پرسش . ویژگی های محکمه عدل الهی را بیان فرمایید؟
پاسخ: از آیات گذشته و سایر آیات و روایات میتوان ویژگی هایی را بر شمرد ولی در ذیل به یک ویژگی دادگاه عدل الهی اشاره میشود:
همگانی و جمعی بودن دادگاه: از ویژگی های این محکمه آن است که خلق اولین و آخرین همگی یکباره در محضر آن حاضر میشوند. در دنیا اعمال انسانها در ارتباط با هم بوده و از یکدیگر تاثیر میپذیرند؛ طوری که اگر مکلف یک نماز میخواند علاوه بر اراده خودش هزاران عامل ریز و درشت و قوی و ضعیف دیگر در تحقق این عمل تاثیر دارد. همچنین است ارتکاب یک گناه؛ بنابراین باید محکمه اجتماعی باشد تا نقش و تاثیر اراده و فعل هر مکلفی در پیدایش و عدم یک فعل مشخص شود. گرچه در دنیا نیز همه مخلوقات در محضر الهی هستند؛ اما آن حضور، ظهور و بروز و حساب خاصی دارد. زیرا همه حجابها و پرده های غفلت کنار رفته و باطن و متن همه امور و اعمال آشکار میشود و همگان به خوبی آن را ادراک میکنند. قرآن درباره این حضور جمعی میفرماید: « وَإِن کُلٌّ لَمَّا جَمِیعٌ لَدَیْنَا مُحْضَرُونَ» (یس: ۳۲) و همه آنها نزد ما احضار میشوند، تا به حساب آنها رسیدگی شود.
در آیه دیگری آمده است: «…وَحَشَرْنَاهُمْ فَلَمْ نُغَادِرْ مِنْهُمْ أَحَداً وَعُرِضُوا عَلَی رَبِّکَ صَفّاً لَّقَدْ جِئْتُمُونَا کَمَا خَلَقْنَاکُمْ أَوَّلَ مَرَّهٍ بَلْ زَعَمْتُمْ أَ لَّن نَجْعَلَ لَکُم مَوْعِداً» (کهف: ۴۷ و ۴۸) و آنان را محشور میکنیم واحدی را وا نمیگذاریم و همگی به صف بر پروردگارت عرضه شوند؛ در حقیقت چنانکه اول بار شما را آفریدیم همچنان پیش ما آمدید ولی شما پنداشتید که هرگز برایتان موعدی قرار ندادهایم. این آیات ضرورت حشر دسته جمعی انسانها را بیان میکند و این چنانکه گذشت مقتضای داوری و عدل الهی است. (به تفسیر المیزان آیه ۱۰۳ هود مراجعه کنید. )
