پرسش . آيا انسان در تقديم و تاخير و چگونگي مرگ خود نقشي دارد؟
پاسخ: در يك جواب كلي پاسخ پرسش فوق مثبت است، يعني انسان ميتواند با اختيار و اراده، مرگ خود را جلو يا عقب بيندازد، آن را آسان يا سخت كند و… توضيح مطلب اين است كه دو دسته عوامل به طور كلي در مرگ و حيات، سلامت و بيماري، وسعت روزي و تنگي آن، سعادت و شقاوت فرد، عزت و ذلت دنيوي و اخروي او و… موثر است: عوامل مادي و عوامل معنوي. عوامل مادي از قبيل تلاش و كوشش يا تنبلي و بي حالي، كم خوري يا پرخوري، دارو و درمان و يا بي توجهي و نا پرهيزي، بهره گيري از عقل معاش و برنامهريزي و يا عدم آن و…
عوامل معنوي مانند دعا، صدقه، صله رحم، توكل به خدا، توسل به اولياء خدا، احسان و نيكي، و يا گناه، نفرين، قطع رحم، اعراض از ياد خدا، حق ناسپاسي و حق كشي نسبت به صاحبان حق به ويژه والدين و معلم و همسايه و مانند آن و… در اينجا به عنوان نمونه رواياتي كه بيانگر تأثير برخي عوامل مذكور در مرگ وحيات انسان است، نقل ميشود:
1. امام صادق عليه السلام فرمود: من يموت بالذنوب اكثر ممن يموت بالآجال، و من يعيش بالاحسان اكثر ممن يعيش بالاعمار (مستدرك الوسيله، ج 11، ص 327، باب 40.) «وجوب اجتناب الخطايا و الذنوب ، كساني كه به سبب گناهان ميميرند بيشترند از كساني كه به سبب سر رسيدن عمر ميميرند و كساني كه به سبب احسان و نيكي خود عمر ميكنند بيشترند از كساني كه از عمر خود مصرف ميكنند. پس انسان ميتواند با ارتكاب گناه مرگ خود را جلو بيندازد و يا با احسان و نيكي آن را عقب اندازد.
برخي گناهان در اين زمينه تأثير بيشتري دارد، چنانكه گناه فحشا و زنا چنين است.
2. پيامبر صلي اللّه عليه و آله فرمود: يا علي في الزنا ستّ خصال: ثلاث منها في الدنيا و ثلاث في الآخره. فامَا التي في الدنيا فيذهب بالبهاء، و يعجَل الفناء، و يقطع الرزق، و أما التي في الآخره فسوء الحساب، و سخط الرحمن، و الخلود في النار (بحار ج 79 ص 22.) اي علي! زنا شش پيامد دارد: سه در دنيا و سه ديگر در آخرت. پيامدهاي دنيايش اينست كه آبرو را ميبرد، مرگ را شتاب ميبخشد، و روزي را ميبُرد، و پيامدهاي آخرتش عبارت است از: سختگيري در حسابرسي، خشم خداي رحمان و جاودانگي در آتش.
3. از اميرالمؤنين عليه السلام نقل شده است كه پيامبر(ص)فرمود: إذا كثُر الزَنا كثُر موت الفجأة ( همان ص 27. ) هرگاه زنا زياد شود، مرگ ناگهاني افزايش مييابد.
4. پيامبر(ص) فرمود: الدعاء يرد القضاء و قد ابرم ابرامًا (كافي كتاب الدعا باب الدعا يرد القضا حديث 6 .) دعا قضاء را برميگرداند هر چند محكم شده باشد.
5 . امام صادق عليه السلام فرمود: اتقوا الحالقة فانّها تميت الرّجال، قلت: و ما الحالقة؟ قال: قطيعة الرحم (كافي كتاب الايمان و الكفر، باب قطيعة الرحم، حديث 2. ) از حالقه بپرهيزيد، زيرا آن مردم را به مرگ مي كشاند، راوي پرسيد: حالقه چيست؟ امام(ع) فرمود: قطع رحم.
6 . امام باقر عليه السلام فرمود:صلة الاًرحام تزكّي الاًعمال و تنمي الاًموال، و تدفع البلوي و تيسّر الحساب و تنسيءُ في الاًجل (كافي ج 2 ص 150.) صله رحم اعمال را پاكيزه ميكند و داراييها را فزوني ميبخشد، و بلا را دفع ميكند، و حسابرسي را در قيامت آسان ميكند، و مرگ را به تأخير مياندازد.
7. درباره ستم امام صادق عليه السلام فرمود: من ظلم مظلمه اخذ في نفسه او في ماله او في ولده (كافي، همان، باب ظلم، حديث 9.) هر كه ستمي كند، در جان و يا مال و يا فرزند گرفتار خواهد شد.
