والدین و آثار نماز

پرسش. اگر والدین فرزندشان را به نماز ترغیب کنند ولی او به این وظیفه گردن ننهد، آیا از گردن آنها ساقط است؟ لطفاً آثار نماز را بیان فرمایید؟

پاسخ: از نگاه فقهی اگر پدر و مادر در تربیت فرزند، وظیفه خود را به درستی انجام دادند و راه را به او نشان دادند ولی اثر نکرد، معذورند و بعد از تأدیب صحیح، وظیفه‏ ای ندارند.
امّا نگاه بعدی، آسیب‏شناسی و ریشه‏یابی است که چرا برخی افراد به نماز تمایل ندارند یا سهل انگارند. باید علت‏ها را یافت و آنها را دگرگون کرد تا موجب دگرگونی وضع موجود شود. علل ترک نماز یا سستی در امر نماز چند مورد می‏تواند باشد:

۱ـ ضعف و سستی اعتقادات؛ اگر فرزند، خداوند، معاد، پیامبران الهی، پیامبر اسلام صلی‏ الله‏ علیه‏ و‏ آله و نیز حقیقت نماز را به درستی بشناسد و باورهای او به این امور و امر مقدس نماز به درستی پایه‏ریزی شده باشد، درجه سستی نسبت به نماز به سمت صفر خواهد رفت.

۲ـ تأثیر محیط؛ محیطی که فرزند با آن برخورد می‏کند اگر نامناسب باشد؛ دوستان ناباب، محیط مدرسه و حتی پدر و مادر اگر به نحوه درستی عمل نکنند، تأثیر منفی بر روحیه او خواهد گذاشت. برای نمونه، پدر و مادری که فرزند خود را به نماز توصیه می‏کنند اما خود در امر نماز سهل‏انگارند، نمی‏توانند در فرزند خود تأثیر شایسته داشته باشند. گاهی اتفاق می‏افتد که اقوام نزدیک با نماز میانه خوبی ندارد و تأثیر موعظه‏ های پدر و مادر را از بین می‏برند. پس باید محیط را برای فرزند سالم کرد و او را از الگودهی نادرست و نیز از الگوهای نامناسب دور نمود.
3ـ سرخوردگی فرزند از دین و دیانت؛ عدم فهم درست دین و نیز برخی برخوردهای نامناسب افراد متدین باعث سرخوردگی می‏شود؛ برای نمونه تنبیهات و سخت‏گیری‏های نابجا و گاه بیش از حدّ موجب می‏شود که فرزند نسبت به عبادات و به ویژه نماز حساسیت پیدا کند. باید به فرزند نشان داد که نماز خواندن امری لذت‏بخش است تا حدی که در روایت آمده است: رسول گرامی اسلام صلی ‏الله‏ علیه ‏و‏ آله نماز را نور چشم خود می‏دانست و می‏فرمود: من از دنیای شما سه چیز را برگزیدم که برترین آنها نماز است؛    (بحارالانوار، ج۷۹، ص ۲۳۳.)    همان نمازی که معراج مؤمن است. آشنا کردن فرزندان با جاذبه ‏های نماز به جای تشر رفتن و اذیت کردنی که موجب انزجار از نماز شود و نیز اشاره به آثار نماز و عواقب ترک نماز، می‏تواند در ترغیب فرزندان به خواندن نماز مؤثر باشد. برای نماز آثار متعددی ذکر شده است که به چند مورد آن اشاره می‏شود:

نماز دورکننده از فحشا و منکر     اِنَّ الصَّلوهَ تَنهی عَنِ الفَحشاءِ والمُنکَرِ (عنکبوت: ۴۵)    
یعنی همانا نماز از فحشا و منکرات جلوگیری می‏کند.
هر انسانی فطرتا دوست دارد از فحشا و منکر دور شود و مرتکب عمل زشت نشود. اگر انسان بنا به طبع خودش می‏خواهد از ارتکاب امور زشت دور باشد، چاره‏ای ندارد جز اینکه اهل نماز باشد. نماز مانند چشمه‏ای است که انسان پنج بار در شبانه‏روز خودش را در آن شست و شو می‏دهد. در نتیجه چنین روحی که با پاکی عجین شده است، به امور ناپاک آلوده نخواهد شد و گرد و خاک پلیدی بر او نمی‏نشیند؛ چنان‏که در روایت به همین عبارت آمده است. (مستدرک الوسائل، ج۳، ص ۱۲.)

