پرسش . ويژگي هاي محكمه عدل الهي را بيان فرماييد؟
پاسخ: از آيات گذشته و ساير آيات و روايات ميتوان ويژگي هايي را بر شمرد ولي در ذيل به يك ويژگي دادگاه عدل الهي اشاره ميشود:
همگاني و جمعي بودن دادگاه: از ويژگي هاي اين محكمه آن است كه خلق اولين و آخرين همگي يكباره در محضر آن حاضر ميشوند. در دنيا اعمال انسانها در ارتباط با هم بوده و از يكديگر تاثير ميپذيرند؛ طوري كه اگر مكلف يك نماز ميخواند علاوه بر اراده خودش هزاران عامل ريز و درشت و قوي و ضعيف ديگر در تحقق اين عمل تاثير دارد. همچنين است ارتكاب يك گناه؛ بنابراين بايد محكمه اجتماعي باشد تا نقش و تاثير اراده و فعل هر مكلفي در پيدايش و عدم يك فعل مشخص شود. گرچه در دنيا نيز همه مخلوقات در محضر الهي هستند؛ اما آن حضور، ظهور و بروز و حساب خاصي دارد. زيرا همه حجابها و پرده هاي غفلت كنار رفته و باطن و متن همه امور و اعمال آشكار ميشود و همگان به خوبي آن را ادراك ميكنند. قرآن درباره اين حضور جمعي ميفرمايد: « وَإِن كُلٌّ لَمَّا جَمِيعٌ لَدَيْنَا مُحْضَرُونَ» (يس: 32) و همه آنها نزد ما احضار ميشوند، تا به حساب آنها رسيدگي شود.
در آيه ديگري آمده است: «…وَحَشَرْنَاهُمْ فَلَمْ نُغَادِرْ مِنْهُمْ أَحَداً وَعُرِضُوا عَلَي رَبِّكَ صَفّاً لَّقَدْ جِئْتُمُونَا كَمَا خَلَقْنَاكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ بَلْ زَعَمْتُمْ أَ لَّن نَجْعَلَ لَكُم مَوْعِداً» (كهف: 47 و 48) و آنان را محشور ميكنيم واحدي را وا نميگذاريم و همگي به صف بر پروردگارت عرضه شوند؛ در حقيقت چنانكه اول بار شما را آفريديم همچنان پيش ما آمديد ولي شما پنداشتيد كه هرگز برايتان موعدي قرار ندادهايم. اين آيات ضرورت حشر دسته جمعي انسانها را بيان ميكند و اين چنانكه گذشت مقتضاي داوري و عدل الهي است. (به تفسير الميزان آيه 103 هود مراجعه كنيد. )
