پرسش :
خمس چيست و به چه چيز تعلق مي گيرد و در چه مواردي مصرف مي شود و ويژگي آنرا با استفاده از آيات و روايات بيان كنيد؟
پاسخ :
خمس
يكي از واجب هاي مالى، خمس است كه از نظر شيعه به چند چيز تعلق مى گيرد كه مهم ترين آن، منافع كسب و تجارت است و خداوند خمس را براى ذريّه ى رسول خدا(صلى الله عليه وآله)قرار داده تا رفع احتياج و نياز آنان شود و در حقيقت يك نوع احترام براى پيامبر گرامى(صلى الله عليه وآله) اسلام است. خمس دو قسمت مى شود; نصف آن براى سادات مستحق و قسمت ديگر آن سهم امام(عليه السلام) است كه بايد با نظر مجتهد مرجع تقليد، صرف امور خيريه و اداره ى حوزه هاى علميه گردد و در حقيقت به مصارفى برسد كه تا اندازه اى (بر حسب ظاهر) رضاى امام زمان ارواحنا فداه احراز گرديده باشد. قال الله تعالى:
(وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْء فَأَنَّ لِلّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبى وَ الْيَتامى وَ الْمَساكِينِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللّهِ وَ ما أَنْزَلْنا عَلى عَبْدِنا يَوْمَ الْفُرْقانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ وَ اللّهُ عَلى كُلِّ شَيْء قَدِيرٌ);[1] آگاه باشيد آنچه خداوند به شما غنيمت و روزى دهد، پس به درستى كه يك پنجم آن براى خدا و رسول و بستگان او و براى يتيمان و مستمندان و درماندگان در سفر است، اگر شما به خداى تعالى و آنچه بر بنده اش فرستاده ايمان آورده ايد… .
به خوبى از آيه استفاده مى شود كه هركس خمس ندهد، ايمان ندارد.
پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله) مى فرمايد:
حقّت شفاعتى لمن اعان ذريّتى بيده و لسانه و ماله،[2]; شفاعت من حقّ كسى است كه به دست، زبان و يا مالش، ذريّه ى مرا كمك و اعانت نموده باشد.
تا توانى به جهان خدمت محتاجان كن قدمى يا قلمى يا درمى يا بدنى
هم چنين مى فرمايد:
من اصطنع الى احد من اهل بيتى يداً كافيته يوم القيمة; هر كس به يكى از ذريّه و اهل من خوبى كند و كمكى رساند، روز قيامت تلافى خواهم نمود.
خمس دهنده نبايد اين كار را بزرگ بشمارد و بر سادات منّت گذارد، بايد بداند كه او بنده ى خداست و خدا او را واسطه قرار داده كه مقدارى از مال و ثروتى را كه به او مرحمت نموده، به ذرّيه ى رسول خدا برساند و در مقابل آن، در دنيا ثروت بيش تر و در آخرت، ثواب و پاداش فراوان بگيرد.
به تجربه ثابت شده است كسانى كه خمس مى دهند، هر سال مال و ثروت آنها افزايش مى يابد و به عكس، كسانى كه خمس نمى دهند، مال از ايشان گرفته مى شود; هم چنين كسانى كه مستطيع اند و به حج مشرّف مى شوند ثروت آنها افزايش مى يابد، ولى اگر به حج نروند مال از آنها گرفته مى شود و فقط آه و افسوس بر آنان باقى مى ماند.
[1]. سوره ى انفال، آيه ى 41.
[2]. جامع السعادات، ج 2، ص 107.
