پرسش . دلائل عقلي اثبات برزخ چيست؟
پاسخ: در مورد اصل عالم برزخ و ثواب و عذاب آن علماي اسلام ظاهراً اتفاق نظر دارند (بحار ج 6 ص 270. ) محقق طوسي (خواجه نصير الدين ره) در تجريد الاعتقاد فرموده است: «و عذاب القبر واقع لامكانه و تواتر السمع بوقوعه» (كشف المراد ص 424. ) عذاب قبر واقع خواهد شد. زيرا امري ممكن است و دليل نقلي متواتر بر وقوع آن دلالت دارد. مرحوم علامه حلّي(ره) در شرح اين سخن فرموده است: «نقل عن ضرار أنّه أنكر عذاب القبر و الاجماع علي خلافه و… » (كشف المراد: ص 424.) از ضرار بن عمرو نقل شده است كه منكر عذاب قبر ميباشد در حالي كه اجماع علماي اسلام بر خلاف نظر اوست.
حاصل آنكه دلائل عقلي و نقلي و حتي تجربي و حسي ـ اجمالاً ـ بر امكان و وقوع عالم قبر و برزخ دلالت دارد. هرچند ممكن است در جزئيات آن بين علما اختلاف باشد. ولي روشن است كه در اين زمينه دليل عمده و روشن همان دليل نقلي ـ آيات و روايات ـ ميباشد.
دلائل عقلي:
به لحاظ عقلي تمام دلائلي كه بر بقاي روح دلالت دارد و به بعضي از آنها قبلاً اشاره شد، بر امكان و وقوع عالمي بعد از مرگ دلالت دارد و به عبارت ديگر تمام براهيني كه بر دوام و بقاي روح اقامه ميشود، دال بر اين مطلب است كه وراء اين عالم مادّه و دنيا ضرورتاً عالم ديگري وجود دارد و ارواح در آن عالم زندگي ميكنند. در اينجا به يك دليل اشاره ميشود و آن عبارت است از عدم انطباق بزرگ بر كوچك:
در عالم ماده به لحاظ مادي انطباق يك شيء با سطح صد سانتي متر مربع بر شيء با سطح ده سانتي متر مربع امري محال است. تنها در صورتي ميتوان جسم اوّل را بر دوّم منطبق كرد كه جسم دوم بزرگتر يا دست كم مساوي باجسم اوّل باشد. حال چنين اتفاقي در عالم ذهن انسان ميافتد. هنگامي كه انسان به يك كوه مينگرد، اين كوه با عظمت بر كجاي سيستم ادراكي ذهن انسان منطبق ميشود؟ مگر همه وجود مادي انسان چقدر است كه بتواند كوهي را در خود جاي دهد؟ بايد توجه كرد كه آنچه انسان ادراك ميكند حقيقت كوه است نه عكس كوچك شده آن. اين انطباق بزرك بر كوچك كه همواره در دستگاه ادراكي انسان انجام ميگيرد از لحاظ مادي قابل توجيه وتحليل نيست. پس قواي ادراكي انسان به محوريت روح (ادراك كننده روح است نه سلولهاي مادي) غير مادي است. پس جهان ديگري وراي جهان ماده وجود دارد كه موجودات غير مادي بدان تعلق دارد.
عظمت و اهميت و فايده عالم برزخ:
اين نكته نيز قابل توجه است كه عالم برزخ گاهي به آن عالم مثال نيز گفته ميشود. از نظر عقل بايد بزرگتر و وسيعتر و از لحاظ وجودي شديدتر و قوي تر از اين عالم ماده باشد و به اصطلاح محيط بر عالم ماده باشد و عالم دنيا در آن محاط باشد. چون هر چه قيود و محدوديت ها در موجودي كمتر باشد از لحاظ وجودي شديدتر و موجودي قويتر محسوب مي شود. اين مطلب در روايات نيز مورد توجه قرار گرفته است كه بيان خواهد شد.
