پرسش. اگر والدين فرزندشان را به نماز ترغيب كنند ولي او به اين وظيفه گردن ننهد، آيا از گردن آنها ساقط است؟ لطفاً آثار نماز را بيان فرماييد؟
پاسخ: از نگاه فقهي اگر پدر و مادر در تربيت فرزند، وظيفه خود را به درستي انجام دادند و راه را به او نشان دادند ولي اثر نكرد، معذورند و بعد از تأديب صحيح، وظيفه اي ندارند.
امّا نگاه بعدي، آسيبشناسي و ريشهيابي است كه چرا برخي افراد به نماز تمايل ندارند يا سهل انگارند. بايد علتها را يافت و آنها را دگرگون كرد تا موجب دگرگوني وضع موجود شود. علل ترك نماز يا سستي در امر نماز چند مورد ميتواند باشد:
1ـ ضعف و سستي اعتقادات؛ اگر فرزند، خداوند، معاد، پيامبران الهي، پيامبر اسلام صلي الله عليه و آله و نيز حقيقت نماز را به درستي بشناسد و باورهاي او به اين امور و امر مقدس نماز به درستي پايهريزي شده باشد، درجه سستي نسبت به نماز به سمت صفر خواهد رفت.
2ـ تأثير محيط؛ محيطي كه فرزند با آن برخورد ميكند اگر نامناسب باشد؛ دوستان ناباب، محيط مدرسه و حتي پدر و مادر اگر به نحوه درستي عمل نكنند، تأثير منفي بر روحيه او خواهد گذاشت. براي نمونه، پدر و مادري كه فرزند خود را به نماز توصيه ميكنند اما خود در امر نماز سهلانگارند، نميتوانند در فرزند خود تأثير شايسته داشته باشند. گاهي اتفاق ميافتد كه اقوام نزديك با نماز ميانه خوبي ندارد و تأثير موعظه هاي پدر و مادر را از بين ميبرند. پس بايد محيط را براي فرزند سالم كرد و او را از الگودهي نادرست و نيز از الگوهاي نامناسب دور نمود.
3ـ سرخوردگي فرزند از دين و ديانت؛ عدم فهم درست دين و نيز برخي برخوردهاي نامناسب افراد متدين باعث سرخوردگي ميشود؛ براي نمونه تنبيهات و سختگيريهاي نابجا و گاه بيش از حدّ موجب ميشود كه فرزند نسبت به عبادات و به ويژه نماز حساسيت پيدا كند. بايد به فرزند نشان داد كه نماز خواندن امري لذتبخش است تا حدي كه در روايت آمده است: رسول گرامي اسلام صلي الله عليه و آله نماز را نور چشم خود ميدانست و ميفرمود: من از دنياي شما سه چيز را برگزيدم كه برترين آنها نماز است؛ (بحارالانوار، ج79، ص 233.) همان نمازي كه معراج مؤمن است. آشنا كردن فرزندان با جاذبه هاي نماز به جاي تشر رفتن و اذيت كردني كه موجب انزجار از نماز شود و نيز اشاره به آثار نماز و عواقب ترك نماز، ميتواند در ترغيب فرزندان به خواندن نماز مؤثر باشد. براي نماز آثار متعددي ذكر شده است كه به چند مورد آن اشاره ميشود:
نماز دوركننده از فحشا و منكر اِنَّ الصَّلوةَ تَنهي عَنِ الفَحشاءِ والمُنكَرِ (عنكبوت: 45)
يعني همانا نماز از فحشا و منكرات جلوگيري ميكند.
هر انساني فطرتا دوست دارد از فحشا و منكر دور شود و مرتكب عمل زشت نشود. اگر انسان بنا به طبع خودش ميخواهد از ارتكاب امور زشت دور باشد، چارهاي ندارد جز اينكه اهل نماز باشد. نماز مانند چشمهاي است كه انسان پنج بار در شبانهروز خودش را در آن شست و شو ميدهد. در نتيجه چنين روحي كه با پاكي عجين شده است، به امور ناپاك آلوده نخواهد شد و گرد و خاك پليدي بر او نمينشيند؛ چنانكه در روايت به همين عبارت آمده است. (مستدرك الوسائل، ج3، ص 12.)