نماز موجب آمرزش الهی مَنْ أَتَی الصلاهَ عارفا بحقِّهِ غُفِرَ لَهُ. (الخصال، شیخ صدوق، قم، انتشارات جامعه مدرسین، ۱۴۰۳ق، ج ۲، ص ۶۲۸ )      
هر کس که نماز را ادا کند در حالی که به حق نماز معرفت داشته باشد، مورد آمرزش قرار گیرد.
نماز موجب آمرزش گناهان است. در روایات آمده است که هر کس نماز واجبش را به جای آورد یک دعای مستجاب دارد؛ چنان‏که می‏فرماید:
دعا در چهار موضع مستجاب است [یکی] در نماز وتر و [دوم] بعد از [طلوع ]فجر و [سوم] بعد از [زوال] ظهر و [چهارم] بعد از [نماز] مغرب. ( الکافی، ج۳، ص ۳۴۳.)
یکی از دعاهایی که در این اوقات و بعد از نمازهای یومیه به اراده الهی مستجاب است، دعا برای غفران و آمرزش گناهان است. در روایت است که اگر کسی بعد از نماز فریضه، تسبیحات حضرت فاطمه زهرا علیه السلام بگوید و بعد از آن لا اله الا اللّه‏ بگوید، خداوند او را می‏آمرزد.   ( همان، ص ۳۴۲. ) 
ـ در روایت مفصلّی آثار نماز شمارش شده است که به آن اشاره می‏شود:
همانا برای هر چیزی زینتی است و زینت اسلام، نمازهای پنج گانه است و برای هر چیزی رکنی است و رکن مؤمن، نمازهای پنج‏گانه است و برای هر چیزی چراغی است و چراغ قلب مؤمن، نمازهای پنج‏گانه است و برای هر چیزی قیمتی است و قیمت بهشت، نمازهای پنج‏گانه است و… .    (جامع الاخبار، تاج الدین شعیری، قم، انتشارات رضی، ۱۳۶۳ش، ص ۷۲ـ ۷۳. )
از آثار نماز که بگذریم، عواقب ترک نماز نیز فراوان است؛ از جمله:
ـ حبط اعمال دیگر؛ ترک نماز، ثواب اعمال دیگر انسان را از بین می‏برد؛ چنان‏که در روایت است:مَنْ تَرَکَ صَلاتَهُ حَتّی تفوتَهُ مِنْ غَیْرِ عذرٍ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ.    (مستدرک الوسائل، ج۳، ص ۴۴ ـ ۴۵.)   
کسی که نمازش را بدون عذر ترک کند تا اینکه بمیرد، به‏تحقیق عملش حبط شده است.
ـ عذاب دوزخ؛ در روایت است که تارک نماز وارد جهنم می‏شود، او را وارد وادی ویل می‏کنند که یک وادی از جهنم است؛    (همان، ص ۹۸. )   چنان که در قرآن آمده است:فَوَیلٌ لِلمُصَلّین اَلَّذینَ هُم عَن صَلاتِهِم ساهون  (الماعون: ۴ ـ ۵)    
و نیز در قرآن آمده است:ما سَلَکَکُم فی سَقَر قالوا لَم نَکُ مِنَ المُصَلّین (مدثر: ۴۲ ـ ۴۳)    
چه عملی شما را به عذاب دوزخ درافکند؟ گفتند که ما از نمازگزاران نبودیم.
رسیدن به مرحله کفر؛ در روایت است که تفاوت بین مسلمان و کافر در ترک عمدی نماز واجب است.(الکافی، ج ۲، ص ۲۷۹.)البته مراد کافر فقهی نیست بلکه منظور کسی است که عهدش را با خداوند نقض کرده است.(همان، ص ۲۸۷. ) پس اگر کسی عمدا نماز را ترک کند، در واقع کافر است.
با وجود چنین عواقبی در ترک نماز چنین آثاری بر اقامه نماز، آیا می‏ارزد که انسان مسلمانی از این امر صرف‏نظر کند و در ادای نماز سهل انگاری کند؟