایت داریم که لباسش و هرچه دراطراف اوست، همراه او تسبیح می‏گویند. یعنی همه فضا می‏شود سبحان اللّه‏ همه فضا می‏شود تسبیح. به خاطر اینکه یک بنده دارد تسبیح ایجاد می‏کند، او داردذکر خدا را می‏گوید، و نماز می‏خواند «أقم الصّلاه لذکری» (طه: ۱۴) همه اطرافش می‏شود تسبیح خداوند. خوب چه مقام بسیار بالایی می‏باشد. ثالثاً، نماز باعث آمرزش گناهان می‏شود، روایات فراوانی داریم کسانی که نماز بخوانند آمرزیده می‏شوند. رابعاً هر کسی که نماز واجبش را بخواند یک دعای مستجاب دارد، ولذاداریم که بعد از نماز حتماً دعا کنید، خوب انسان همیشه دنبال این است کهفرصتی پیدا کند که دعایش مستجاب شود، راهش این است که نماز بخواند و بعد ازنماز هم دعا کند که دعایش مستجاب می‏شود.
در یک روایت مفصلی پیغمبر فرمودند: که زینت اسلام نماز است رکن مؤمن، بهای بهشت، برائت مؤمن از آتش، امنیت از تفرقه و پریشانی و خیر دنیا و آخرت و… .
این‏ها بخش ‏های کوتاهی از آثار نماز بود که بنده خیلی اجمالی و فهرست‏گونهعرض کردم، و اما آثار ترک نماز هم بسیار است. یک اثر آن این است اگر کسی نماز را ترک کند، بقیه اعمالش حبط می‏شود و از بین می‏برد، ترک نماز اعمالخوب انسان را از بین می‏برد. در روایت از حضرت علی(ع) داریم که فرمودند:لعنت خدا بر تارک نماز. کسی که امیرالمؤمنین(ع) لعنش کند این دیگر از رحمت خدا دور می‏باشد، خوب چرا انسان خودش را در جایی قرار بدهد که ملعون از سوی امیرالمؤمنین باشد. در روایات داریم که تارک نماز وارد جهنم می‏شود. در قرآن هم می‏باشد «ما سَلَکَکُم فی سَقَر قالوا لَم نَکُ مِن المُصَلّین.» (المدثر: ۴۲) از آنها می‏پرسند که چرا توی سقر و چرا توی جهنم می‏باشید؟ می‏گویند: ما نماز نمی‏ خواندیم. فرق بین مسلمان و کافر در ترک عمدی نماز واجب می‏باشد، و یا سستی نسبت به نماز می‏باشد. اگر کسی به نماز سستی ورزید یا عمداً ترکشکرد، این می‏شود کافر، البته نه آن کافر فقهی که احکامی دارد. بنابراین اگر انسان نماز را عمداً ترک کرد این در واقع کافر می‏باشد، خوب این خیلی خطر بزرگی استدر یک روایت دوازده عذاب برای تارک نماز شمرده که شش در دنیا و شش در آخرت می‏باشد. حاصل اینکه این پنج، شش موردی که عرض کردم آنها بخش ‏های کمی ازمقدار خیلی زیادی از آثار ترک نماز می‏باشد.