نماز موجب آمرزش الهي مَنْ أَتَي الصلاةَ عارفا بحقِّهِ غُفِرَ لَهُ. (الخصال، شيخ صدوق، قم، انتشارات جامعه مدرسين، 1403ق، ج 2، ص 628 )
هر كس كه نماز را ادا كند در حالي كه به حق نماز معرفت داشته باشد، مورد آمرزش قرار گيرد.
نماز موجب آمرزش گناهان است. در روايات آمده است كه هر كس نماز واجبش را به جاي آورد يك دعاي مستجاب دارد؛ چنانكه ميفرمايد:
دعا در چهار موضع مستجاب است [يكي] در نماز وتر و [دوم] بعد از [طلوع ]فجر و [سوم] بعد از [زوال] ظهر و [چهارم] بعد از [نماز] مغرب. ( الكافي، ج3، ص 343.)
يكي از دعاهايي كه در اين اوقات و بعد از نمازهاي يوميه به اراده الهي مستجاب است، دعا براي غفران و آمرزش گناهان است. در روايت است كه اگر كسي بعد از نماز فريضه، تسبيحات حضرت فاطمه زهرا عليه السلام بگويد و بعد از آن لا اله الا اللّه بگويد، خداوند او را ميآمرزد. ( همان، ص 342. )
ـ در روايت مفصلّي آثار نماز شمارش شده است كه به آن اشاره ميشود:
همانا براي هر چيزي زينتي است و زينت اسلام، نمازهاي پنج گانه است و براي هر چيزي ركني است و ركن مؤمن، نمازهاي پنجگانه است و براي هر چيزي چراغي است و چراغ قلب مؤمن، نمازهاي پنجگانه است و براي هر چيزي قيمتي است و قيمت بهشت، نمازهاي پنجگانه است و… . (جامع الاخبار، تاج الدين شعيري، قم، انتشارات رضي، 1363ش، ص 72ـ 73. )
از آثار نماز كه بگذريم، عواقب ترك نماز نيز فراوان است؛ از جمله:
ـ حبط اعمال ديگر؛ ترك نماز، ثواب اعمال ديگر انسان را از بين ميبرد؛ چنانكه در روايت است:مَنْ تَرَكَ صَلاتَهُ حَتّي تفوتَهُ مِنْ غَيْرِ عذرٍ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ. (مستدرك الوسائل، ج3، ص 44 ـ 45.)
كسي كه نمازش را بدون عذر ترك كند تا اينكه بميرد، بهتحقيق عملش حبط شده است.
ـ عذاب دوزخ؛ در روايت است كه تارك نماز وارد جهنم ميشود، او را وارد وادي ويل ميكنند كه يك وادي از جهنم است؛ (همان، ص 98. ) چنان كه در قرآن آمده است:فَوَيلٌ لِلمُصَلّين اَلَّذينَ هُم عَن صَلاتِهِم ساهون (الماعون: 4 ـ 5)
و نيز در قرآن آمده است:ما سَلَكَكُم في سَقَر قالوا لَم نَكُ مِنَ المُصَلّين (مدثر: 42 ـ 43)
چه عملي شما را به عذاب دوزخ درافكند؟ گفتند كه ما از نمازگزاران نبوديم.
رسيدن به مرحله كفر؛ در روايت است كه تفاوت بين مسلمان و كافر در ترك عمدي نماز واجب است.(الكافي، ج 2، ص 279.)البته مراد كافر فقهي نيست بلكه منظور كسي است كه عهدش را با خداوند نقض كرده است.(همان، ص 287. ) پس اگر كسي عمدا نماز را ترك كند، در واقع كافر است.
با وجود چنين عواقبي در ترك نماز چنين آثاري بر اقامه نماز، آيا ميارزد كه انسان مسلماني از اين امر صرفنظر كند و در اداي نماز سهل انگاري كند؟
