نام شيميايي ويتامين A رتينول است.رتينول به صورت استرهاي رتينيل همچون رتينيل استات و رتينيل پالميتات نيز وجود دارد.مکان ذخيره عمده ويتامين A در بدن کبد است که بيشتر به صورت استرهاي رتينيل است.
عملکرد در بدن:مهمترين عملکرد شناخته شده ويتامين A در بينايي است.همچنين ويتامين Aنقش بسيار مهمي در کنترل عملکرد ژن ها دارد يعني باعث تفکيک سلولهاي مخاطي همچون پوست،ريه وبافت هاي روده اي از يکديگر مي شود.
عوارض ناشي از کمبود: به دليل نقش عمده ويتامين A در بينايي يکي از نشانه هاي اوليه کمبود اين ويتامين در بدن،شب کوري است.هنگامي که کمبود شديدتر شود با مشکلاتي همچون عفونت هاي ميکروبي و زخم قرنيه چشم همراه مي شود که البته اين عوارض ناشي از مکانيسم ديگر اين ويتامين يعني کنترل عملکرد ژن ها ست.در مرحله بعد يعني کمبود بسيار شديد،تغييراتي در شکل و عملکرد پوست،ريه و بافت هاي روده اي ايجاد مي شود.در اين ميان کودکان نسبت به اين کمبود حساس تر هستند زيرا در بدن خود ذخيره کافي از اين ويتامين ندارند.آمارها نشان مي دهد که هرساله 5/0 ميليون کودک در سراسر جهان کور مي شوند که 70 درصد علت آن کاهش شديد ويتامين A در رژيم غذايي است.متاسفانه بيش از نيمي از اين کودکان کور به علت سو تغذيه و بيماري هاي مرتبط با آن مي ميرند.
مقدار توصيه شده:حداقل ميزان مصرف مشتقات ويتامين A براي مردان بايد 1000 ميکرو گرم و براي زنان 800 ميکرو گرم در روز باشد.
منابع غذايي:ويتامين A مورد نياز بدن را مي توان با مصرف جگر،تخم مرغ و غذاهاي غني شده يا مصرف کاروتنوئيدهايي که نقش پروويتامين A را ايفا مي کنند همچون بتا- کاروتن که در سبزيجات سبز برگ و ميوه جات و سبزيجات نارنجي و قرمز موجود است به دست آورد.
مصارف پزشکي:بعضي از مشتقات مصنوعي ويتامين A با نام هاي تجاري اکسوتان(Accutane) و ايزوترتينوئين(isotretinoin) براي درمان آکنه و چين و چروک پوست استفاده مي شود.ديگر مشتقات همچون 4- هيدروکسي فنيل رتيناميد نيز براي درمان سرطان سينه به کار مي رود.البته بايد خاطر نشان کرد که نبايد اين داروها را بدون نظر پزشک از حد مجاز آن بيشتر مصرف کرد زيرا بدن با عوارض ناشي از سميت ويتامين A مواجه مي شود.
عوارض ناشي از مصرف زياد:مصرف بيش از حد ويتامين A يعني بيش از 200 ميلي گرم در روز مي تواند باعث تهوع و استفراغ،سردرد و افزايش فشار مايع مغزي- نخاعي شود.اين علائم غالبا” گذرا هستند اما مصرف زياد آن به طور مداوم (به عنوان مثال 10 برابر مقدار توصيه شده )مي تواند سبب ريزش مو،درد هاي استخواني و عضلاني،سردرد،آسيب هاي کبدي و افزايش مقدار چربي خون شود.يک خطر محتمل براي زنان حامله نيز نقص در تکامل جنين شان است.اما مصرف بيش از حد کاروتنوئيد هايي که نقش پروويتامين A را ايفا مي کنند ايجاد مسموميت نمي کند.
تحقيقات اخير:دانشمندان با مطالعه روي نقش ويتامين A در کنترل عملکرد ژنها،در تلاشند تا از تاثير ويتامين A در روشهاي متابوليکي و ساير عملکردهاي آن بيشتر بدانند.نتايج اين مطالعات جزئيات اثر ضد سرطاني و ضد آکنه اي ويتامين A را به طور کامل توضيح مي دهد. بررسي پروتئين هاي چند هسته اي متصل به يکديگر در ساختار بعضي از مشتقات ويتامين A و همچنين بررسي هاي متعدد روي متابوليسم و نحوه انتقال ويتامين A در پلاسماي خون،يک سيستم دقيق براي کنترل اثرات اين ويتامين فراهم مي آورد.
